نقشه راه دسترسی آزاد به منابع علمی؛ از تکنیک‌های جست‌وجوی حرفه‌ای تا شناسایی مجلات نامعتبر

در وبینار آموزشی چگونه مقاله خوب بخوانیم، راهکارهای عملیاتی برای عبور از محدودیت‌های دسترسی به پایگاه‌های علمی، ابزارهای دانلود رایگان مقالات و استراتژی‌های جست‌وجوی پیشرفته در موتورهای کاوش جهانی، تشریح شد که هدف از برگزاری این دوره تقویت زیرساخت‌های پژوهشی دانشجویان و محققان بود.

به گزارش آستان‌نیوز، نخستین گام در مسیر مقاله‌نویسی و پژوهش استاندارد، توانایی یافتن و تحلیل منابع معتبر است.

در همین راستا، وبینار آموزشی چطور مقاله خوب بخوانیم با تدریس دکتر رامونا میرجاییان مقدم، استاد مشاور انجمن علمی هوش مصنوعی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، با حضور گسترده دانشجویان از رشته‌های مختلف، برگزار شد.

تکنیک‌های میان‌بر برای دسترسی به مقالات قفل‌شده

دکتر میرجاییان مقدم در ابتدای این نشست، به چالش دسترسی به مقالات غیررایگان (Closed Access) پرداخت و اظهار کرد: پژوهشگران نباید صرفاً به نتایج اولیه گوگل اکتفا کنند.

بسیاری از نویسندگان پر استناد، نسخه نهایی یا پیش‌نویس مقالات خود را در صفحات شخصی، پروفایل‌های دانشگاهی یا پلتفرم‌هایی مانند ResearchGate به اشتراک می‌گذارند که دسترسی به آنها کاملاً رایگان است.

وی همچنین استفاده از ابزار‌هایی نظیر ایران‌پیپر و شناسه‌های دیجیتال (DOI) را به عنوان جایگزین‌های کارآمد برای سایت‌های از دسترس خارج شده معرفی کرد.

فرمول‌های جست‌وجوی حرفه‌ای در گوگل اسکالر

بخش مهمی از این وبینار به آموزش عملگر‌های منطقی اختصاص داشت. مدرس دوره با تأکید بر لزوم استفاده از علامت کُتِیشن («») برای جست‌وجوی عبارات ترکیبی دقیق، گفت: برای جلوگیری از نمایش نتایج نامرتبط، باید عبارات را محدود کرد. همچنین استفاده از عملگر‌هایی مانند AND و OR برای ترکیب موضوعات و دستورات اختصاصی نظیر filetype:pdf برای یافتن مستقیم فایل‌های متنی و site: برای جست‌و‌جو در دامنه دانشگاه‌های معتبر، سرعت و دقت تحقیق را دوچندان می‌کند.

اعتبارسنجی منابع و شناسایی مجلات کلاهبردار

عضو هیئت علمی دانشگاه در ادامه به موضوع حساس مجلات ربایشی و کلاهبردار اشاره کرد و هشدار داد: برخی سایت‌ها با جعل نام ژورنال‌های معتبر، مقالات غیرمرتبط را منتشر می‌کنند. پژوهشگران باید همواره اطلاعات شناسنامه‌ای مقاله (سال، شماره و فصل) را با آرشیو اصلی در وب‌سایت رسمی ناشر تطبیق دهند.

وی همچنین تفاوت‌های ساختاری پایگاه‌هایی نظیر مگیران و سید (SID) را در نمایه‌سازی مقالات و گزارش‌های مطبوعاتی، تشریح کرد.

تمرین عملی و مهارت‌افزایی مستقیم

در بخش انتهایی این وبینار، بیش از ۶۰ نفر از شرکت‌کنندگان در یک کارگاه فشرده ۵ دقیقه‌ای، آموخته‌های خود را در حوزه‌های تخصصی (از مهندسی پزشکی تا هوش مصنوعی) به کار بستند. دانشجویان با استخراج کلمات کلیدی پژوهش‌های خود و استفاده از تکنیک‌های فیلترینگ، موفق به بازیابی منابع علمی تراز اول شدند.

تأکید بر استفاده از دسترسی‌های دانشگاهی

در پایان، بر مزیت استفاده از شبکه اینترنت داخلی دانشگاه‌ها تأکید شد؛ چراکه بسیاری از پایگاه‌های داده جهانی نظیر اسکوپوس و ساینس‌دایرکت، قرارداد‌های دسترسی مستقیم با مراکز دانشگاهی دارند و دانشجویان می‌توانند در اتاق محققان و سایت‌های دانشگاهی، بدون محدودیت به دانلود منابع بپردازند.

گفتنی است، این وبینار گامی مؤثر در جهت خودکفایی علمی دانشجویان در استخراج دانش از پایگاه‌های بین‌المللی محسوب می‌شود.