در گفتوگو با پژوهشگر ادیان و مذاهب بنیاد پژوهشهای اسلامی بررسی شد
ویژگیهای نخستین کتاب زیارت مسیحی به زبان فارسی
پدیده زیارت در جهان مسیحیت باوجود اهمیت فراوان، تاکنون بهصورت روشمند و تاریخی در آثار فارسیزبان مورد بررسی قرار نگرفته بود.
کتاب «درآمدی بر زیارت در مسیحیت» تألیف علیاکبر چناری، پژوهشگر بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، کوشیده است باتکیهبر منابع اصلی، این خلأ پژوهشی را پر کند. در این گفتوگو، نویسنده اثر به تشریح ساختار پنجگانه کتاب، اهداف پژوهش و ضرورتهای تألیف این اثر میپردازد.
دکتر چناری، بهعنوان پرسش آغازین، بفرمایید مسئله اصلی که کتاب حاضر درصدد حل آن برآمده چیست و چه ضرورتی باعث تألیف این اثر شد؟
مسئله اصلی ما در این کتاب، بررسی تغییر و تحولات زیارت مسیحی از زمان شکلگیری تا دوره معاصر و واکاوی نقش آن در تحولات دینی و سیاسی مسیحیت است.
واقعیت این است که باوجود آثار متعدد درباره تاریخ و عقاید مسیحیت به زبان فارسی، تقریباً در هیچیک از آنها به تاریخ زیارت پرداخته نشده بود. محققان غربی، آثار زیادی در این باره دارند؛ اما اندکشماری از آنها ترجمه شده است؛ لذا این کتاب نخستین اثر تألیفی به زبان فارسی است که با روش کتابخانهای و رویکرد تاریخی، به توصیف و واکاوی جنبههای مختلف زیارت مسیحی میپردازد.
شما برای بررسی این بازه زمانی طولانی، محتوای کتاب را در چند فصل و بر اساس چه نظمی چیدمان کردهاید؟
کتاب در پنج فصل تنظیم شده تا بتواند تطور مفهوم زیارت را در یک دوره بیش از دوهزارساله نشان دهد. در فصل اول به کلیات و اصطلاحات پرداختهایم. فصل دوم بر منشأ زیارت در قرون اولیه تمرکز دارد.
فصل سوم اختصاص به قرونوسطا دارد که دوران صعود و افول زیارت است. در فصل چهارم، تأثیرات نهضت اصلاح دینی بر زیارت را بررسی کردیم و در نهایت در فصل پنجم، وضعیت زیارت در عصر مدرنیته و پیوند آن با گردشگری را واکاوی کردهایم.
در فصل دوم که به ریشههای زیارت میپردازد، بیشتر بر چه پرسشهای فرعی و مباحثی تمرکز داشتهاید؟
در این فصل ما چهار محور اصلی را برای منشأ زیارت مسیحی دنبال کردیم: منشأ یهودی و کتاب مقدسی، نقش تاریخی کنستانتین و مادرش هلنا، تأثیرات ادیان روم و یونان باستان و در نهایت تأثیر فرهنگهای محلی. در این بخش، پرسشهایی درباره سیره عیسی مسیح (ع) و حواریون دررابطهبا مفهوم زیارت مطرح شده و همچنین پاسخ متألهان به شبهاتی مانند زیارت و شرک یا مسئله شفاعت واکاوی شده است.
همچنین نگاه راهبان به زیارت و جایگاه خود راهبان در مقام زیارت شونده از مباحث مهم این فصل است.
فصل مربوط به قرونوسطا یکی از مفصلترین بخشهای کتاب است. در این فصل چه موضوعاتی بهعنوان محورهای تحول زیارت بررسی شدهاند؟
در فصل سوم، تمرکز ما بر دوران طلایی زیارت و سپس افول آن است. مباحثی، چون جایگاه زیارت در کلیسای ارتدوکس، نزاعهای شمایلگرایی و همچنین تاریخ زیارت اورشلیم تا جنگهای صلیبی در این فصل واکاوی شده است.
یکی از بخشهای مهم این فصل، بررسی نقش بقایای مقدس در توسعه زیارتگاههای اروپا و کارکرد هویتی و سیاسی زیارت در اتحاد مسیحیان در مقابل مسلمانان است. در انتهای این فصل نیز به آسیبشناسی عواملی پرداختیم که منجر به افول زیارت در اواخر قرونوسطی شد؛ مسائلی مانند نظاممندشدن آیین توبه و سوءاستفادههای مالی از درآمد زیارت.
در فصول پایانی که به دوران اصلاح دینی و مدرنیته میرسد، کتاب به چه پرسشهایی در حوزه تغییر ماهیت زیارت پاسخ میدهد؟
فصل چهارم به مخالفتهای پروتستانها و بهویژه لوتر با زیارت و پیامدهای نهضت اصلاح دینی میپردازد؛ اما در فصل پنجم، پرسش اصلی ما این است که چرا باوجود مدرنیته و کاهش گرایشهای دینی، اشتیاق به زیارت دوباره فزونییافته است؟ در این بخش، رابطه زیارت با صنعت گردشگری و نوع مواجهه هوشمندانه کلیسای کاتولیک با این پدیده را بررسی کردهایم تا مشخص شود چگونه بین این دو مفهوم جمع شده است.
در پایان، لطفاً بفرمایید رویکرد آسیبشناسانه کتاب تا چه حد میتواند برای مخاطب فارسیزبان و پژوهشگران حوزه ادیان مفید باشد؟
زیارت در ادیان ابراهیمی نقاط اشتراک و افتراق زیادی دارد. بسیاری از مسائلی که در تاریخ زیارت مسیحی پیشآمده، ممکن است به شکلی دیگر در زیارت اسلامی هم ظهور یابد.
ما در این کتاب ضمن توصیف تاریخی، برخی از این مسائل را آسیبشناسی کردیم تا محققان بتوانند از جنبههای تطبیقی آن استفاده کنند. هدف این بود که این اثر صرفاً یک روایت تاریخی نباشد، بلکه به درک عمیقتر پدیده زیارت و چالشهای آن در دنیای امروز کمک کند.
مطالب مرتبط
ارسال نظرات
- پربازدیدترین
- آخرین اخبار
پخش زنده
تلویزیون اینترنتی آستان نیوز
پویش ها
