«عبقات‌الانوار»؛ میراثی ماندگار در دفاع عقلانی از امامت

به گزارش آستان‌نیوز، در این نشست علمی که به همت گروه کلام و فلسفه اسلامی بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی برگزار شد، اهمیت نسخه‌های خطی در حفظ میراث علمی و فکری جهان اسلام، تشریح شد.

دکتر ابوالفضل حسن‌آبادی، پژوهشگر گروه کلام و فلسفه اسلامی بنیاد پژوهش‌های اسلامی، به‌عنوان دبیر علمی جلسه تأکید کرد: بخش قابل توجهی از دانش و اندیشه عالمان مسلمان در قالب آثار مکتوب به یادگار مانده که برخی از آنها هنوز به‌طور کامل، معرفی و منتشر نشده‌اند.

وی کتاب «عبقات‌الانوار» را، یکی از نمونه‌های برجسته این میراث دانست و افزود: هرچند بخش‌هایی از این اثر سترگ به چاپ رسیده، اما همچنان ظرفیت‌های پژوهشی فراوانی برای تصحیح، بررسی و بهره‌برداری علمی از آن وجود دارد. حسن‌آبادی همچنین به سنت «نقدنویسی» و «ردیه‌نگاری» در تاریخ اندیشه اسلامی اشاره کرد و این سنت را بستری مهم برای تضارب آرا و رشد علمی در حوزه مطالعات اسلامی دانست.

دبیر علمی نشست با تأکید بر جایگاه ویژه هند در تاریخ تشیع اظهار داشت: شبه‌قاره هند، به‌ویژه پس از دوره صفویه، نقشی مهم در شکل‌گیری و گسترش اندیشه شیعی داشته، اما با وجود این اهمیت، پژوهش‌های اندکی در این حوزه انجام شده است؛ در حالی که هند را می‌توان یکی از پیشانی‌های جهان تشیع دانست.

منبعی غنی برای موضوعات پایان‌نامه‌ای

در ادامه این نشست، دکتر حسین لطفی، مدیر گروه کلام و فلسفه اسلامی بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، به معرفی تفصیلی کتاب «عبقات‌الانوار» پرداخت و با اشاره به ضرورت توجه پژوهشگران، به‌ویژه دانشجویان تحصیلات تکمیلی به این اثر، آن را منبعی غنی برای انتخاب و تدوین موضوعات پایان‌نامه‌ای دانست.

وی با مرور زندگی علمی میرحامد حسین هندی، نویسنده عبقات‌الانوار، به پیشینه خانوادگی و علمی او اشاره کرد و گفت: میرحامد حسین در خانواده‌ای علمی پرورش یافت و افزون بر تألیف آثار مکتوب، با تأسیس کتابخانه‌هایی همچون ناصریه و ناظمیه، نقش مهمی در حفظ و گسترش منابع علمی ایفا کرد.

لطفی با بیان اینکه مهم‌ترین اثر میرحامد حسین، کتاب عبقات‌الانوار است که در پاسخ به شبهات اعتقادی قرن نوزدهم در هند نگاشته شده است، تصریح کرد: این اثر در واقع نقدی عالمانه بر باب امامت کتاب «تحفه اثنی‌عشریه» نوشته مولوی عبدالعزیز دهلوی است؛ کتابی که در دوازده باب، مبانی اعتقادی شیعه را به چالش کشیده بود.

وی افزود: میرحامد حسین در عبقات‌الانوار، ادعای محدود بودن ادله شیعه در اثبات امامت را با بررسی دقیق آیات و روایات از دو منظر سند و دلالت به نقد می‌کشد و در این مسیر، علاوه بر منابع شیعی، از منابع معتبر اهل سنت نیز بهره می‌گیرد؛ روشی که نشان‌دهنده امانت‌داری علمی و استحکام منهج پژوهشی اوست.

مدیر گروه کلام و فلسفه اسلامی بنیاد پژوهش‌ها خاطرنشان کرد: اگرچه عبقات‌الانوار به‌طور کامل به سرانجام نرسید، اما ادامه این مسیر توسط فرزند و نوه میرحامد حسین، با همان روش علمی، جایگاه این اثر را در تاریخ کلام شیعی، تثبیت کرده است.

در پایان این نشست، حاضران به طرح پرسش‌ها و گفت‌و‌گو پیرامون ابعاد مختلف کتاب عبقات‌الانوار و ظرفیت‌های پژوهشی آن، پرداختند.