میرداماد و میراث علمی استرآباد

به گزارش آستان نیوز، چهارمین نشست از سلسله جلسات «میرداماد در آینه تاریخ فلسفه»، به همت انجمن علمی حکمت دانشگاه رضوی ۲۲ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، برگزار شد.

در این نشست، دکتر حسین نجفی، دانش‌آموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تربیت‌مدرس تهران، با موضوع «میرداماد در استرآباد؛ رؤیت نسخه‌ای نفیس از شرح از اشارات خواجه طوسی» به ایراد سخنرانی پرداخت و ابعاد تاریخی، مذهبی و علمی منطقه استرآباد را مورد بررسی قرارداد.

وی در آغاز سخنان خود با اشاره به وضعیت اجتماعی و مذهبی استرآباد در دوره‌های تاریخی گفت: پراکندگی و بسامد قومیتی مذهبی وجود دارد و این منطقه به دلیل موقعیت جغرافیایی و سیاسی خود همواره محل حضور جریان‌های مختلف فکری، قومی و مذهبی بوده است.

نجفی با بیان اینکه استرآباد در بسیاری از منابع تاریخی با عنوان یکی از مناطق مهم تشیع شناخته می‌شود، اظهار کرد: منطقه استرآباد و جرجان به تشیع مشهور است و این مسئله تنها به دوره صفویه محدود نمی‌شود، بلکه ریشه‌های آن را می‌توان در قرون پیشین نیز مشاهده کرد.

وی همچنین با اشاره به پیوند جغرافیایی و فرهنگی استرآباد و مازندران گفت: آستر آباد و مازندران از نظر جغرافیایی نزدیک به هم هستند و همین نزدیکی سبب شکل‌گیری روابط گسترده فرهنگی، مذهبی و اجتماعی میان این مناطق شده است.

استرآباد؛ بستر حضور سادات و جریان‌های شیعی

سخنران این نشست در ادامه به نقش سادات و خاندان‌های مذهبی در تحولات منطقه اشاره کرد و گفت: حضور شیعیان و سادات در شکل‌گیری هویت مذهبی استرآباد نقش اساسی داشته است.

وی با اشاره به سادات مرعشی مازندران افزود: سادات مرعشی مازندران از مهم‌ترین جریان‌های اثرگذار در این منطقه بودند که نه‌تنها در عرصه مذهبی، بلکه در تحولات اجتماعی و سیاسی نیز تأثیرگذار بودند.

نجفی توضیح داد: گسترش نفوذ تشیع در این مناطق تا حد زیادی مرهون فعالیت خاندان‌های علمی و مذهبی بوده و همین مسئله سبب شد استرآباد در دوره‌های مختلف به‌عنوان یکی از مراکز مهم تشیع شناخته شود.

وی همچنین به نقش نهاد‌های مذهبی در تاریخ شیعه اشاره کرد و گفت: در تاریخ تشیع دو سازمان و نهاد نقابت و وکالت داریم.

به گفته او، این نهاد‌ها در حفظ انسجام اجتماعی شیعیان و ارتباط میان عالمان، سادات و مردم نقش مهمی ایفا می‌کردند.

پیوند استرآباد با میراث علمی و فلسفی عصر صفوی

نجفی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به توجه حکومت صفوی به استرآباد اظهار کرد: حکومت صفوی که مذهب رسمی خودش را تشیع قرار داده بود، ازاین‌جهت توجه ویژه‌ای به منطقه استرآباد داشته است.

وی افزود: اهمیت مذهبی و سیاسی این منطقه باعث شد صفویان نگاه ویژه‌ای به آن داشته باشند.

او با اشاره به برخی نشانه‌های اهمیت سیاسی استرآباد در عصر صفوی، از جایگاه اقتصادی و فرهنگی این منطقه سخن گفت و توضیح داد: استرآباد در آن دوره تنها یک منطقه جغرافیایی نبود، بلکه در شبکه ارتباطی عالمان و مراکز علمی نیز جایگاه قابل‌توجهی داشت.

این پژوهشگر فلسفه اسلامی در ادامه به نقش محقق کرکی اشاره کرد و گفت: حضور محقق کرکی در استرآباد از جمله موضوعات مهم در بررسی تاریخ علمی این منطقه است.

وی افزود: محقق کرکی در فرایند تثبیت ساختار مذهبی دولت صفوی نقش مهمی ایفا کرد و ارتباط او با مناطق مختلف از جمله استرآباد نشان‌دهنده اهمیت علمی این ناحیه است.

نجفی همچنین اظهار کرد: تعداد زیادی از اینها استرآبادی بودند و این مسئله نشان می‌دهد که استرآباد در تربیت عالمان و شاگردان علوم دینی و فلسفی سهم مهمی داشته است.

وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به نسخه‌ای نفیس از «شرح الاشارات» خواجه نصیرالدین طوسی، اهمیت نسخه‌های خطی و میراث مکتوب فلسفی را یادآور شد و بر ضرورت توجه بیشتر به میراث علمی مناطق تاریخی ایران تأکید کرد.