واکاوی ابعاد علم‌شناختی و کارکردهای «فلسفه فقه تربیت»

به گزارش آستان‌نیوز، کرسی نقد آثار حلقه فقه تعلیم و تربیت مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ع) با موضوع «فلسفه فقه تعلیم و تربیت».

با حضور حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین مقیمی حاجی، معاون آموزش حوزه‌های علمیه کشور و حجت الاسلام‌و‌المسلمین الهی خراسانی، استاد خارج فقه حوزه علمیه مشهد برگزار شد.

در این نشست، چارچوب نظری و ساختار مجلدات سه‌گانه این مجموعه مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت و محققان به تبیین ضرورت‌های تولید دانش در این حوزه پرداختند. این اثر که با هدف بازگشت مرجعیت دین به عرصه تربیت تدوین شده است، تلاش می‌کند با برقراری پیوندی وثیق میان سنت فقهی و علوم معاصر، نقشه راهی جامع برای استنباط احکام تربیتی ارائه دهد.

نقشه راه سه مجلد در تبیین فقه تربیت

کتاب «فلسفه فقه تعلیم و تربیت» در سه مجلد برنامه‌ریزی شده است. جلد نخست که آماده انتشار است، به مباحث «علم‌شناسی» شامل ماهیت، موضوع، روش و جایگاه فقه تربیت اختصاص دارد. جلد دوم به بررسی مبانی و اصول فلسفی تعلیم و تربیت اسلامی می‌پردازد و جلد سوم نیز بر اهداف، روش‌ها و راهبرد‌های پژوهشی، از جمله نظام موضوعات و مصادیق این حوزه تمرکز دارد.

در این جلسه، تمرکز اصلی بر مجلد اول بود که در آن بر ضرورت تعریف دقیق مفهوم «تربیت» برای دستیابی به درک فقهی صریح تأکید شد. همچنین درباره قلمرو این دانش پیشنهاد شد که فقه تربیت در چارچوبی نظام‌مند، به صورت افقی (تعدد موضوعات) و عمودی (تعمیق در موضوعات محوری) پیگیری شود تا توان پاسخگویی به مسائل مستحدثه را داشته باشد.

احیای مرجعیت دین؛ کارکرد اصلی فلسفه فقه تربیت

یکی از بخش‌های کلیدی این نشست، تبیین کارکرد‌ها و ضرورت‌های این دانش بود. کارشناسان حاضر تأکید کردند: مهم‌ترین کارکرد فلسفه فقه تربیت، بازگشت مرجعیت دین و شریعت به عرصه تربیت است. با گسترش احکام فقهی مرتبط با رفتار تربیتی مکلفان و تقویت جنبه‌های پژوهشی، می‌توان مرجعیت تاریخی دین در این حوزه را به صورتی دقیق و متناسب با نیاز‌های روز احیا کرد.

هم‌چنین در این مجموعه پژوهشی، به ارتباطات میان‌رشته‌ای فقه تربیت با حوزه‌هایی هم‌چون علوم تربیتی، اخلاق، فلسفه تعلیم و تربیت و روان‌شناسی اشاره شد که نشان‌دهنده رویکرد جامع این اثر به مسائل تربیتی است.

نقد و بررسی تخصصی؛ ضرورت تفکیک مرز‌های دانش

در ادامه نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین ابوالقاسم مقیمی‌حاجی، معاون آموزش حوزه‌های علمیه کشور به نقد و ارزیابی این اثر پرداخت.

وی ضمن مثبت ارزیابی کردن ایده‌های نو و پیوند واقعی میان سنت فقهی و علوم معاصر در این کتاب، خاطرنشان کرد: این اثر نیازمند دقت و مداقه عمیق‌تر در برخی بخش‌ها است تا دیدگاه مؤلف درباره تمایز میان «فقه تربیت» و «فقه اخلاق» به روشنی، تبیین شود.

وی هم‌چنین بر ضرورت یکسان‌سازی عناوین در متن کتاب تأکید کرد و افزود: لازم است میان عنوان «فقه تربیت» و «فقه تعلیم و تربیت» هماهنگی دقیقی ایجاد شود تا هویت واحد دانش در سراسر اثر حفظ شود.

تعامل سازنده با علوم معاصر بدون شعارزدگی

استاد ناقد در پایان سخنان خود، عمق مطالب در برخی قسمت‌های کتاب را ستود و اظهار داشت: برخلاف برخی آثار که تنها به بیان شعار‌های کلی بسنده می‌کنند، این کتاب توانسته است پیوندی مناسب و روش‌مند میان مبانی اصیل فقهی و نیاز‌های علوم تربیتی مدرن برقرار کند که این ویژگی از نقاط قوت برجسته تحقیق حاضر است.