کتابخانه حرم رضوی؛ میراث‌دار آثار شاعران پارسی

به گزارش آستان‌نیوز، ادبیات فارسی، تبلور شکوه اندیشه و معنویت ایرانیان است. در این میان، کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی با برخورداری از منابع متنوع مطالعاتی، فرصتی بی‌بدیل برای پژوهشگران و دوستداران شعر و ادب فراهم کرده است. در ادامه، حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدجلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، به مناسبت فرارسیدن «روز شعر و ادب فارسی»، ما را با مجموعه‌ای از منابع مطالعاتی کتابخانه این آستان مقدس در این حوزه، آشنا می‌کند.

صیانت از نسخه‌های خطی ادبی

رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی اظهار می‌کند: هشت هزار و ۹۰۰ نسخه خطی در موضوع ادبیات به زبان‌های عربی و فارسی در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود که «شرح دیوان تمیم بن مقبل»، کتابت شده در سال ۳۸۰ هجری قمری، کهن‌ترین نسخه خطی در موضوع ادبیات این کتابخانه به شمار می‌آید.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی در معرفی دو نسخه خطی این کتابخانه در حوزه شعر فارسی می‌افزاید: کلیات سعدی که توسط «محمد عبداللطیف محمد العقاقیری»، به‌خط نستعلیق ۲۵ سطری بر روی ۳۸۳ برگ کاغذ نخودی، در ابعاد ۱۴ در ۲۱ سانتی‌متر، در سال ۷۶۶ هجری قمری در شیراز کتابت و با تیماج قهوه‌ای، تجلید شده است، از جمله این آثار بی‌بدیل است.

وی می‌گوید: در این اثر، عناوین به شنگرف و لاجورد، جداول اوراق نسخه نیز به زر و تحریردار و لاجورد است. این نسخه کلیات سعدی در مردادماه ۱۳۴۹ توسط آستان قدس رضوی خریداری شده است.

رئیس سازمان از کتاب خمسه نظامی که در سال ۷۹۹ هجری قمری کتابت شده است، به‌عنوان یکی دیگر از نسخه‌های ارزشمند در حوزه ادبیات فارسی کتابخانه حرم رضوی نام می‌برد که توسط سیدجلال‌الدین تهرانی در مردادماه ۱۳۶۱، وقف کتابخانه این آستان مقدس شده است.

وی بیان می‌کند: این اثر به همت «احمد بن محمد ملقب به نظام»، به‌خط نسخ آمیخته به تعلیق چهار ستونه ۲۵ سطری، بر روی ۲۵۴ برگ کاغذ حنایی، در ابعاد ۱۴ در ۲۱ سانتی‌متر نوشته و با قهوه‌ای ضربی تجلید شده است. نسخه حاضر دارای پنج کتیبه مذهب و مُنقش به لاجورد و طلاست. همچنین نام هر منظومه و جداول اوراق به زر تحریردار مزین است.

وجود ۴۹۰۰ کتاب چاپ سنگی ادبی فارسی

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی می‌گوید: در حال حاضر، چهار هزار و ۹۰۰ نسخه چاپ سنگی در موضوع شعر و ادب فارسی در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود که قدیمی‌ترین اثر این مجموعه، «کلیات سعدی» به خط نستعلیق است.

وی ادامه می‌دهد: این کتاب کلیات سعدی به اهتمام محمدتقی حسنی حسینی در سال ۱۲۵۷ هجری قمری، در ۴۳۸ صفحه، در قطع وزیری در تبریز به چاپ رسیده است. اثر حاضر اهدایی منوچهر شادلو در اردیبهشت ۱۳۷۶ به کتابخانه آستان قدس رضوی است.

رئیس این سازمان بیان می‌کند: از دیگر آثار نفیس چاپ سنگی این کتابخانه در موضوع شعر فارسی می‌توان به کتابی با عنوان «نیرنگ عشق»، اثر محمد اکرم غنیمت پنجابی اشاره کرد که در سال ۱۲۶۱ هجری قمری توسط ناشر میرحسن رضوی در قطع وزیری در مطبعه (چاپخانه) حسنی در لکهنو هند، به چاپ رسیده است.

وی تصریح می‌کند: این نسخه در اسفندماه ۱۳۹۵ توسط قائد شهید (رضوان‌الله تعالی علیه) به کتابخانه آستان قدس رضوی اهدا شده است.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی می‌گوید: همچنین شاهنامه چاپ سنگی منتشر شده در سال ۱۲۶۶ هجری قمری، از جمله کتاب‌های نفیس و ارزشمند مصور در حوزه شعر و ادب فارسی این کتابخانه به شمار می‌آید که مشتمل بر چهار مجلد همراه با ملحقات و فرهنگ لغت، است.

وی می‌افزاید: این کتاب که به تصحیح محمدباقر تاجر شیرازی و کتابت رضا بن احمد حسینی شیرازی به‌خط نستعلیق، در قطع وزیری بزرگ توسط کنت راوکر سناجی در بمبئی هند، به چاپ رسیده، توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در اردیبهشت‌ماه ۱۳۷۸ به کتابخانه این آستان مقدس تقدیم شده است.

وی ادامه می‌دهد: همچنین می‌توان از کتاب چاپ سنگی «خمسه نظامی» که در سال ۱۲۶۴ هجری قمری به کتابت علی‌اصغر به خط نستعلیق، منتشر شده است، نام برد. این اثر، ناقص‌الاخر و مصور است و توسط اصغر اصغرزاده موسوی در دی‌ماه ۱۳۷۵ به کتابخانه آستان قدس رضوی اهدا شده است.

دسترسی به منابع چاپی و دیجیتال

رئیس سازمان همچنین می‌گوید: در مجموع، ۴۰ هزار و ۵۲۰ عنوان کتاب چاپی فارسی و ۵۸۰ عنوان پایان‌نامه با موضوع شعر فارسی در این سازمان در دسترس اهل کتاب و کتاب‌خوانی قرار دارد.

وی اضافه می‌کند: در تالار مطالعه کتاب‌های خارجی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نیز آثاری از شاعران فارسی‌زبانی همچون سعدی، حافظ، خیام، فردوسی، عطار، جامی، مولوی، رودکی و شهریار، به زبان‌های مختلف دنیا نظیر انگلیسی، فرانسه، آلمانی، ازبکی، صربی، مالایی، چینی، پشتو، ترکمنی، اردو و تاجیکی وجود دارد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی ادامه می‌دهد: کتابخانه دیجیتال نیز به‌عنوان یکی از ارکان مهم پژوهشی و اطلاع‌رسانی سازمان، منابع دیجیتال ارزشمندی در حوزه شعر و ادب فارسی شامل ۶ هزار و ۲۵۰ نسخه خطی، چهار هزار و ۳۵۰ کتاب چاپ سنگی، ۲۰۵ هزار و ۸۵۰ جلد کتاب چاپی، ۱۲۰۰ جلد کتاب الکترونیکی، ۵۷۴ پایان‌نامه و ۲۵۵ مقاله، گردآوری کرده است.

وی خاطرنشان می‌کند: علاوه‌بر این، کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی با سازماندهی و ارائه داده‌ها در قالب دو پایگاه تخصصی و مرجع در حوزه ادبیات فارسی اعم از پایگاه موضوعی «پارسی‌پل» و پایگاه موضوعی «حکیم نظامی»، گنجینه اطلاعاتی ارزشمندی را در اختیار کاربران قرار داده است.

وی می‌گوید: در پایگاه دیجیتال پارسی‌پل، بیش از هزار رکورد اطلاعاتی شامل کتاب، مقاله و اسناد ادبی با هدف تسهیل دسترسی به منابع پژوهشی شعر کلاسیک و معاصر پارسی و در پایگاه دیجیتال حکیم نظامی نیز بیش از هزار رکورد مستند و پژوهشی تخصصی با محوریت آثار منظوم و منثور نظامی گنجوی، تصحیحات، شرح‌ها و مقالات پژوهشی مرتبط، وجود دارد.