حقوق بنیادین انسانی در تعالیم امام رضا (ع)

به گزارش آستان نیوز، این نشست با سخنرانی دکتر نعمت‌الله فیروزی، مدیر مرکز تحقیقات تربیت دینی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، به تبیین آموزه‌های آن حضرت درباره ابعاد و زوایای حقوق فردی و اجتماعی اختصاص یافت و با استقبال پر شور استادان و پژوهشگران رشته‌های گوناگون، همراه بود.

دکتر فیروزی در این نشست، اظهار کرد: تعالیم امام رضا (ع) منبعی سرشار برای استخراج حقوق بنیادین انسانی در عرصه‌های مختلف است که بر سه‌پایه اصلی تکامل اخلاق فردی، سامان‌بخشی به روابط اجتماعی عادلانه و تأمین امنیت روانی جامعه استوار است.

وی بیان کرد: در این نظام حقوقی هدف نهایی دستیابی به مروت یعنی انسانیت کامل و تضمین یک زندگی شرافتمندانه است.

حق بر عدالت و کرامت ذاتی شالوده تعاملات اجتماعی

فیروزی اولین و اساسی‌ترین بعد حقوق انسانی در کلام امام رضا (ع) را به‌رسمیت‌شناختن حق ذاتی انسان‌ها برای بهره‌مندی از عدالت و حفظ کرامت دانست.

وی با استناد به منشور جامع رضوی در عیون اخبارالرضا (ع)، تصریح کرد: مصونیت از هرگونه ستم در تمامی تعاملات، حق دسترسی به حقیقت و ممنوعیت دروغ در کنار وفای به عهد سه رکن اصلی حقوق انسانی در روابط میان‌فردی است.

او در ادامه تأکید کرد: صداقت شرط اصلی اعتماد عمومی و پاسداشت کرامت متقابل است و نتیجه پایبندی به این حقوق تحقق کمال مروت و ظهور عدالت است. همچنین، در این مسیر شخص پایبند به حقوق دیگران صاحب حق مصونیت آبرو و حیثیت می‌شود.

وی همچنین با اشاره به روایات دیگر هشدار داد که نقض حق وفای به عهد پیامدهای ناگواری برای پیمان‌شکن به همراه دارد.

حق بر مشارکت و برابری اجتماعی در نفی تبعیض

مدیر مرکز تحقیقات تربیت دینی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) بُعد دوم را حقوق انسانی در حوزه مشارکت و برخورداری برابر از مواهب اجتماعی دانست و اظهار کرد: رفتار عملی امام رضا (ع) تجسم این اصل است.

او همنشینی و هم‌سفره شدن آن حضرت با خدمتکاران را یک اصل حقوقی و اخلاقی بنیادین برای برابری و منزلت اجتماعی فارغ از جایگاه طبقاتی معرفی کرد.

دکتر فیروزی، بیان کرد: این رفتار نماد به‌رسمیت‌شناختن حق بر کرامت یکسان برای همه افراد جامعه است و این اصل را استحکام می‌بخشد که معیار ارزش‌گذاری فقط شأن انسانی است.

وی همچنین با تبیین حق بر نفی انحصارگری تأکید کرد: خیررسانی فراتر از مبادله متقابل است و این رویکرد از شکل‌گیری روابط طبقاتی در بهره‌مندی از حقوق جلوگیری می‌کند و حق بر امید داشتن به نیکی را برای همگان تضمین می‌کند.

حق بر امنیت اخلاقی و روانی و آزادی اراده

عضو هیئت‌علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) بُعد سوم را به حقوقی اختصاص داد که تضمین‌کننده سلامت اخلاقی و روانی جامعه است.

او حق بر عفو و بخشایش را یک راهبرد اجتماعی قدرتمند دانست و اظهار کرد: حل منازعات با این روش جامعه را از چرخه انتقام و خشونت مصون می‌دارد و امنیت روانی فراهم می‌کند.

فیروزی در ادامه به تبیین عزت‌نفس و آزادی اراده پرداخت و تأکید کرد: کنترل زبان تضمین‌کننده حق فرد بر مدیریت اطلاعات است و عدم تبعیت از استثمار یک حق سلبی مهم است که انسان را حاکم بر سرنوشت خویش می‌سازد و هرگونه رابطه ارباب‌ورعیتی را که به شکسته‌شدن کرامت انسانی بینجامد نفی می‌کند.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: بخل و حسد نه‌تنها ناقض حقوق دیگران بلکه ناقض حق بر آرامش درونی خود شخص است و جامعه پایبند به این اصول اعضای خود را در معرض تجربه‌های روانی مثبت قرار می‌دهد.

تبیین ساختار یکپارچه حقوق انسانی در سیره رضوی

در پایان این نشست، تأکید شد: آموزه‌های امام رضا (ع) یک ساختار به‌هم‌پیوسته از حقوق انسانی را عرضه می‌کند که در آن حقوق فردی، برابری اجتماعی و امنیت روانی در پیوندی ناگسستنی با یکدیگر، قرار دارند.

این نظام حقوقی باتکیه‌بر اخوت ایمانی، سلامت اخلاقی جامعه را پیش‌شرط اصلی استیفای حقوق می‌داند و با نفی هرگونه سلطه و استثمار، غایت حرکت انسان را ورود به دایره مروت و شکوفایی فضیلت‌های درونی معرفی می‌کند. این تحلیل‌ها نشان‌دهنده ظرفیت‌های تمدن‌ساز معارف رضوی برای پاسخگویی به چالش‌های حقوقی و اخلاقی در جهان معاصر است.