عملیات استحکام‌بخشی و مرمت «ایوان طلای صحن آزادی» آغاز شد

به گزارش آستان‌نیوز، عملیات مرمت و استحکام‌بخشی تزئینات گره‌چینی، شیشه‌های رنگی و آینه‌کاری‌های ایوان غربی صحن آزادی، مشهور به ایوان طلا، آغاز شده است؛ ایوانی که یکی از چهار ایوان اصلی صحن آزادی به شمار می‌رود و با ارتفاعی بیش از ۲۰ متر، مسیر تشرف بانوان به حرم مطهر امام رضا(ع) است.

این ایوان که در دوره ناصرالدین‌شاه قاجار مرمت و با خشت‌های زرین مزین شد، به «ایوان ناصری» نیز شهرت دارد.

غرفه‌های مطلا، کتیبه‌های قرآنی و اشعار فارسی، جلوه‌ای کم‌نظیر به این بخش از حرم بخشیده‌اند. در میانه این شکوه معماری، گره‌ای بزرگ با شیشه‌های رنگی و نوارهای آینه‌کاری قرار دارد که قدمت آن به دوره قاجاریه، بازمی‌گردد.

بررسی‌های کارشناسان سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی نشان داد،این اثر تاریخی درطول سال‌های گذشته تنها مرمت‌های موضعی و محدود را تجربه کرده و اکنون نیازمند عملیات اساسی حفاظتی و استحکام‌بخشی است. بر همین اساس، طرح مرمت با هدف حفظ ساختار اصلی، جلوگیری از فرسایش بیشتر و بازگرداندن اصالت اثر آغاز شده است.

حفظ اصالت و تداوم حیات یکی از ظریف‌ترین جلوه‌های هنری ایوان طلای حرم رضوی

در این پروژه، ابتدا کلاف چوبی میانی که ساختار اصلی گره را تشکیل می‌دهد، تقویت خواهد شد. این شبکه چوبی که به صورت گره‌های درهم‌تنیده و بدون استفاده از میخ ساخته شده، در گذر زمان و بر اثر رطوبت، تغییرات دمایی و فرسایش طبیعی دچار ضعف در اتصالات و تغییر شکل شده است. کارشناسان مرمت معتقدند همین تغییر شکل‌های تدریجی، موجب خروج قطعات شیشه و آینه از جای خود و ریزش بخشی از تزئینات شده است.

در ادامه عملیات، با تزریق مواد تخصصی حفاظتی، بافت چوبی سازه مقاوم‌سازی می‌شود تا در برابر رطوبت و شرایط جوی پایداری بیشتری پیدا کند. همچنین مفاصل و اتصالات چوبی که به شیوه سنتی و کام و زبانه اجرا شده‌اند، تقویت و تثبیت خواهند شد.

بخش دیگری از عملیات مرمت، به بازسازی قسمت‌های آسیب‌دیده گره‌ها و تکمیل قطعات فروریخته اختصاص دارد. شیشه‌های رنگی شکسته یا نامتجانس که در دوره‌های مختلف با نمونه‌های غیرهمسان جایگزین شده بودند، جمع‌آوری و با شیشه‌هایی هم‌رنگ و هم‌جنس با نمونه‌های تاریخی جایگزین خواهند شد.

نوارهای آینه‌کاری موجود بر روی شبکه گره نیز که در برخی بخش‌ها دچار ریزش شده‌اند، دوباره اجرا می‌شوند. همچنین قواره‌ها و قطعات مشبک چوبی حاشیه قاب‌ها که در برخی مرمت‌های گذشته با چوب‌های غیرهمسان جایگزین شده بودند، براساس طرح اولیه بازسازی و نصب خواهند شد.

پاکسازی جرم‌ها و آلودگی‌های سطحی از روی شیشه‌ها، چوب‌ها و آینه‌ها نیز از دیگر بخش‌های این پروژه مرمتی است تا جلوه بصری این اثر تاریخی به وضعیت اصیل خود نزدیک‌تر شود.

کارشناسان مرمت، فرسایش طبیعی چوب‌های ظریف در برابر رطوبت و شرایط جوی را مهم‌ترین عامل آسیب‌دیدگی این گره تاریخی عنوان می‌کنند. به گفته آنان، از بین رفتن تدریجی لایه‌های محافظ چوب، موجب پیچش و اعوجاج ساختار چوب شده و همین مسئله در نهایت شبکه گره و تزئینات وابسته به آن را دچار آسیب کرده است.

این پروژه به دلیل حساسیت بالا و اتصال مستقیم بخش‌های تزئینی به بدنه اصلی، به صورت موضعی و در محل اجرا می‌شود و امکان جداسازی کامل اجزا وجود ندارد. عملیات مرمت توسط نیروهای تخصصی سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی و با استفاده از مواد و متریال مورد تأیید کارشناسان مرمت آثار تاریخی در حال انجام است.

پیش‌بینی می‌شود عملیات مرمت این گره تاریخی طی حدود دو ماه به پایان برسد؛ مرمتی که هدف آن، نه تغییر چهره اثر، بلکه حفظ اصالت و تداوم حیات یکی از ظریف‌ترین جلوه‌های هنری ایوان طلای حرم رضوی است.