روایت فرشهایی که زیر پای زائران آرام میگیرند
تار و پود ارادت
در هیاهوی قدمهای میلیونها زائر، گویی زمین حرم نفس میکشد. زیر پای مسافران دیار غربت، گسترهای از نقش و نگار پهن شده است که فراتر از یک پوشش ساده، بستر سجدهها، مأمن اشکها و قرار دلهای بیقرار است، دلهایی که به حریم امن امام مهربانیها، پناه آوردهاند.
هر تخته فرش در این صحن و سرا، قطعهای از یک پازل بزرگ معنوی است، فرشی که تار و پودش با نیتهای خیر ناذران و دستهای هنرمند بافندگان گره خورده و در آستان مقدس رضوی به کمال معنا رسیده است. برای بسیاری از زائران، فرش حرم شاید در نگاه نخست تنها بخشی از چیدمان فضای زیارت باشد؛ اما واقعیت آن است که پشت این گستره رنگارنگ و آرامشبخش، چرخهای گسترده از تأمین، فرشآرایی، پایش، تعمیر، نگهداری و جایگزینی جریان دارد.
در حرم مطهر، فرشها باید همزمان پاسخگوی نیازهای خدماتی، هماهنگ با معماری و زیباییشناسی حرم و برخوردار از کیفیت لازم برای استفاده مستمر باشند. از لحظهای که نیت یک ناذر برای اهدای فرش شکل میگیرد تا زمانی که فرش در یکی از رواقها، صحنها یا بیوتات متبرکه پهن میشود، مسیری مشخص و کارشناسیشده طی میشود؛ مسیری که در نهایت به فراهمکردن بستری مناسب برای دعا، نماز و راز و نیاز زائران میانجامد.
بیش از ۵۲ هزار تخته فرش در حرم مطهر
در حال حاضر ۵۲ هزار و ۸۸۹ تخته فرش در حرم مطهر رضوی مورد استفاده قرار میگیرد که از این تعداد، ۴۷ هزار و ۸۵۳ تخته فرش ماشینی و ۵ هزار و ۳۶ تخته فرش دستباف است.
این ارقام تنها تعداد فرشهای موجود را نشان نمیدهد؛ بلکه بیانگر گستره وسیع خدماتی است که برای نگهداری و آمادهسازی آنها انجام میشود. فرشهایی که در صحنها و رواقها پهن میشوند، هر روز در معرض رفتوآمد گسترده زائران قرار دارند و همین موضوع ضرورت پایش مستمر و رسیدگی منظم به آنها را دوچندان میکند.
مجموع مساحت فرشهای حرم مطهر نیز حدود ۳۶۵ هزار و ۳۹۰ مترمربع اعلام شده است که از این میزان، ۱۷۳ هزار و ۶۷۰ مترمربع فرش ماشینی برای فرشآرایی صحنها اختصاص دارد.
همچنین ۱۹۱ هزار و ۷۲۰ مترمربع فرش برای فرشآرایی رواقها، بیوتات متبرکه و دفاتر استفاده میشود. این بخش شامل ۶۰ هزار و ۸۲ مترمربع فرش دستباف و ۱۳۱ هزار و ۶۳۸ مترمربع فرش ماشینی است.
به این ترتیب، فرشهای حرم مطهر تنها در صحنهای اصلی مورد استفاده قرار نمیگیرند؛ بلکه رواقها، شبستانها، بیوتات وابسته و دفاتر نیز هر یک متناسب با نیاز و نوع کاربری، فرشآرایی ویژه خود را دارند.
نذورات و موقوفات؛ سرچشمه تأمین فرشها
منشأ کلی فرشهای حرم مطهر، نذورات و موقوفات است. مردم از گذشته تاکنون، بخشی از دارایی یا نیت خود را برای خدمت به زائران و آراستگی حرم مطهر اختصاص دادهاند. این نذورات گاه در قالب وجه نقد برای خرید فرش و گاه بهصورت اهدای مستقیم یک تخته فرش انجام میشود.
در سالهای اخیر، بهطور میانگین سالانه حدود ۵۰۰ مترمربع فرش دستباف اعلا توسط شرکت فرش آستان قدس رضوی تولید و از محل نذورات خریداری شده است. همچنین طی دو سال گذشته، حدود ۴۵۰ مترمربع فرش ماشینی از محل نذورات دریافت شده است.
بر اساس برآوردهای موجود، حدود چهار درصد از فرشهای مورد استفاده در حرم مطهر، نذری است. این میزان اگرچه در مقایسه با کل فرشهای موجود درصدی محدود به شمار میآید، اما از نظر معنوی و عاطفی، اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا پشت هر فرش نذری، نیتی شخصی و حاجتی برآوردهشده یا دلبستگی عمیق به امام رضا (ع) نهفته است.
از نیت ناذر تا خرید فرش
افرادی که قصد دارند برای فرش حرم مطهر رضوی نذر کنند، از دو مسیر مراجعه حضوری به دفاتر نذورات و استفاده از نرمافزار نسیم رضوان میتوانند اقدام کنند. همچنین اهدای مستقیم یک تخته فرش نیز امکانپذیر است. ناذران میتوانند با مراجعه به دفتر نذورات فرش واقع در بابالجواد علیهالسلام فرش خود را تحویل دهند.
مبالغ پرداختی برای نذر فرش در حساب مشخصی جمعآوری میشود. سپس در بازههای زمانی مختلف و بر اساس میزان موجودی، برای خرید فرش دستباف نفیس اقدام میشود. در این مسیر، دو موضوع اصلی مورد توجه قرار میگیرد که نخست نیت ناذران و دوم، نیاز رواقها و فضاهای متبرکه است. پس از بررسی منابع و نیازهای موجود، قرارداد خرید فرش منعقد میشود تا فرشهای تهیهشده بتوانند در محل مناسب و با هدف تسهیل زیارت و ارتقای جلوه بصری حرم به کار گرفته شوند.
بنابراین، نذر افراد در یک فرایند تجمیعی و برنامهریزیشده به فرش تبدیل میشود. این شیوه باعث میشود منابع نذری بر اساس اولویتهای واقعی مجموعه هزینه شود و فرش تهیهشده، بیشترین تناسب را با فضای مورد نظر داشته باشد.
فرش هر فضا، متناسب با همان فضا
توزیع فرشها میان صحنها، رواقها و شبستانها بر اساس نونمایی انجام میشود. در این فرایند، نیاز هر فضا و
ویژگیهای معماری آن مورد بررسی قرار میگیرد تا فرشها از نظر اندازه، طرح، کیفیت و نوع استفاده، تناسب لازم را داشته باشند.
فرش حرم مطهر رضوی، عنصری جدا از معماری و فضای معنوی این مجموعه نیست. همانگونه که روشنایی، کاشیکاری و آینهکاری در شکلدهی به جلوه حرم نقش دارند، فرشها نیز بخشی از این منظومه بصری و معنوی را تشکیل میدهند.
در واقع، هر یک از این عناصر در کنار دیگری معنا پیدا میکند. فرش، زمینهای برای حضور زائر فراهم میسازد و همزمان، با رنگ و نقش خود، به نظم و زیبایی فضای زیارت کمک میکند. از این منظر، فرشهای حرم علاوه بر کارکرد کاربردی، در ایجاد هویت بصری و حفظ شکوه معماری ایرانی ـ اسلامی این مکان مقدس نیز مؤثرند.
شستوشو و تعمیر؛ بدون تقویم ثابت
فرشهای حرم در طول سال بر اساس میزان استفاده و کثیفی، شستوشو یا تعمیر میشوند. بنابراین، نمیتوان برای همه فرشها تعداد دفعات ثابت و یکسانی تعیین کرد.
فرشهایی که بیشتر در معرض رفتوآمد قرار دارند، به رسیدگی بیشتری نیازمندند و ممکن است در فاصلههای کوتاهتری برای شستوشو یا تعمیر از محل استفاده خارج شوند. در مقابل، فرشهایی که در فضاهای کمتردد قرار دارند، ممکن است مدت بیشتری بدون نیاز به تعمیر اساسی مورد استفاده قرار گیرند.
این روند با هدف افزایش عمر مفید فرشها و حفظ کیفیت و پاکیزگی آنها انجام میشود؛ بهگونهای که زائر در هنگام حضور در حرم با فرشی سالم، تمیز و مناسب مواجه باشد.
پشت نگهداری از فرشهای حرم، حجم قابل توجهی از فعالیتهای روزانه قرار دارد. کارشناسان و همکاران بخش فرش، بهصورت مستمر از وضعیت فرشها بازدید میکنند. این بررسیها به شکل تختهبهتخته انجام میشود تا هرگونه عیب یا آسیب در کوتاهترین زمان شناسایی شود.
فرشآرایی ویژه در مناسبتها
در ایام مناسبتی و پرتردد، از جمله دهه کرامت، دهه پایانی ماه صفر نوروز، برنامهریزی برای خدمات فرش با حساسیت بیشتری انجام میشود. فرشآرایی ویژه این مناسبتها با هماهنگی انتظامات صورت میگیرد تا فضاهای مورد نیاز زائران، مراسم و مواکب از پیش آماده باشد.
برای مراسمهایی مانند خطبهخوانی و شام غریبان، حدود ۲۰ هزار مترمربع فرش برای فرشآرایی اختصاص مییابد. همچنین بیش از هفت هزار مترمربع فرش بهصورت امانی در اختیار مواکب قرار میگیرد.
این اقدامات، تنها به افزایش سطح مفروششده محدود نیست؛ بلکه بخشی از برنامه خدماتی حرم برای ساماندهی حضور زائران در روزهای پرتردد و ایجاد شرایط مناسب برای برگزاری مراسم و خدمترسانی به مجاوران و زائران است.
بزرگترین نذر فرشی
یکی از شاخصترین نذرهای فرشی ثبتشده در حرم مطهر رضوی، فرش اهدایی با عنوان فرش هدیه رهبر شهید انقلاب است که حدود ۳۰۰ مترمربع مساحت دارد. این فرش، علاوه بر ارزش مادی، از منظر معنوی و نمادین نیز اهمیت دارد و در شمار بزرگترین فرشهای اهدایی ثبتشده به حرم مطهر قرار میگیرد.
مطالب مرتبط
ارسال نظرات
- پربازدیدترین
- آخرین اخبار
پخش زنده
تلویزیون اینترنتی آستان نیوز
پویش ها
