‏شکوه وفاداری در برابر وسوسه سازش

در یادداشتی به قلم استاد فاطمه حیدری، استاد حوزه و دانشگاه؛ ابعاد معرفتی ایستادگی قمر بنی‌هاشم (ع) و پیوند آن با مفاهیم قرآنی در نبرد اراده‌ها تبیین شده است. در متن این نوشتار می‌خوانیم:

یکی از پیچیده‌ترین ابعاد نبرد حق و باطل، زمانی است که دشمن با نقاب خیرخواهی وارد میدان می‌شود تا اراده مجاهدان را سست کند. در الهیات جنگ، صلح همواره یک ارزش مطلق نیست؛ بلکه صلحی ارزشمند است که بر پایه عزت و حفظ اصول باشد. خداوند در آیه ۶۱ سوره مبارکه انفال می‌فرماید: وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (انفال: ۶۱). اگر دشمنان به صلح تمایل نشان دادند، تو نیز بدان متمایل شو و بر خدا توکل کن. اما نکته ظریف اینجاست که این تمایل به صلح نباید به معنای پذیرش ذلت یا فریب‌خوردن در برابر حیله‌های جنگی باشد. در شب تاسوعا، شمر بن ذی‌الجوشن با آوردن امان‌نامه برای عباس (ع) و برادرانش، در پی تحمیل صلحی بود که نتیجه آن تنهایی امام و فروپاشی جبهه حق از درون بود.

‏بصیرت در تشخیص صلح شرافتمندانه از سازش ذلیلانه

حضرت عباس(ع) بابصیرت نافذ خود، حقیقت این پیشنهاد را به‌خوبی درک کرد. او می‌دانست که امان‌نامه دشمن، نه از سر ترحم، بلکه یک عملیات روانی برای ایجاد شکاف در صفوف یاران امام حسین (ع) است. دشمن می‌خواست با جداکردن علم‌دار، ستون خیمه مقاومت را فروبریزد. پاسخ کوبنده حضرت عباس (ع) به شمر، مانیفست وفاداری در تاریخ شد: تَبَّتْ يَدَاكَ وَ لُعِنَ مَا جِئْتَ بِهِ مِنْ أَمَانِكَ يَا عَدُوَّ اللَّهِ؛ أَتَأْمُرُنَا أَنْ نَتْرُكَ أَخَانَا وَ سَيِّدَنَا الْحُسَيْنَ بْنَ فَاطِمَةَ وَ نَدْخُلَ فِي طَاعَةِ اللُّعَنَاءِ وَ أَوْلَادِ اللُّعَنَاءِ (بریده باد دستان تو و لعنت بر آنچه از امان‌نامه آورده‌ای ای دشمن خدا؛ آیا به ما دستور می‌دهی که برادر و مولایمان حسین فرزند فاطمه را رها کنیم و در طاعت لعنت‌شدگان و فرزندان لعنت‌شدگان درآییم؟).

این موضع‌گیری نشان داد که در منطق علم‌دار، صلحی که به قیمت رهاکردن امام‌زمان و پشت‌کردن به ارزش‌ها باشد، عین جنگ با خداست. او با رد این صلح تحمیلی، ثابت کرد که وفاداری، عالی‌ترین شکل پدافند غیرعامل در برابر نفوذ دشمن است. عباس (ع) به ما آموخت که در میدان نبرد، گاهی سخت‌ترین فشارها نه از سوی شمشیرها، بلکه از سوی پیشنهادهای وسوسه‌انگیزی است که قصد دارند انسان را از مسیر حق منحرف کنند. او با ایستادگی خود، امنیت روانی اردوگاه امام را حفظ کرد و نشان داد که علم‌دار بودن، پیش از آنکه به قدرت بازو باشد، به استقامت قلب و نفوذ بصیرت بستگی دارد.

‏فریاد بر سر امان‌نامه؛ فروپاشی عملیات روانی دشمن

در دنیای امروز نیز، جبهه استکبار همواره با ابزار امان‌نامه به سراغ ملت‌های آزاده می‌آید. وعده‌های توخالی، پیشنهادهای سازش ذلت‌بار و تلاش برای جداکردن مردم از رهبران الهی، همگی امتداد همان نقشه شمر در شب تاسوعاست. دشمن می‌کوشد با تحمیل صلحی که در آن استقلال و عزت پایمال شود، به اهدافی برسد که در میدان جنگ نظامی از دست‌یابی به آن‌ها ناتوان بوده است. درس بزرگ شب نهم به ما می‌گوید که راه مقابله با این فتنه‌ها، تأسی به سیره ابوالفضل‌العباس (ع) در شناخت دقیق دشمن و رد قاطعانه هرگونه پیشنهادی است که بوی خیانت به آرمان‌ها را می‌دهد.

وفاداری عباس (ع) تنها یک صفت اخلاقی نبود، بلکه یک کنش راهبردی در الهیات مقاومت محسوب می‌شد. او با ماندن در کنار امام، به تاریخ پیام داد که پیروزی واقعی در حفظ عهد و پیمان با حق است، حتی اگر به قیمت قطعه‌قطعه‌شدن بدن در کنار شریعه فرات باشد. او که ملقب به «باب‌الحوائج» است، دریچه‌ای به‌سوی درک حقیقت ولایت گشود؛ حقیقتی که در آن، فرد خود را در اراده امام ذوب می‌بیند و هیچ امانی را بالاتر از سایه ولایت نمی‌شناسد. این ایستادگی، نقشه دشمن برای فروپاشی درونی کاروان کربلا را با شکستی مفتضحانه روبرو کرد.

‏وفاداری عباس (ع)؛ الگوی تراز در نبرد اراده‌های تمدنی

در پایان، باید بر این نکته تأکید کرد که حماسه تاسوعا، تجلی پیروزی اراده بر وسوسه است. حضرت عباس (ع) با رد امان‌نامه، به ما یاد داد که در نبرد اراده‌ها، کسی پیروز است که افق دیدش فراتر از امنیت کوتاه‌مدت و منافع شخصی باشد. او با خون خود، مرز میان صلح واقعی و سازش تحمیلی را ترسیم کرد. اگر امروز نام عباس(ع) لرزه بر اندام ستمگران می‌اندازد، به دلیل آن است که او نماد بن‌بست‌شکنی در برابر تهدید و تطمیع دشمن است. او به ما آموخت که برای حفظ پرچم حق، باید از همه چیز گذشت تا نام حق برای همیشه بر تارک تاریخ جاودانه بماند.

ما در شب نهم، با گریه بر دستان بریده او، در واقع بر عهد و پیمان خود با راه حسین(ع) تأکید می‌کنیم. عباس (ع) آموزگار بزرگ ادب و وفایی است که در اوج قدرت، تنها به تکلیف الهی می‌اندیشد. او نشان داد که علمداری، مقامی است که تنها به کسانی اعطا می‌شود که در برابر امان‌نامه‌های رنگارنگ دنیا، قلبی سرشار از یقین و زبانی گویا در دفاع از ولایت داشته باشند. مزار او در کربلا، همچنان کانون جوشان غیرت و بصیرتی است که راه را به همه گم‌گشتگان در غبار فتنه‌های زمانه نشان می‌دهد.