در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین مؤمنی به مناسبت میلاد رسول اکرم (ص) و امام جعفر صادق (ع) مطرح شد
عبودیت در مکتب نبوی و علوی اوج قله کمال انسانی
فرا رسیدن ۱۷ ربیعالاول، سالروز میلاد سراسر نور پیامبر رحمت، حضرت محمد (ص) و مؤسس مکتب جعفری، حضرت امام صادق (ع)، فرصتی بیبدیل برای بازخوانی گوهر راستین دینداری است؛ دینی که بر محور اخلاق، مهرورزی و کرامت انسانی بنا شده است. در روزگاری که بشر امروز بیش از هر زمان دیگری در جستوجوی آرامش درون و رهایی از بنبستهای زندگی مدرن است، تمسک به آموزههای اصیل این دو وجود نورانی میتوانند نقشهراهی نجاتبخش باشد. پرسش بنیادین این است که چگونه میتوان در هیاهوی جهان امروز به آرامشی پایدار و جایگاهی رفیع دست یافت؟ برای پاسخ به این پرسش کلیدی، به سراغ حجتالاسلام والمسلمین حسین مؤمنی، کارشناس و پژوهشگر دینی رفتهایم تا ابعاد این موضوع را از منظر سیره نبوی و تعالیم امام صادق (ع) بررسی کنیم.
با توجه به فرارسیدن ۱۷ ربیعالاول و سالروز میلاد پیامبر اکرم (ص) و امام صادق (ع)، چرا در معارف اسلامی عبودیت به عنوان بالاترین درجه کمال انسانی معرفی شده است؟
قرآن کریم هدف از خلقت انسان را در آیه شریفه «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ» بندگی خدا معرفی کرده است. بالاترین درجهای که یک انسان میتواند در حیات زمینی خود به آن دست پیدا کند، مقام منیع عبودیت در پیشگاه پروردگار متعال است. نبی مکرم اسلام (ص) که با شعار تحولآفرین «قولوا لا اله الا الله» عرب جاهلی را از دل ذلت و تاریکی به قلههای عزتمندی رساندند، خود بیش از هر عنوانی به مقام بندگی افتخار میکردند. در تشهد نماز، پیش از آنکه عنوان رسالت مطرح شود، با افتخار عبارت «أشهد أن محمداً عبده و رسوله» را تکرار میکنیم. امیرالمؤمنین (ع) نیز در عهدنامه مالک اشتر، بزرگترین امتیاز خود را بندگی خدا میدانند. ائمه معصومین (ع) به صراحت اعلام کردهاند که اگر به مقام قرب الهی رسیدهاند، نه از سر خویشاوندی، بلکه به برکت عبودیت و بندگی خالصانه حق تعالی بوده است. این نگاه نشان میدهد که کلید تمامی سعادتها، شناخت جایگاه بندگی و عبور از منیتهاست.
چگونه میتوان به این جایگاه والا دست یافت و تعالیم امام صادق (ع) چه نقشی در دستیابی به عیش و لذت حقیقی زندگی ایفا میکند؟
برای رسیدن به مقام عبودیت و چشیدن طعم لذت و عیش حقیقی، باید باورهای درونی را در قالب عمل و آداب زندگی متجلی ساخت. وجود نازنین امام صادق (ع) در تبیین سیره پیامبر (ص)، اصول کلیدی و عملی را مطرح میکنند که اگر کسی آنها را در زندگی جاری کند، دیگر به درد «چه کنم چه کنم» و بنبستهای فکری مبتلا نخواهد شد. باور درون یقیناً در فعل صادر شده از انسان تأثیر میگذارد؛ علمای اخلاق از این باورهای قلبی به عنوان اخلاق و از افعال صادر شده به عنوان آداب یاد میکنند. امام صادق (ع) اصول نورانی مشخصی را مطرح میفرمایند که رعایت آنها در ارتباط با خود و پروردگار، انسان را به بهترین مقامات، بالاترین جایگاهها و حال خوب دنیوی و اخروی میرساند. این اصول، نقشه راهی جامع برای خروج از سردرگمیهای زندگی مدرن و رسیدن به آرامش پایدار قلبی است که انسان را به سرچشمه اصلی فیض الهی متصل میکند.
نخستین اصول و گامهای عملی که در کلام امام صادق (ع) برای رسیدن به این مقام ذکر شده، شامل چه مواردی است؟
نخستین اصل از این معارف، ادای حقوق الهی و انجام دقیق واجبات است که در رأس آنها فریضه نورانی نماز قرار دارد. نماز ستون دین و معراج مؤمن است؛ پیامبر اکرم (ص) میفرمودند تشنه با آب و گرسنه با غذا سیراب و سیر میشوند، اما من از نماز سیر نمیشوم و به آن عشق میورزم. امام صادق (ع) نماز را به نهر آبی تشبیه میکنند که روزی پنج بار شستوشو در آن، هیچ آلودگی و چرکی در روح و جان باقی نمیگذارد. اصل دوم، «حفظ حدود الهی و دوری از گناه» است؛ یعنی انسان در برابر فرمان خدا تسلیم باشد و از گناهان دوری کند. روانشناسان نیز تأیید کردهاند که اثرات منفی برخی گناهان تا سالها در ذهن باقی میماند، اما اجتناب از نگاه حرام و گناهان مختلف، آرامش قلب را به ارمغان میآورد و خداوند بهتر از آن را جایگزین میکند. اصل سوم نیز شکرگزاری مستمر در برابر نعمتهای بیکران الهی است که هم نعمتها را افزون میسازد و هم انسان را قدردان هدایتهای الهی همچون ولایت اهلبیت (ع) و نظام اسلامی میکند.
در مواجهه با سختیها، بلاها و دغدغههای زندگی، سیره اهلبیت (ع) چه راهکاری برای آرامش خاطر و عبور از بحرانها به ما میآموزد؟
اصل دیگر در این معارف، رضایت به قضا و قدر الهی است. انسان باید بداند که خداوند هرگز برای بندگانش بد رقم نمیزند و در همین دنیا نیز بدهکار بندگان خالص خود نمیشود؛ بنابراین با توکل کامل میتوان گفت: «حسبنا الله و نعم الوکیل». اصل پنجم صبر در بلا است؛ در سختیها مهم نیست قفل مشکلات دست کیست، مهم این است که کلید تمام درهای بسته در دستان قدرتنمای پروردگار قرار دارد. اصل ششم، تعظیم حرمتهای الهی و بزرگ دیدن خدا است. نباید خدا را کوچک پنداشت؛ همانطور که در داستان آن پیرزن بنیاسرائیلی در زمان حضرت موسی (ع) میبینیم که در قبال راهنمایی برای یافتن قبر حضرت یوسف (ع)، خواستههای بسیار بزرگی از جمله جوانی دوباره و همنشینی با کلیمالله در بهشت را طلب کرد. این روای به ما میآموزد که همواره باید از خدای بزرگ، خواستههای بزرگ و متعالی داشته باشیم و او را قادر مطلق بدانیم.
به عنوان گام پایانی و متعالیترین اصل از این دستورالعملها، امام صادق (ع) به چه نکتهای اشاره میکنند و این اصل چگونه با حال خوب دل و دعاهای انسان در این ایام مبارک پیوند میخورد؟
به عنوان اصل پایانی و هفتمین گام در این مسیر، امام صادق (ع) از «شوق مستمر به سوی خدا» نام میبرند. شوق یعنی انسان چنان عاشقانه با معبود خود ارتباط برقرار کند که از هرگونه لغزش و خطایی که مایه رویگردانی پروردگار است، گریزان باشد. این عشق و اشتیاق حقیقی، موتور محرک انسان در مسیر بندگی است و اجازه نمیدهد دل به زرقوبرقهای کاذب دنیا گره بخورد. وقتی دلی به این درجه از شوق میرسد، نگاهش به دعا کردن و خواستن از خدا نیز تغییر میکند؛ دیگر به خواستههای کوچک قناعت نمیکند و همتی بلند دارد. در آستانه این میلاد نورانی، اوج این اشتیاق در دعاهای خالصانه برای ظهور خورشید ولایت، حضرت ولیعصر (عج) تبلور پیدا میکند. انسان شیدا از عمق جان میخواهد که حیات و مماتش در مسیر اهداف الهی و مقاومت در برابر ظلم باشد؛ از همین رو، آرزوی درک دوران ظهور، شهادت در مسیر حق پس از نابودی رژیم صهیونیستی، گشایش در کار جوانان، رفع گرفتاریها و زیارت عتبات عالیات را با سوز و گداز از خدا طلب میکند. این پیوند عمیق میان شوق به خدا و دعاهای بلند، روح انسان را زنده نگه داشته و او را به سرچشمه آرامش ابدی و عاقبتبه خیری میرساند.
مطالب مرتبط
ارسال نظرات
- پربازدیدترین
- آخرین اخبار
پخش زنده
تلویزیون اینترنتی آستان نیوز
پویش ها
