تجلی حلم کریمانه امام مجتبی (ع) در همدلی و مقاومت ایران رضوی

چرا صفت حلم و بردباری در میان تمام فضائل برجسته حضرت امام حسن مجتبی (ع) در تاریخ درخشش ویژه‌ای دارد؟

رهبران الهی و پیشوایان معصوم برای هدایت انسان‌ها تا پایان تاریخ، نیازمند متانت و صبری فراتر از حد استاندارد‌های معمول بشری بودند و به همین دلیل بردباری آنان در عالی‌ترین مرتبه ممکن قرار داشت. حضرت امام حسن مجتبی (ع) در تمام طول حیات مبارکشان با مظلومیت‌های بی‌شماری مواجه بودند که تحمل آنها تنها از عهده دارنده حلم الهی برمی‌آمد. ایشان حتی در محیط خانه خود نیز از آزار و خیانت در امان نبودند و در نهایت نیز به دست همسرشان به شهادت رسیدند، اما بااین‌حال عالی‌ترین سطح از کرامت و اخلاق را به نمایش گذاشتند. بر اساس روایات معتبر، هنگامی که حضرت سیدالشهدا (ع) در لحظات پایانی عمر برادر از ایشان پرسیدند چه کسی این زهر را به شما نوشانده است، حضرت مجتبی (ع) برای حفظ آبرو و حرمت، از افشای نام قاتل خویش خودداری ورزیدند. این برخورد نشان‌دهنده اوج خویشتن‌داری شخصیتی است که تمام وجودش مظهر رحمت و پرده‌پوشی بر خطای دیگران بود و قرآن کریم نیز در وصف چنین افرادی می‌فرماید: «الَّذِینَ یُنفییُونَ فِی السَّرَّاءِ وَالضَّیَّاءِ وَالْکَاظِمِینَ الْغَیْظَ وَالْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ» (سوره آل‌عمران، آیه ۱۳۴) که نشان می‌دهد فروبردن خشم و گذشت از مردم، محبوب‌ترین رفتار نزد پروردگار است.

‏

مظلومیت حضرت امام حسن مجتبی (ع) در زمان شهادت و تشییع پیکر مطهرشان چگونه تجلی یافت و پیام آن چیست؟

غربت و مظلومیت سبط اکبر پیامبر (ع) تنها به دوران حیات ایشان محدود نشد، بلکه در هنگام تشییع پیکر مطهرشان به سمت مرقد مطهر رسول اکرم (ص) نیز ادامه یافت. باوجودآنکه همراهان و یاران امام از غیرت الهی برخوردار بودند و توان مقابله را داشتند، اما به دلیل وصیت مستقیم حضرت امام حسن مجتبی (ع) مبنی بر پرهیز از هرگونه درگیری و خون‌ریزی، سکوت پیشه کردند و پیکر پاک ایشان زیر تیرباران دشمنان قرار گرفت. پس از این رویداد تلخ، پیکر مبارک را به قبرستان بقیع منتقل کردند و حضرت اباعبدالله الحسین (ع) که پیوندی بسیار عمیق و روحی با برادر بزرگوارشان داشتند، وارد قبر شدند. حضرت سیدالشهدا (ع) صورت مبارک برادر را از کفن گشودند و بر روی خاک نهادند و با دلی پر از غم، اشعاری در رثای ایشان خواندند با این مضمون که مصیبت‌زده واقعی کسی نیست که مال خود را ازدست‌داده باشد، بلکه مصیبت‌زده حقیقی من هستم که برادری همچون تو را از دست داده‌ام. این صحنه‌ها گواهی بر عمق مظلومیت تاریخی پیشوایی است که تمام هستی خود را فدای حفظ کیان امت اسلامی کرد.

سیره رفتاری حضرت امام حسن مجتبی (ع) در مواجهه با افرادی که تحت تأثیر تبلیغات سوء قرار داشتند چگونه بود؟

کریم اهل‌بیت (ع) همواره ملجأ و پناهگاه نیازمندان و سفرکردگان بودند و هیچ سائلی از در خانه ایشان دست‌خالی بازنمی‌گشت. در تاریخ نقل شده است که شخصی از شام وارد مدینه شد و هنگامی که احترام مردم به امام حسن مجتبی (ع) را دید، تحت تأثیر تبلیغات مسموم و ساختاری آن دوران، شروع به ناسزاگفتن و جسارت به آستان مقدس ایشان کرد. حضرت در برابر تمام این تندی‌ها و جسارت‌ها کاملاً سکوت کردند و هیچ پاسخ تلافی‌جویانه‌ای ندادند. پس از پایان سخنان آن فرد، امام با لحنی سرشار از مهر و عطوفت فرمودند که ظاهراً در این شهر غریب هستید و اگر نیاز به منزل، امکانات، غذا یا کمک مالی دارید، ما تمام شرایط را برای شما فراهم می‌کنیم. امام مجتبی این شخص را به خانه خویش بردند و سه روز از او پذیرایی کردند. این رفتار کریمانه چنان تأثیری بر روح و روان آن مرد گذاشت که اعتراف کرد پیش‌ازاین، مبغوض‌ترین افراد نزد من شما بودید؛ اما اکنون محبوب‌ترین انسان‌ها در نظرم شما و خاندانتان هستید.

این تغییر درونی نشان می‌دهد که اخلاق کریمانه تا چه حد توانایی فتح قلوب را دارد.

‏

چگونه اصول رفتاری اهل‌بیت (ع) می‌تواند الگویی کاربردی برای اصلاح رفتار‌های اجتماعی در عصر حاضر باشد؟

سیره پرفروغ معصومین (ع) همواره بر پایه پاسخ‌دادن بدی با نیکی استوار بوده است تا راه هدایت برای همگان باز بماند. مشابه این رفتار در زندگی سایر امامان نیز دیده می‌شود، چنان‌که شخصی با رفتاری دور از ادب به محضر حضرت امام محمدباقر (ع) رسید و به ایشان جسارت کرد، اما امام باکمال ملاطفت و آرامش، تنها به اصلاح گفتار او پرداخته و با نیکی و احسان پاسخ وی را دادند که موجب شرمساری و تحول آن فرد شد. این‌گونه رفتار‌های برتر، تجلی کامل دستور الهی در قرآن کریم است که می‌فرماید: «ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَبَیْنَهُ عَدَاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ» (سوره فصلت، آیه ۳۴) به این معنا که بدی را با روشی که بهتر است پاسخ‌ده، تا کسی که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی گرم و صمیمی گردد. اهل‌بیت (ع) با عمل به این اصل متعالی، نشان دادند که حلم واقعی، انفعال نیست؛ بلکه ابزاری قدرتمند برای دگرگونی اخلاقی جامعه است.

باتوجه‌به هم‌زمانی ایام شهادت آل‌الله و محوریت شعار «ایران امام رضا (ع)؛ خون‌خواه و جان‌فدا» در دهه پایانی ماه صفر، آموزه‌های حلم و عزت حضرت امام حسن مجتبی (ع) چگونه به همبستگی ملی و ایستادگی امروز جامعه معنا می‌بخشد؟

ایام پایانی ماه صفر سالروز پیوند معنوی سه نور تابناک، حضرت رسول اعظم (ص)، حضرت امام حسن مجتبی و حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع) است؛ خاندانی که سراسر حیاتشان الگوی عزت، ایستادگی و فداکاری در راه حق بود. حلم و بردباری حضرت امام حسن مجتبی (ع) هرگز به معنای انفعال نبود، بلکه سپری هوشمندانه برای حفظ اصل اسلام، پاسداری از آبروی امت و پروراندن روحیه فداکاری در برابر ظالمان به شمار می‌رفت. امروز که جامعه ما در پرتو برکات حضرت ثامن‌الحجج (ع) و با شعار محوری «ایران امام رضا (ع)؛ خون‌خواه و جان‌فدا» راه ایستادگی و پاسداشت خون پاک رهبر شهید و دیگر شهدای راه حق را می‌پیماید، بیش از هر زمان دیگری نیازمند تلفیق حلم حسنی و غیرت رضوی است. در واقع، سرزمین ما که به نام مبارک امام هشتم (ع) شناخته می‌شود، شجاعت، جان‌فدایی و ایستادگی خود در برابر تعدی بدخواهان را از سیره پایداری بزرگان خود وام‌گرفته است. کرامت کریم اهل‌بیت (ع) به ما یادآور می‌شود که پایداری در برابر دشمنان خارجی تنها در سایه همدلی، برادری و گذشت در فضای داخلی کشور به ثمر می‌نشیند. وقتی در روابط اجتماعی با سعه‌صدر و اخلاق کریمانه رفتار کنیم، پیوند‌های ملی و دینی چنان مستحکم می‌شود که هیچ جفا و تهاجمی توان گسستن آن را نخواهد داشت. مکتب حسنی و رضوی آموزنده این حقیقت است که مهربانی با هم‌وطنان و صبوری در برابر ناآگاهی‌ها، پشتوانه اصلی دفاع از عزت، استقلال و هویت ایران اسلامی است.