‏خانواده؛ سنگر مستحکم مقاومت در الهیات عاشورا

در یادداشتی به قلم حجت الاسلام والمسلمین حمید نوروزنژاد، محقق و پژوشگر حوزه علمیه؛ موضوع الهیات جنگ در کربلا با تمرکز بر نقش خانواده و بصیرت‌افزایی در بزنگاه‌های تاریخی واکاوی شده است. در متن این نوشتار می‌خوانیم:

این نوشتار را با مرور زندگی زنی نستوه آغاز می‌کنیم که همسر و مادر شهید بود و داستانی شگفت‌انگیز در تاریخ دارد. در ایام نبرد جمل، هنگامی که بصره به عنوان مرکز اصلی فتنه و مخالفت با حکومت علوی برگزیده شد، این خانواده در میان هجمه‌ها، راه حقیقت را گم نکردند. در واقع مردم بصره در مخالفت با امیرالمؤمنین(ع) اتحاد داشتند. در این شرایط، خانواده‌ای در دل شهر فتنه‌خیز بصره طرفدار امیرالمؤمنین(ع) بودند.

 همسر و پسر این خانم که نامش ماریه است، در همین جنگ و مقابل همشهری‌های خودشان شهید شدند. ماریه دختر منقذ معروف به عبدیه بصریه یکی از زنان با اخلاص و شیعه بصره بود که نامش در لیست زنان کربلایی و کمک کننده به قیام حسینی ثبت و در تاریخ ماندگار شد. ماریه منزل خود را محل تجمع دوست داران اهل بیت(ع) قرار داده بود، خانه او مرکز اجتماع یاران امام حسین(ع) و شکل گیری حرکت‌های شیعیان و مذاکرات آنان بوده است.

طبری از ابومخنف نقل می‌کند: شیعیان در خانه زنی از عبدالقیس، که به او ماریه دختر سعد با منقذ می‌گفتند، جمع می‌شدند و به گفت و شنود، نقل حدیث، بررسی مسائل سیاسی و نقل گفتار می‌پرداختند. از همین خانه، چند شهید کربلا به یاری امام حسین(ع) شتافتند؛ تا جایی که ابن‌زیاد دستور داد مانع فعالیت‌های این خانم بشوند و پایگاه شیعیان در بصره را از بین ببرند.

‏خانواده؛ پیشران یا مانع در مسیر جهاد

در الهیات جنگ که از قرآن کریم استخراج می‌شود، نقش خانواده در جهاد و مبارزه بسیار کلیدی است. در سوره مبارکه فتح می‌خوانیم که عده‌ای محضر پیامبر(ص) می‌آیند و می‌گویند می‌دانید چرا ما از همراهی تو جا ماندیم؟ چون خانواده و اموالمان ما را مشغول کرد: سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا(فتح: ۱۱). در تاریخ، بسیار بوده‌اند کسانی که می‌خواستند در سپاه حق باشند، اما تعلق به خانواده سنگ راهشان شد. امیرالمؤمنین(ع) در خطبه ۴۵۳ نهج‌البلاغه درباره زبیر می‌فرماید: مَا زَالَ الزُّبَيْرُ رَجُلًا مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ حَتَّى نَشَأَ ابْنُهُ الْمَشْئُومُ عَبْدُاللَّهِ. زبیر از ما اهل‌بیت بود تا زمانی که فرزند شوم او، عبدالله، بزرگ شد و راه او را از ما جدا کرد.

امروز نیز شرایط ما همان‌گونه است؛ خانواده می‌تواند انسان را از راه جهاد باز بدارد یا او را به اوج برساند. شیطان همواره تلاش می‌کند یک ارزش را از حد خود خارج کرده و انحراف ایجاد کند، اما خانواده صالح در قیامت نیز در کنار هم جمع می‌شوند: وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ(طور: ۲۱). وقتی از این‌ها سوال می‌شود که چگونه به این جایگاه رسیدید، پاسخ می‌دهند: قَالُوا إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ(طور: ۲۶)؛ یعنی ما نگران خانواده‌مان بودیم و غصه خدایی شدن آن‌ها را می‌خوردیم. در این میان، نقش زن به عنوان محور خانواده بسیار مهم است؛ اوست که می‌تواند همسر و فرزندانش را برای نصرت الهی آماده کند.

‏بصیرت؛ چراغ راه پیروان در شب‌های تاریک فتنه

در شب چهارم که متعلق به فرزندان حضرت زینب(س) است، آیه محوری ما این کلام الهی است: قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي (یوسف: ۱۰۸). پیامبر(ص) می‌فرماید راه من این است که با بصیرت به سوی خدا دعوت کنم، هم من و هم کسانی که از من پیروی می‌کنند. بصیرت یعنی در میان غبار فتنه‌ها، حق را از باطل تشخیص دادن. فرزندان حضرت زینب(س)، عون و محمد، تجلی این بصیرت بودند. آن‌ها نه از روی احساسات، بلکه با شناختی عمیق از امام زمانشان به میدان آمدند.

در گزارش‌های مقتل آمده است که وقتی زینب کبری(س) فرزندانش را راهی میدان می‌کرد، بر خلاف سایر شهدا، از خیمه بیرون نیامد تا مبادا برادرش حسین(ع) خجالت‌زده شود. این اوج بصیرت و معرفت یک زن است که خانواده‌اش را فدای آرمان بزرگتر می‌کند. در متن مقتل درباره ایشان می‌خوانیم: زینب(س) چنان با صلابت سخن می‌گفت که گویا زبان علی(ع) در کام اوست. این قدرت کلام و اراده ، ریشه در بصیرتی دارد که خانواده را به سنگر مقاومت تبدیل می‌کند.

‏میراث ماندگار خیمه مقاومت

درس بزرگ شب چهارم محرم، بازگشت به اصالت خانواده در کنار عقلانیت دینی است. ما با یاد فرزندان حضرت زینب(س) می‌آموزیم که در مسیر حق، حتی کوچک‌ترین قدم‌ها اگر با ایمان و بصیرت همراه باشند، جاودانه خواهند شد. خانواده‌ای که بر مدار ولایت شکل بگیرد، در سخت‌ترین شرایط جنگ و تحریم نیز متزلزل نمی‌شود. امروز دشمن کانون خانواده ما را هدف قرار داده است تا اراده‌های مقاومت را سست کند، اما الگوبرداری از سیره ماریه‌ها و زینب‌ها به ما می‌آموزد که چگونه می‌توان از دل فتنه‌ها، سربازانی برای جبهه حق پرورش داد.

ایستادگی در برابر یزیدیان زمان، نیازمند خانواده‌هایی است که مشفقانه نگران ایمان یکدیگر باشند و بصیرت را سرلوحه زندگی خود قرار دهند. فرزندان زینب(س) به تاریخ ثابت کردند که اگر تربیت بر مدار بصیرت باشد، نوجوان و جوان هم می‌تواند در حساس‌ترین لحظه، بهترین انتخاب را انجام دهد و نام خود را در جریده عالم ثبت کند.