سواد هنری جامعه باید در برابر موج سطحی‌نگری تقویت شود

به گزارش آستان نیوز، در دنیایی که هر روز حجم عظیمی از تصاویر، فیلم‌ها و محتوا‌های گوناگون در معرض دید مخاطبان قرار می‌گیرد، هنر بیش از هر زمان دیگری با مسئله ذائقه مخاطب مواجه است. بسیاری از صاحب‌نظران معتقدند کیفیت ارتباط جامعه با آثار هنری، تنها به توانایی هنرمندان وابسته نیست، بلکه سطح آگاهی و سواد هنری مخاطبان نیز نقشی تعیین‌کننده در این میان ایفا می‌کند.

امیرمهدی حکیمی، مدیرعامل مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی، با اشاره به همین موضوع اظهار کرد: ارتباط میان هنر و مخاطب یک رابطه دوسویه است. همان‌گونه که هنرمند وظیفه دارد اثری فاخر، تأثیرگذار و قابل‌فهم خلق کند، جامعه نیز برای درک و ارتباط با آثار ارزشمند نیازمند برخورداری از سطح مناسبی از سواد هنری است.

وی افزود: گاهی ممکن است یک اثر از بالاترین استاندارد‌های هنری برخوردار باشد؛ اما به دلیل ضعف در شناخت هنری جامعه، آن‌گونه که شایسته است دیده نشود یا موردتوجه قرار نگیرد. این مسئله نشان می‌دهد که رشد هنر در یک جامعه، تنها به تولید اثر محدود نمی‌شود؛ بلکه به تربیت مخاطب نیز وابسته است.

حکیمی با تأکید بر نقش هنرمندان در شکل‌دهی ذائقه فرهنگی جامعه گفت: هنرمندان علاوه بر خلق اثر، در فرایند آموزش غیرمستقیم مخاطبان نیز نقش دارند. هرچه آثار فاخر بیشتری تولید و در معرض دید عموم قرار گیرد، فرصت آشنایی مردم با معیار‌های اصیل هنری نیز افزایش خواهد یافت و در نتیجه سطح درک و سلیقه هنری جامعه ارتقا پیدا می‌کند.

وی یکی از آسیب‌های جدی حوزه فرهنگ و هنر را شکل‌گیری تدریجی ذائقه‌های سطحی دانست و خاطرنشان کرد: وقتی جامعه به دلایل مختلف از آثار عمیق و ارزشمند فاصله بگیرد، به‌مرور، زمینه برای اقبال بیشتر به تولیدات ساده‌انگارانه و کم محتوا فراهم می‌شود. این روند نه‌تنها به هنر آسیب می‌زند بلکه می‌تواند بر کیفیت فرهنگی جامعه نیز تأثیرگذار باشد.

مدیرعامل مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی ادامه داد: در برخی مقاطع شاهد بوده‌ایم که تصمیم‌گیری‌های نادرست فرهنگی یا تولید آثار ضعیف و سطحی، موجب تغییر ذائقه مخاطبان شده است. در چنین شرایطی، حتی زمانی که آثار ارزشمند و فاخر تولید می‌شوند، آن میزان توجه و استقبالی که شایسته آن است شکل نمی‌گیرد؛ زیرا معیار‌های ارزیابی هنری در ذهن مخاطب دستخوش تغییر شده است.

وی با اشاره به نقش فضای مجازی در تحولات فرهنگی سال‌های اخیر گفت: نمی‌توان تأثیر شبکه‌های اجتماعی و بستر‌های دیجیتال را بر شکل‌گیری ذائقه هنری جامعه نادیده گرفت. فضای مجازی فرصت‌های فراوانی برای دسترسی به آثار هنری ایجاد کرده است؛ اما در کنار این فرصت‌ها، چالش‌هایی نیز به همراه آورده که باید موردتوجه قرار گیرد.

حکیمی افزود: یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، غلبه نگاه‌های سریع و سطحی بر نگاه‌های عمیق و تأمل محور است. در بسیاری از موارد، ارزش‌گذاری آثار هنری نه بر اساس معیار‌های تخصصی بلکه بر مبنای میزان دیده‌شدن، تعداد بازدید‌ها یا واکنش‌های لحظه‌ای صورت می‌گیرد. چنین رویکردی می‌تواند به‌تدریج جایگاه هنر فاخر را تحت‌تأثیر قرار دهد.

وی با بیان اینکه حتی رفتار‌های ظاهراً ساده کاربران در فضای مجازی می‌تواند در شکل‌دهی جریان‌های فرهنگی مؤثر باشد، اظهار کرد: گاهی یک حمایت ناآگاهانه، بازنشر بی‌تأمل یا تمجید غیرکارشناسی از یک اثر، در گسترش سلیقه‌های نازل فرهنگی، نقش ایفا می‌کند. در مقابل، معرفی و حمایت از آثار ارزشمند می‌تواند به تقویت جریان‌های اصیل هنری کمک کند.

مدیرعامل مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی تأکید کرد: اگر جامعه از آثار فاخر فاصله بگیرد، به‌تدریج سطح سواد هنری نیز کاهش پیدا می‌کند و این روند یک‌چرخه معیوب را شکل می‌دهد؛ چرخه‌ای که در آن، آثار سطحی بیشتر دیده می‌شوند و آثار ارزشمند کمتر فرصت اثرگذاری پیدا می‌کنند.

وی راه برون‌رفت از این وضعیت را همکاری همه ارکان فرهنگی کشور دانست و گفت: ارتقای سواد هنری یک مسئولیت مشترک است. هنرمندان، رسانه‌ها، مراکز آموزشی، نهاد‌های فرهنگی و حتی خانواده‌ها در این زمینه نقش دارند و باید برای تقویت فرهنگ هنری جامعه هم‌افزایی کنند.

حکیمی در پایان خاطرنشان کرد: هر اندازه آگاهی هنری مردم افزایش یابد، امکان تشخیص و انتخاب آثار ارزشمند نیز بیشتر خواهد شد. جامعه‌ای که از سواد هنری بالاتری برخوردار باشد، نه‌تنها مخاطب بهتری برای هنرمندان است بلکه می‌تواند زمینه‌ساز رشد هنرمندان، شکوفایی فرهنگ و تولید آثار ماندگار برای آینده نیز باشد.