نقض صریح اصول حقوق بین‌الملل در حمله به ناو دنا | ادعای «دفاع مشروع پیش‌دستانه» فاقد مبنای حقوقی است

به گزارش آستان‌نیوز، حجت‌الاسلام محسن اسدی‌موحد، دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل دانشگاه رضوی، با تشریح ابعاد حقوقی و انسانی حادثه اخیر در آب‌های بین‌المللی، حمله زیردریایی ایالات متحده آمریکا به ناو ایرانی «دنا» را نقض آشکار قواعد حقوق بین‌الملل، اصول حقوق بشردوستانه و موازین عرفی جنگ دریایی دانست و تأکید کرد: این اقدام نه‌تنها با ماده ۵۱ منشور ملل متحد سازگار نیست، بلکه از منظر اصول بنیادین انسانیت نیز قابل توجیه نیست.

حمله به ناو دنا، تعرض به آزادی دریانوردی و حاکمیت ملی ایران

وی با بیان اینکه ناو دنا در آب‌های بین‌المللی و در چارچوب یک مأموریت آموزشی حضور داشته است، اظهار کرد: این شناور نمادی از حاکمیت جمهوری اسلامی ایران در دریا‌های آزاد بود و هدف قرار گرفتن آن، در واقع تعرض مستقیم به حاکمیت ملی ایران به شمار می‌رود.

اسدی‌موحد افزود: بر اساس کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها، همه کشتی‌ها، اعم از تجاری و نظامی، حق تردد آزادانه و صلح‌آمیز در آب‌های بین‌المللی را دارند. همچنین مطابق بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد، توسل به زور یا تهدید به زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشور‌ها ممنوع است. از این‌رو، حمله بدون تحریک پیشین به یک شناور نظامی در آب‌های آزاد، مصداق آشکار تجاوز و نقض این اصول است.

دفاع مشروع پیش‌دستانه؛ استدلالی مردود در برابر ماده ۵۱ منشور ملل متحد

این پژوهشگر حقوق بین‌الملل با اشاره به تلاش احتمالی دولت آمریکا برای توجیه این اقدام با عنوان «دفاع مشروع پیش‌دستانه» گفت: بر اساس ماده ۵۱ منشور ملل متحد، دفاع مشروع تنها زمانی مجاز است که یک «حمله مسلحانه» واقعی رخ داده باشد. در این حادثه، ناو دنا هیچ شلیکی انجام نداده بود و بر پایه معیار حقوقی «کارولین» نیز هیچ تهدید فوری و اجتناب‌ناپذیری از سوی این ناو آموزشی متوجه زیردریایی مهاجم نبود.

وی تأکید کرد: تمسک به چنین مفهومی برای توجیه حمله به یک شناور آموزشی، با منطق حقوق بین‌الملل و اصول پذیرفته‌شده نظام جمعی امنیت جهانی سازگار نیست.

شهادت ۱۰۴ نفر از خدمه شناور؛ نشانه حمله‌ای با تخریب حداکثری

حجت‌الاسلام اسدی‌موحد با اشاره به ابعاد انسانی این حادثه گفت: اکنون که پیکر‌های مطهر شهدای این حادثه به آغوش میهن بازگشته‌اند، ابعاد فاجعه بیش از پیش آشکار شده است؛ از مجموع ۱۳۴ نفر خدمه حاضر در این شناور، ۱۰۴ نفر به شهادت رسیده‌اند و ۲۰ پیکر نیز هرگز یافت نشده و در فهرست جاویدالاثرها، ثبت شده است.

وی ادامه داد: این آمار، نشان‌دهنده حمله‌ای با قدرت تخریب بسیار بالاست که با هیچ منطقی از ضرورت نظامی و موازین انسانی سازگار نیست. هدف قرار دادن شناوری که بخش قابل توجهی از خدمه آن را جوانان، دانشجویان و افسران کارآموز تشکیل می‌دادند، مصداقی روشن از نادیده گرفتن قواعد بنیادین حقوق بشردوستانه است.

عضو مجمع نمایندگان طلاب زبان‌دان حوزه علمیه خراسان با اشاره به اصول بنیادین حقوق بشردوستانه خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین این اصول، «اصل تفکیک» است. بر اساس دستورالعمل‌های بین‌المللی از جمله راهنمای سن‌رمو، حمله به اهداف نظامی تنها در صورتی مجاز است که اصولی مانند تناسب و منع رنج غیرضروری رعایت شود.

وی تصریح کرد: شهادت ۱۰۴ نفر از ۱۳۴ خدمه این شناور نشان می‌دهد که حمله انجام‌شده با هیچ معیار معقولی از تناسب و ضرورت نظامی هماهنگ نبوده است. در چنین شرایطی، ادعای ضرورت نظامی به‌طور جدی زیر سؤال می‌رود.

بی‌اعتنایی به اصل هشدار و ملاحظات بشردوستانه

اسدی‌موحد با تأکید بر اینکه حمله به ناو دنا بدون هشدار قبلی انجام شده است، اظهار کرد: در رویه‌های عرفی جنگ دریایی، ارائه هشدار پیش از حمله به شناور‌هایی که در حال عملیات تهاجمی نیستند، یک الزام حقوقی است، اما در این حادثه، زیردریایی مهاجم به دلیل ماهیت پنهان‌کارانه خود، هرگونه فرصت واکنش، تسلیم یا تخلیه اضطراری خدمه را از بین برد.

وی افزود: در کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو نیز بر کاهش آلام انسانی در مخاصمات تأکید شده است. مطابق ماده ۱۲ کنوانسیون دوم ژنو، اعضای نیرو‌های مسلح که در دریا هستند باید در هر شرایطی مورد احترام و حمایت قرار گیرند. حمله غافل‌گیرانه به ناوی که مملو از جوانان در حال آموزش بود، بی‌اعتنایی کامل به این ملاحظات انسانی را نشان می‌دهد.

رها کردن صحنه حادثه، نقض تعهدات اخلاقی و حقوقی

وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: افزون بر این، حقوق بین‌الملل بشردوستانه بر حفظ کرامت انسانی حتی پس از مرگ نیز تأکید دارد، رها کردن صحنه حادثه بدون فراهم شدن امکان عملیات امداد و نجات برای یافتن مفقودان، نقض تعهدات اخلاقی و حقوقی دولت مهاجم، تلقی می‌شود.

اسدی‌موحد، اضافه کرد: غرق کردن یک ناو آموزشی بدون فراهم کردن امکان نجات خدمه، نقض آشکار اصول بنیادین انسانیت است و از منظر حقوقی و اخلاقی، مسئولیت سنگینی را متوجه آمران و عاملان این اقدام، می‌کند.