کشور‌های تولیدکننده نفت می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در بازار جهانی انرژی ایفا می‌کنند

به گزارش آستان‌نیوز، دکتر مرتضی آجیل چی، دبیر نهضت سواد رسانه انقلاب اسلامی خراسان رضوی در چهارمین دوره از نشست‌های «خط روشنگری»، با تحلیل تاریخ نفت و پترودلار، جایگاه ایران و نقش آمریکا را در معادلات انرژی جهانی تبیین کرد.

وابستگی دلار به نفت

وی در این نشست تحلیلی، با اشاره به ساختار اقتصاد آمریکا گفت: بخش قابل توجهی از قدرت اقتصادی این کشور به تداوم گردش دلار در تجارت جهانی نفت وابسته است.

به گفته وی، اقتصاد آمریکا با مصرف بالای انرژی و نیاز مداوم به منابع نفتی ارزان، به گونه‌ای شکل گرفته که حفظ جایگاه دلار در مبادلات نفتی به یکی از پایه‌های اصلی قدرت مالی این کشور تبدیل شده است. از این منظر، هرگونه تغییر در نظام مبادلات نفتی می‌تواند بر موقعیت بین‌المللی دلار تأثیر بگذارد.

تولد پترودلار پس از پایان پشتوانه طلا

وی در ادامه با مرور روند‌های تاریخی نظام پولی جهان، با اشاره به دوره‌ای که دلار دارای پشتوانه طلا بود، گفت: با افزایش هزینه‌های اقتصادی و نظامی ایالات متحده، به‌ویژه در نیمه دوم قرن بیستم، این کشور از نظام مبتنی بر طلا فاصله گرفت. در چنین شرایطی، فروش نفت در بازار جهانی با دلار به تدریج به سازوکاری تبدیل شد که به حفظ تقاضای جهانی برای این ارز کمک کرد و ساختاری را شکل داد که بعد‌ها با عنوان «پترودلار» شناخته شد.

تحریم نفتی اعراب و اثرگذاری اوپک

بخش از جلسه هم به تحولات دهه‌های گذشته در بازار نفت اختصاص داشت، آجیل چی در این خصوص با اشاره به جنگ اعراب و اسرائیل و تحریم نفتی کشور‌های عربی علیه برخی کشور‌های غربی، این رویداد را یکی از نقاط عطف در تاریخ اقتصاد سیاسی انرژی دانست. به گفته او، این تجربه نشان داد که کشور‌های تولیدکننده نفت در صورت هماهنگی می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در بازار جهانی انرژی ایفا کنند. همچنین در این بخش به نقش سازمان کشور‌های صادرکننده نفت (اوپک) در مدیریت عرضه نفت و تلاش برای ایجاد تعادل در بازار اشاره شد.

ساختار کنترل درآمد‌های نفتی منطقه

آجیل چی در ادامه به وضعیت برخی کشور‌های منطقه پرداخت و با اشاره به نمونه عراق توضیح داد: در بسیاری از موارد، ساختار قرارداد‌ها و حضور شرکت‌های بزرگ نفتی بین‌المللی باعث شده مدیریت عملی درآمد‌های نفتی در چارچوبی فراتر از دولت‌های ملی شکل بگیرد.

او معتقد است که شبکه پیچیده‌ای از شرکت‌ها، قرارداد‌ها و سازوکار‌های مالی، امکان تأثیرگذاری قدرت‌های بزرگ بر جریان درآمد‌های نفتی در منطقه را فراهم کرده است.

جایگاه ویژه ایران و تجربه قرارداد‌های استعماری

در بخش دیگری از این نشست، جایگاه ژئوپلیتیک ایران در معادلات انرژی و سیاست جهانی مورد توجه قرار گرفت.

دکتر آجیل چی در این خصوص، با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران در کنار خلیج فارس و مسیر‌های مهم انتقال انرژی، این کشور را یکی از نقاط کلیدی رقابت قدرت‌های بین‌المللی دانست.

او همچنین به تبیین طرح و برنامه پیشنهادی رهبر معظم انقلاب با عنوان جنگ کریدورها، پرداخت و افزود: طبق فرمایشات رهبر شهید انقلاب (رحمت الله علیه)، این برنامه بایستی جایگزین درآمد نفتی شود. وی همچنین در ادامه، به تجربه تاریخی قرارداد‌هایی مانند قرارداد ۱۹۱۹ اشاره کرد و آن را نمونه‌ای از تلاش قدرت‌های خارجی برای اعمال نفوذ سیاسی و اقتصادی در ایران ارزیابی کرد.

سیاست‌های نفتی ایران پس از انقلاب

آجیل چی، در بخش پایانی، به سیاست‌های اقتصادی و نفتی ایران پس از انقلاب اسلامی پرداخت و تأکید کرد: تغییر برخی رویکرد‌های پیشین در حوزه نفت و مناسبات اقتصادی، پیامد‌هایی در عرصه بین‌المللی به همراه داشته است. از این رو تلاش برای کاهش وابستگی به برخی سازوکار‌های رایج در اقتصاد جهانی، از جمله نظام پترودلار، در کنار عوامل دیگر، در شکل‌گیری فشار‌ها و تحریم‌های خارجی علیه ایران بی‌تأثیر نبوده است.