توحید و ولایت؛ دو ستون تمدن‌سازی در روایات امام رضا (ع)

به گزارش آستان نیوز، پیش‌نشست علمی همایش «کتاب عیون اخبارالرضا (ع) از نگاه فرهیختگان» با حضور جمعی از پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه معارف رضوی برگزار شد و در آن، ابعاد تمدنی روایات امام رضا (ع) مورد بحث‌وبررسی قرار گرفت.

در این نشست، دکتر باباخانی، پژوهشگر و مدرس حوزه معارف اسلامی، با نگاهی تمدنی به روایات کتاب «عیون اخبارالرضا (ع)» به تبیین مؤلفه‌های بنیادین تمدن اسلامی پرداخت و توحید و ولایت را دو رکن اساسی در شکل‌گیری، تداوم و پویایی تمدن دینی دانست.

تمدن؛ گسترده‌ترین میدان تحقق دین

وی با تبیین مفهوم تمدن، آن را وسیع‌ترین قلمرو دنیایی معرفی کرد که همه ساحت‌های فردی و اجتماعی، مادی و معنوی انسان را در برمی‌گیرد و زمینه عینیت یافتن آموزه‌های وحیانی و دینی را فراهم می‌سازد.

به گفته وی، هر اندیشه تمدنی بر بنیان‌های فکری مشخصی استوار است و شناخت این بنیان‌ها، مسیر و ماهیت تمدن‌سازی را روشن می‌کند.

رویکرد تمدنی؛ نگاهی فراتر از توصیف مفاهیم

دکتر باباخانی با اشاره به مفهوم «رویکرد تمدنی» تأکید کرد: این رویکرد صرفاً به توصیف مفاهیم اکتفا نمی‌کند، بلکه مقیاس‌ها و چارچوب‌های تحلیل مفاهیم را از منظر تأثیر آنها بر صعود یا افول حرکت تمدنی مورد بررسی قرار می‌دهد. در این سطح از تحلیل، کلان‌نگری، جامع‌نگری و توجه به فرایند‌ها اهمیت ویژه‌ای می‌یابد.

شمولیت؛ ویژگی بنیادین نگاه تمدنی

وی شمولیت را از ویژگی‌های اساسی رویکرد تمدنی برشمرد و گفت: این شمولیت، حوزه‌های زمانی، مکانی و جغرافیایی، نیاز‌های انسانی، ارتباطات تطبیقی، روش‌ها و اهداف را در بر می‌گیرد و موجب می‌شود پیام روایات اهل‌بیت (ع) بتواند مخاطبان ایمانی و حتی غیرایمانی را نیز به‌صورت عقلانی و توحیدی موردخطاب قرار دهد.

عیون اخبارالرضا (ع)؛ منبعی برای استخراج الگوی تمدنی

این پژوهشگر با تأکید بر اهمیت بهره‌گیری از روایات اهل‌بیت (ع) در ترسیم الگوی تمدنی اظهار داشت: پژوهش حاضر با تمرکز بر کتاب ارزشمند «عیون اخبارالرضا (ع)»، به گردآوری مضامین و استخراج رویکرد تمدنی امام رضا (ع) پرداخته است؛ رویکردی که می‌تواند برای جامعه امروز الهام‌بخش و راهگشا باشد.

توحید؛ ایده هدایتگر تمدن اسلامی

وی افزود: بر اساس یافته‌های این پژوهش، مضمونی که هم از نظر فراوانی آماری برجسته‌تر است و هم توان پیونددادن سایر مضامین را دارد، «توحید» است. توحید به‌عنوان ایده هدایتگر تمدن، هویت تمدنی جوامع اسلامی را شکل می‌دهد و جهت حرکت آنها را تعیین می‌کند.

ولایت؛ ضامن پویایی و تداوم تمدن

دکتر باباخانی در ادامه ولایت را عامل پویایی و استمرار تمدن دانست و گفت: ولایت مؤلفه‌ای است که امکان رقابت تمدنی، بازسازی تمدن و جلوگیری از ایستایی را فراهم می‌کند و نقش اساسی در انسجام و تداوم حرکت جامعه اسلامی دارد.

حدیث سلسله‌الذهب؛ پیوند معنا‌دار توحید و ولایت

وی در پایان با اشاره به حدیث مشهور سلسله‌الذهب تصریح کرد: اجتماع توحید و ولایت در این حدیث، بیانگر پیوند عمیق و معنا‌دار این دو مؤلفه است و نشان می‌دهد جامعه‌ای متعالی و متمدن، باید بر پایه توحید شکل گیرد و با ولایت‌پذیری، مسیر رشد، پایداری و تعالی خود را ادامه دهد.