«هیولای اسب‌سوار»؛ بازخوانی واقعه غدیر خم از زوایای مختلف در قالب رمان

به گزارش آستان‌نیوز، رمان «هیولای اسب‌سوار» نوشته مجید ملامحمدی، از آثار انتشارات به‌نشر است که با تکیه بر منابع معتبر دینی و اشارات قرآنی، واقعه غدیر خم را نه در قالب گزارش تاریخی صرف، بلکه در هیئت یک روایت داستانی پرکشش برای مخاطب نوجوان بازآفرینی می‌کند؛ روایتی که می‌کوشد نوجوان امروز را، هم‌زمان با یک ماجرای معمایی و پرتعلیق، به مفهوم ولایت و جایگاه امیرالمؤمنین علی (ع) نزدیک کند.

این کتاب از همان ابتدا تکلیف خود را روشن می‌کند: غدیر در این اثر فقط یک مناسبت تقویمی یا یک خطبه مشهور نیست، بلکه نقطه اوج کشمکش‌های فکری و ایمانی شخصیت‌هاست.

ملامحمدی به‌جای آن‌که صرفاً واقعه را از زاویه دانای کل روایت کند، ساختار رمان را بر چند روایت بنا کرده تا خواننده هر بار از دریچه‌ای تازه، با غدیر و پیامدهایش مواجه شود. حاصل این انتخاب، متنی است که هم ریتم روایی دارد و هم ظرفیت آموزشی و اعتقادی‌اش را از دست نمی‌دهد.

«هیولای اسب‌سوار» در چهار فصل شکل گرفته و در هر فصل، یک شخصیت روایت را به دست می‌گیرد. فصل نخست با حارث بن نعمان فهری آغاز می‌شود؛ مردی بادیه‌نشین که در حج آخر پیامبر (ص) حضور نداشته و ماجرای غدیر را به چشم ندیده است.

او وقتی خبر معرفی امام علی (ع) به عنوان جانشین پیامبر (ص) را می‌شنود، با ناباوری و خشم راهی مدینه می‌شود تا از خود پیامبر (ص) پاسخ بگیرد.

همین سفر، موتور محرک داستان است، سفری بیرونی که هم‌زمان با یک سفر درونی هم است و مواجهه با روایت‌ها، استدلال‌ها و نشانه‌هایی که می‌توانند باور یک انسان لجوج را بلرزانند یا دست‌کم او را وادار به ایستادن و فکر کردن کنند.

در فصل دوم، روایت به عبدالله بن عمرو مُزَنی می‌رسد؛ جایی که شجاعت و جایگاه امام علی (ع) در مأموریت یمن بازخوانی می‌شود و خواننده با وجهی حماسی‌تر از شخصیت امام روبه‌رو می‌شود.

فصل سوم از زبان عباس بن عبدالمطلب، عموی پیامبر (ص)، علاوه‌بر ترسیم منزلت امیرالمؤمنین (ع)، به خود واقعه غدیر و جانشینی اشاره‌ای روشن‌تر دارد و داستان را به قلب موضوع نزدیک می‌کند.

در فصل چهارم نیز عمار یاسر صحابه شناخته‌شده پیامبر در گفت‌وگویی جدی و استدلالی با عبدالرحمن بن عوف، مسیر روایت را به سمت «محاجه» و «اثبات» می‌برد؛ گفت‌وگویی که در نهایت به حقانیت امام علی (ع) و نسبت آن با غدیر ختم می‌شود.

پایان‌بندی هم سرنوشت حارث را رها نمی‌کند و پرده از فرجام او برمی‌دارد؛ فرجامی که پیوند اثر با ریشه قرآنی‌اش را پررنگ‌تر می‌سازد.

نکته مهم در شاکله این رمان، اتکای آن به پشتوانه متنی و تاریخی است. نویسنده تصریح کرده که اصل ایده داستان را از آیه نخست سوره معارج گرفته است. آیه‌ای که در برخی نقل‌ها شأن نزول آن به ماجرای اعتراض حارث و واقعه غدیر گره خورده است.

ملامحمدی تلاش کرده در کنار بهره‌گیری محدود از تخیل برای داستان‌پردازی، حکایت‌ها و فضایل نقل‌شده درباره امام علی (ع) از بت‌شکنی و لیله‌المبیت تا انفاق در حال رکوع و دیگر رخداد‌ها را بر اساس منابع معتبر شیعه و اهل سنت و نیز تفاسیر قرآنی پیش ببرد؛ به‌گونه‌ای که خواننده نوجوان، در قالب یک قصه، با یک بسته مستندگونه از روایت‌ها و اشارات دینی مواجه شود.

از منظر تکنیک روایت، کتاب عمداً به الگوی کشش پله‌پله وفادار می‌ماند: در پایان هر بخش، پرسش یا کنشی طراحی شده تا حس کنجکاوی مخاطب نوجوان خاموش نشود و او برای ادامه دادن، انگیزه‌ای تازه پیدا کند.

این همان نقطه‌ای است که اثر را از بسیاری نوشته‌های مناسبتی صرف جدا می‌کند؛ چون به جای آن‌که فقط اطلاع بدهد، تعقیب می‌سازد و خواننده را وارد مسیر تصمیم‌گیری و داوری می‌کند.

«هیولای اسب‌سوار» در نهایت تلاشی برای پر کردن یک خلأ شناخته‌شده در ادبیات دینی نوجوان

است که با تکیه بر منابع معتبر دینی و اشارات قرآنی، واقعه غدیر خم را از چهار زاویه روایی بازآفرینی می‌کند؛ داستانی که با محوریت سفر و اعتراض حارث بن نعمان به مدینه، نوجوان را در مسیری پرکشش به سوی شناخت جایگاه ولایت و فضایل امیرالمؤمنین علی (ع) همراه می‌سازد.

آثار زیادی درباره غدیر نوشته شده، اما سهم رمان و داستانِ نوجوان در این میدان همچنان کم است.

ملامحمدی با انتخاب یک شخصیت مسئله‌دار و پرکشمکش همانند حارث کسی که هم با جامعه‌اش درگیر است و هم با خودش یک تعلیق مرکزی ساخته که بار آموزشی اثر را روی دوش خطابه نمی‌گذارد، بلکه آن را از مسیر درام منتقل می‌کند.