صیانت از اصالت تاریخی ایوان مقصوره؛ نیم‌گنبد گوهرشاد با کاشی‌های دست‌چین بازسازی شد

به گزارش آستان نیوز، این نیم‌گنبد که در بالای مقرنس محراب ایوان مقصوره قرار دارد، در سال‌های اخیر به دلیل ترک‌خوردگی در کاشی‌های گنبد و نفوذ رطوبت در معرض آسیب قرار گرفته بود؛ موضوعی که خطر تخریب مقرنس‌ها و ملات‌های گچی را افزایش می‌داد.

بر اساس بررسی‌های تخصصی کارگروه مرمت حرم، تصمیم بر آن شد، نره‌چینی پیشین که حدود ۶۰ سال قبل نصب شده بود، به طور کامل جمع‌آوری شود. این لایه به دلیل نبود سیستم تهویه و عایق‌بندی مناسب، زمینه نفوذ رطوبت و ایجاد ترک را فراهم کرده بود از همین رو پس از برداشتن لایه کاشی و ملات، سبک‌سازی روی گنبد با جمع‌آوری لایه‌های آجری الحاقی صورت گرفت.

در مرحله بعد، متخصصان برای خروج رطوبت و نفس کشیدن بنا، یک پوسته توخالی آجری در زیر کاشی کاری‌های جدید ایجاد کردند. در این فضا، لوله‌هایی با قطر ۲.۵ سانتی‌متر برای گردش هوا تعبیه شد تا رطوبت احتمالی را از بستر اصلی دور کرده و مانع آسیب به مقرنس ایوان شود. پس از ایجاد این کانال تنفسی، یک لایه عایق رطوبتی همراه با شبکه آرماتور به عنوان بستر نصب نره چینی نیم‌گنبد اجرا شد تا این نیم‌گنبد در برابر نوسانات محیطی مقاوم‌تر شود.

بر اساس گزارش سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی، انتخاب این رویکرد نوین، بر پایه تجربه‌های گذشته و به‌منظور رفع ریشه‌ای مشکلات ساختاری صورت گرفته است. مساحت کل عملیات مرمت حدود ۵۰ متر مربع بوده و اجرای پروژه چهار ماه به طول انجامیده است که شامل دو ماه آماده‌سازی بستر توسط نیرو‌های سازمان و دو ماه اجرای عملیات تهیه کاشی نره و نصب آن توسط پیمانکار بوده است.

کاشی‌های جدید نیم‌گنبد نیز به‌صورت دست‌چین و با همان طرح و مشخصات گذشته و با بهره‌گیری از روش‌های سنتی تولید کاشی آماده و اجرا شد، تا اصالت تاریخی بنا حفظ شود.

شایان ذکر است نیم‌گنبد مسجد گوهرشاد در زمان ساخت به صورت خشتی اجرا شده بود و کاشی‌کاری آن در دوره‌های بعد افزوده شد. در واقع با تکمیل این عملیات، آسیب‌های گذشته برطرف شده و نیم‌گنبد مسجد گوهرشاد با سازوکاری پایدار و قابل اعتماد برای سال‌های آینده محافظت خواهد شد. این اقدام بخشی از برنامه گسترده حرم مطهر برای صیانت از میراث معماری و هنری یکی از شاخص‌ترین بنا‌های تاریخی مشهد است.