رمضان؛ ماه برکت، تقوا و خودسازی

حجت‌الاسلام‌والمسلمین وحید قنبری راد، استاد حوزه علمیه و پژوهشگر دینی در گفت‌و‌گو با خبرنگار آستان نیوز، اظهار کرد: ماه رمضان، با عطر دل‌انگیز نزول قرآن و فرصت بی‌بدیل تزکیه و خودسازی، همواره جایگاهی ویژه در زندگی معنوی مسلمانان داشته است و این ماه مبارک، فراتر از یک آیین عبادی صرف، بستری برای تحول فردی و ارتقای اجتماعی است.

فلسفه روزه‌داری و راه رسیدن به پرهیزگاری

وی با اشاره به اینکه فلسفه اصلی تشریع روزه، همان‌طور که در آیه شریفه لعلکم تتقون، تا شاید شما پرهیزکار شوید بیان شده، دستیابی به مقام تقواست، مقام تقوا که اوج بندگی و عبودیت است افزود: روزه صرفاً خودداری از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه تمرینی جامع برای مهار نفس اماره و مقاومت در برابر گناهان است و این تمرین که از خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها آغاز می‌شود، به‌تدریج قدرت اراده فرد را در برابر وسوسه‌های نفسانی و گناهان دیگر تقویت می‌کند و در کنار بهره‌مندی از قرآن، آماده حضور در پیشگاه الهی و قرب ربوبی می‌شود.

وی با بیان ابیات؛ چند خوردی چرب و شیرین از طـعــام

امـــتحـــان کــن چـــند روزی با صــیام

چــند شب‌ها خواب را گشتی اسیر

یــک شـــبی بــیدار شــو دولـــت بـگیر، گفت: رمضان ترسیم خط سِیر هدایت بشر است.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین قنبری راد، ادامه داد: روزه، با ایجاد حس همدردی با نیازمندان، پالایش روح و جسم، و پرورش روحیه‌ای که جز در مسیر رضای الهی گام برنمی‌دارد، جوهر تقوا را در انسان شکوفا می‌سازد.

فراتر از تشنگی و گرسنگی؛ روزه، ابزاری برای تهذیب نفس

این استاد حوزه، تصریح کرد: برای‌آنکه روزه از عبادتی ظاهری فراتر رفته و به تربیت درونی و تهذیب نفس یاری رساند، لازم است ابعاد معنوی آن را درک کرد. صرف نخوردن و ننوشیدن کافی نیست؛ بلکه باید روزه را با پرهیز از نگاه‌های حرام، غیبت، دروغ، سخنان تفرقه‌انگیز و هر آنچه روح را آلوده می‌کند، همراه ساخت؛ بنابراین درک عمیق‌تر فلسفه روزه، مراقبه و محاسبه اعمال، و تفکر در آیات الهی و نشانه‌های خلقت، روزه را به ابزاری قدرتمند برای خودسازی تبدیل می‌کند. ارتباط قلبی با خداوند و توسل به او برای یاری در این مسیر، نقشی کلیدی ایفا می‌نماید.

تأثیرات چندوجهی روزه، نگاهی از منظر روان‌شناسی و علوم اجتماعی

وی اضافه کرد: از منظر روان‌شناسی، روزه به تقویت خودکنترلی، افزایش صبر، بهبود تمرکز و ارتقای سلامت روان کمک شایانی می‌کند؛ لذا تغییرات انضباط زمانی ناشی از روزه، می‌تواند به ایجاد نظم درونی و احساس آرامش منجر شود.

وی افزود: در بعد اجتماعی، روزه حس همبستگی و همدردی را در جامعه تقویت می‌کند و تجربه مشترک گرسنگی و تشنگی، افراد را به سمت نیازمندان سوق داده و روحیه نوع‌دوستی و انفاق را در آنان بیدار می‌سازد.

این پژوهشگر دینی گفت: همچنین، اجتماعات افطار و سحری، برپایی نماز جماعت و شرکت در مراسم مذهبی، پیوند‌های اجتماعی را تحکیم بخشیده و حس تعلق جمعی را تقویت می‌کند.

نهادینه‌سازی آموزه‌های رمضان؛ مسئولیت نظام آموزشی و فرهنگ عمومی

حجت الاسلام وحید قنبری راد، با اشاره به اینکه یکی از روش‌های مناسب برای تبیین فرهنگ رمضان، آموزش احکام از آغاز دبستان است، ادامه داد: نهادینه‌سازی آموزه‌های رمضان نیازمند رویکردی چندوجهی است در نظام آموزشی، می‌توان با گنجاندن مفاهیم اخلاقی، تاریخی و فلسفی روزه در کتب درسی، برگزاری مسابقات فرهنگی، نمایش فیلم‌های مرتبط و تشویق دانش‌آموزان به مشارکت در فعالیت‌های داوطلبانه، این آموزه‌ها را منتقل کرد.

وی افزود: در سطح فرهنگ عمومی نیز، رسانه‌ها نقشی محوری دارند تولید مستند‌های جذاب، برنامه‌های داستانی اخلاقی، و استفاده خلاقانه از شبکه‌های اجتماعی برای انتشار محتوای پویا و تعاملی، می‌تواند مؤثر باشد.

این استاد حوزه خاطرنشان کرد: معرفی الگو‌های موفق در فعالیت‌های خیرخواهانه و عبادی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است البته، مهم‌تر از همه، الگو بودن خانواده‌ها و مسئولین جامعه در عمل به این آموزه‌هاست.

حجت‌الاسلام قنبری راد در ادامه گفت: ماه رمضان در تاریخ پرفرازونشیب اسلام، ماه وقایع سرنوشت‌ساز و الهام‌بخشی بوده است که مهم‌ترین رویداد، نزول قرآن کریم در شب قدر است که خود، بزرگ‌ترین موهبت الهی و چراغ هدایت بشریت است.