ویژه‌نامه ۱۳۶۸ به بازخوانی مفهوم امامت و جامعه مستکبر و مستضعف پرداخت

به گزارش آستان‌نیوز، دومین شماره این ویژه‌نامه، متن بیانات امام خامنه‌ای(رحمت‌الله علیه) در تاریخ ۱۰ دی‌ماه ۱۳۵۵ را منتشر کرده است؛ بیاناتی که در آن، با تأکید بر ضرورت مطالعه پدیده‌های تاریخی در پیوند با سلسله حوادث پیش و پس از آن، مفهوم امامت به‌عنوان ادامه نبوت، ویژگی‌های جامعه جاهلی و دوگانه مستکبر و مستضعف مورد بررسی قرار گرفته است.

امامت در ادامه نبوت

در بخشی از این بیانات که در دومین شماره ویژه‌نامه ۱۳۶۸ بازنشر شده است، قائد شهید(رحمت‌الله علیه) با اشاره به ضرورت شناخت مفهوم امامت در مجموعه یک مکتب اظهار کرده است: نه فقط مسئله عاشورا و انقلاب حسینی و قیام حسینی، بلکه تمام موضع‌گیری‌های ائمه دیگر، چه امیرالمؤمنین(ع) در موضع‌گیری‌های گوناگون، چه امام حسن(ع) در قضیه جنگ و سپس صلح، چه امام حسین(ع) در ماجرای ده سال سکوت ظاهری در زمان معاویه و سپس یک قیام آن‌چنانی و چه ماجرای امامان بعدی، با فهمیدن معنای امامت قابل‌توجیه است.

ایشان در ادامه افزوده است: امامت به طور خلاصه آنچه می‌توانیم درباره‌اش کمی صحبت بکنیم با این تعبیر قابل فهمیدن و فهماندن است که بگوییم ادامه نبوت است.

نبی و فضای کنشگری

در ادامه این مطلب، امام خامنه‌ای(رحمت‌الله علیه) با تبیین جایگاه پیامبر در جامعه بیان کرده است: نبی با یک فکر نو، با یک ایدئولوژی مترقی، با یک رسالت و با یک پیام، در اجتماع جاهلی ظهور می‌کند.

ایشان با اشاره به ویژگی‌های جامعه جاهلی افزوده است: اجتماع جاهلی ویژگی‌ها و خصوصیاتی دارد که در دوره‌های گوناگون تاریخی، باوجود اختلاف‌نظرهای مفسران تاریخ، در جامعه و محیط جاهلی وجود داشته است.

ویژگی جامعه جاهلی

در بخش دیگری از این بیانات که در ویژه‌نامه منتشر شده است، شهید انقلاب(رحمت‌الله علیه) یکی از ویژگی‌های محیط جاهلی را نبود برابری از لحاظ ارزش‌ها و حقوق انسانی میان افراد جامعه دانسته و اظهار کرده است: این نابرابری مستلزم ظلم‌ها، استثمارها، اختلاف طبقاتی‌ها، فسادها و ذلت‌ها از یک طرف و اشرافی‌گری‌ها، ترف‌ها، اسراف‌ها و زیاده‌روی‌ها از طرف دیگر است.

ایشان در ادامه بیان کرده است: در اجتماعی که نبی در آن با پیام خود ظهور می‌کند، انسان‌ها به دو گروه و به تعبیر قرآن، به دو طبقه تقسیم می‌شوند؛ یک طبقه مستکبرین و طبقه دیگر مستضعفین.

به زبان اسلامی سخن بگویید

در بخش دیگری از این بیانات، امام خامنه‌ای(رحمت‌الله علیه) با اشاره به‌ ضرورت استفاده از واژه‌های اصیل اسلامی در بیان مسائل مختلف اظهار کرده است: به دوستانی که در مسائل اسلامی، اعم از مسائل اقتصادی، تاریخی و فلسفی کار می‌کنند، بهتر است برای بیان مرادها و مطالب خود، واژه‌های اصیل اسلامی را پیدا کنند، چرا که این واژه‌های اصیل اسلامی بسیار رساتر هستند.

ایشان در ادامه با اشاره به موضوع طبقات و تحلیل طبقاتی بیان کرده است: همین واژه مستکبر و مستضعف خیلی گویاتر و رساتر است از همه معادل‌هایی که برای این دو کلمه در مکاتب دیگر و در ایدئولوژی‌های دیگر وجود دارد.

طبقه‌بندی جامعهدر ادامه محتوای منتشرشده در ویژه‌نامه، قائد شهید(رحمت‌الله علیه) با تبیین مفهوم مستکبر اظهار کرده است: جامعه به دو دسته یا به دو طبقه تقسیم می‌شود؛ یک طبقه، طبقه مستکبر و به تعبیر دیگری از قرآن، طبقه مستعلی و عالیین.

ایشان مستکبر را طبقه‌ای دانسته است که در جامعه برتری‌جو، برتری گزین، بالانشین و صدرنشین است و افزوده است: طبقه صدرنشین و صدرگزین جامعه، خود را برتر از دیگر افراد می‌بیند و میان خود و آنان فاصله‌ای عمیق احساس می‌کند؛ به همین دلیل نیز به خود حق می‌دهد سرنوشت اکثریت مردم را در دست بگیرد.

امام خامنه‌ای(رحمت‌الله علیه) در ادامه با اشاره به ویژگی‌های این طبقه بیان کرده است: این‌گونه نیست که طبقه مستکبر به‌کلی از وجدان و احساسات انسانی خالی باشد و ممکن است در مواردی اظهار ترحم و عطوفت کند، اما در عین حال، ستم به هر انسان و موجودی خارج از طبقه خود را امری طبیعی می‌بیند و اشکالی در آن احساس نمی‌کند.

طبقه مستضعف

در ادامه این بیانات که در دومین شماره ویژه‌نامه ۱۳۶۸ بازنشر شده است، شهید انقلاب(رحمت‌الله علیه) با اشاره به مفهوم مستضعف و برخی برداشت‌های نادرست از این واژه بیان کرده است: گاهی از روی حسن نیت اما از روی خامی، کلمه مستضعف معادل تعبیراتی همچون پرولتاریا گرفته می‌شود، در حالی که مستضعف در همه دوره‌های تاریخ وجود داشته و وجود دارد.

ایشان در تبیین مفهوم مستضعف افزوده است: مستضعف همه مردمی هستند که در هدایت جریان خاص اجتماعی موجود، مستقیماً هیچ نقشی ندارند و اختیار و سرنوشت جامعه به دست آنان نیست.

قائد شهید(رحمت‌الله علیه) در ادامه بیان کرده است: مستضعف طبقه‌ای است که در گردش زندگی اجتماعی، در جهت‌گیری خاص جامعه و در شکل نظامی که بر زندگی مردم حاکم است، مستقلاً و مستقیماً و از روی اراده و شعور، هیچ‌گونه نقشی ندارد، بلکه ابزار و سرمایه است.

امام خامنه‌ای(رحمت الله علیه) همچنین با تشریح مفهوم واژه مستضعف اظهار کرده است: مستضعف به معنای ضعیف‌شمرده‌شده، ضعیف‌گرفته‌شده و ضعیف‌نگه‌داشته‌شده است و در میان این تعابیر، ضعیف‌گرفته‌شده رساترین معنا برای بیان مفهوم مستضعف است.

گفتنی است، در نخستین شماره ویژه‌نامه ۱۳۶۸ با عنوان از نخستین سخن تا آخرین بیان، کانون مشت گره کرده بسیج دانشجویی دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) مسیر بازنشر و مطالعه تاریخی بیانات امام خامنه‌ای(رحمت الله علیه) را آغاز کرد؛ این شماره با محوریت بیانات ایشان درباره اربعین حسینی، به تبیین جایگاه این مناسبت در تاریخ و فرهنگ تشیع، نقش آن در پیوند میان شیعیان و تأثیر قیام عاشورا بر شکل‌گیری حرکت‌های جریان‌ساز شیعی همچون نهضت توابین و قیام ابن‌طباطبا پرداخت.