واکاوی سیره امام سجاد (ع) در مواجهه با لغزش‌های اجتماعی

بهره‌گیری از ظرفیت‌های تربیتی دین در مواجهه با چالش‌های اجتماعی، رویکردی است که می‌تواند تهدید‌ها را به فرصتی برای رشد انسان تبدیل کند؛ لذا در تبیین شیوه مواجهه با دستگیرشدگان حوادث اخیر، می‌توان به الگوبرداری از سیره امام سجاد (ع) توجه کرد و این دوران بستری مناسب برای بازسازی هویت فکری و عاطفی این افراد است.

صحیفه سجادیه فراتر از یک کتاب دعا، منشوری برای «حل مسئله» است و امام سجاد (ع) در قالب ۵۴ دعا، به شکلی کاملاً ارادی و بر اساس نیاز‌های فطری بشر، مسیری را طراحی کرده‌اند که در آن هر دعا، پاسخی به یک مسئله انسانی است. ایشان قالب دعا را نه از روی اضطرار سیاسی، بلکه به‌عنوان اثرگذارترین شیوه برای گشودن دریچه‌های عاطفی و گرایشی انسان برگزیدند.

هدف اول در منطق سجادی، تغییر «نگرش» انسان است و امام (ع) در مواجهه با ابتلائات، ابتدا نگاه فرد را به مشکل تغییر می‌دهند. برای نمونه، در دعای بیماری، ابتدا ذهن بیمار را به زیبایی‌های نهفته در تقدیر الهی معطوف می‌کنند تا فرد به آرامش روحی برسد و این همان الگویی است که باید در مواجهه با آسیب‌دیدگان اجتماعی به کار گرفت تا پیش از هر چیز، گره‌های ذهنی و شناخت‌های نادرست آنان اصلاح شود.

در صحیفه سجادیه، اصلاح انسان در سه ساحت «شناخت، عاطفه و رفتار» دنبال می‌شود. ابتدا با تبیین حقایق، بینش فرد اصلاح خواهد شد. سپس با درگیر کردن عواطف، میل به حقیقت در او زنده می‌شود و در نهایت، این تحول درونی به تغییر رفتار می‌انجامد. این الگوی سه‌گانه، دقیق‌ترین راهکار برای مواجهه با افرادی است که تحت تأثیر هیجانات یا اطلاعات غلط، مسیر اشتباهی را برگزیده‌اند.

همچنین حضور مبلغان خوش‌بیان و بانشاط برای گفت‌وگوی صمیمانه با جوانان دستگیرشده ضروری است و بسیاری از این افراد با دیدگاه‌های اصیل دینی مواجهه‌ای نداشته‌اند، اما این گفت‌و‌گو‌ها تنها بخشی از مسیر است و باید با ابزار‌های عاطفی تکمیل شود؛ بنابراین با تأکید بر جایگاه والای امام رضا (ع) در قلب ایرانیان، پیشنهاد می‌شود که پیوند‌های عاطفی از طریق نماد‌های مقدس تقویت شود. اهدای متبرکات حرم مطهر رضوی و ایجاد فضای جشن و امید در ایام ماه پرفضیلت شعبان، می‌تواند فشار‌های ذهنی این افراد را کاهش دهد و زمینه را برای پذیرش حقایق فراهم کند.

در پایان باید اذعان کرد که امام سجاد (ع) در صحیفه به ما آموختند که نباید تنها در سطح مشکلات توقف کرد، بلکه باید به «مسئله» اصلی که همانا گسست‌های عاطفی، خلاء‌های فکری یا فشار‌های اقتصادی است پرداخت. بر این اساس، سرمایه‌گذاری برای درمان روحی و حل مشکلات معیشتی این افراد، در واقع سرمایه‌گذاری برای حفظ امنیت و سلامت دائمی جامعه است. اگر این بسته کامل تربیتی که ریشه در مکتب سجادی دارد به‌درستی اجرا شود، شاهد اصلاح واقعی و بازگشت پایدار این آسیب‌دیدگان به آغوش ملت خواهیم بود.

حجت‌الاسلام هادی عجمی، پژوهشگر مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ع) و کارشناس فقه تربیتی