تبیین رویکردهای سه‌گانه در مطالعات سیره‌پژوهی | ضرورت پیوند میان‌رشته‌ای سیره با علوم اسلامی

به گزارش آستان نیوز، حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر مهدی مردانی گلستانی در تشریح جزئیات این طرح پژوهشی که باهدف شناسایی و تحلیل شیوه‌های بهره‌گیری از سیره معصومان (ع) انجام شده است، اظهار کرد: سیره به‌عنوان یکی از مفاهیم بنیادین در میراث علمی شیعه، همواره در حوزه‌های مختلف مورداستفاده قرار گرفته؛ اما نحوه بهره‌گیری از آن در قالب رویکرد‌های مستقل پژوهشی کمتر بررسی شده بود.

این تحقیق با بررسی منابع حدیثی، آثار فقهی و مطالعات تاریخی، چارچوبی مفهومی برای تحلیل این رویکرد‌ها ارائه داده است.

وی با تبیین ویژگی‌های بنیادین سیره در منابع شیعی افزود: تحلیل منابع نشان می‌دهد که سیره ناظر به فعل و رفتار، دارای ماهیت اجتماعی، برخوردار از نظم و روش‌مندی و واجد استمرار در رفتار معصومان (ع) است. براین‌اساس، سیره‌پژوهی حوزه‌ای از مطالعات اسلامی تعریف می‌شود که با بهره‌گیری از روش‌های علوم مختلف، به تفسیر و تحلیل رفتار و شیوه زیست معصومان (ع) می‌پردازد.

مردانی گلستانی با اشاره به یافته‌های اصلی این پژوهش، از شناسایی سه رویکرد کلان در مطالعات شیعی یادکرد و گفت: رویکرد نخست، الگومدارانه است که سیره را نه صرفاً یک گزارش تاریخی، بلکه راهنمای عمل و ملاک تنظیم زندگی دینی می‌داند.

رویکرد دوم، منبع‌شناسانه است که در آن سیره در کنار قرآن و سنت، به‌عنوان منبعی برای شناخت احکام شرعی و آموزه‌های فقهی بررسی می‌شود. رویکرد سوم نیز رویکرد رویدادمدارانه است که سیره را در قالب رخداد‌های تاریخی مطالعه کرده و تلاش می‌کند با تحلیل منابع، وقایع زندگی معصومان را بازسازی و تبیین کند.

عضو هیئت‌علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با تأکید بر شناسایی مصادیق جدیدی تحت عنوان سیره مضاف خاطرنشان کرد: استخراج مفاهیمی همچون سیره فقهی، سیره تربیتی و سیره تاریخی نشان‌دهنده ظرفیت بالای سیره برای به‌کارگیری در حوزه‌های تخصصی است.

این پژوهش ثابت می‌کند که سیره علاوه بر تاریخ، در عرصه‌های فقه، اخلاق و مطالعات اجتماعی نیز قابلیت بهره‌برداری علمی دارد و همین پویایی، ضرورت توجه روشمند به این حوزه را دوچندان می‌کند.

وی در پایان با ارائه پیشنهاد‌هایی برای افق‌های آینده این حوزه پژوهشی، بیان کرد: باتوجه‌به نتایج به‌دست‌آمده، پیشنهاد می‌شود در تحقیقات آتی دامنه بررسی‌ها به رویکرد‌های کلامی، تفسیری و عرفانی نیز گسترش یابد تا تصویر کامل‌تری از جایگاه سیره در علوم اسلامی ترسیم شود.

این طرح که به تصویب شورای پژوهش و نشر بنیاد پژوهش‌های اسلامی رسیده است، می‌تواند زمینه‌ساز فهم دقیق‌تر کارکرد‌های سیره در مطالعات نوین شیعی باشد.