کتابخانه رضوی، دریچه‌ای به آثار کهن امام رضایی (ع)

به گزارش آستان نیوز، کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی در مشهد مقدس، یکی از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین کتابخانه‌های فعال کشور و جهان اسلام در حوزه میراث مکتوب به شمار می‌آید که ضمن حفظ گنجینه‌ای از آثار کهن خطی و چاپ‌سنگی در موضوعات مختلف، همیشه درهایش به روی عموم دانش‌پژوهان باز است و آثارش در کمترین زمان ممکن در دسترس اهل علم و پژوهش قرار می‌گیرد. دراین‌بین، به مناسبت دهه کرامت، پای صحبت‌های حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید جلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز آستان قدس رضوی می‌نشینیم تا با 8 اثر از مجموعه آثار نفیس موجود در این کتابخانه مرتبط با احوال و آثار امام رضا(ع)، آشنا شویم.

نسخه خطی مسند الامام الرضا (ع)

رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز آستان قدس رضوی عنوان می‌کند: از جمله آثار خطی موجود در مدیریت مخطوطات این سازمان مرتبط امام هشتم(ع) می‌توان به عناوینی همچون «ذهبيه»، «بحارالانوار»، «عیون اخبار الرضا(ع)»، «حجج الرضويه»، «تحفه ملکی» و «مسند الامام الرضا(ع)»، اشاره کرد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی در معرفی این آثار خطی، می‌گوید: مسند الامام الرضا (ع)، رساله‌ای به زبان عربی و مشتمل بر 40 حديث معتبر نبوی در مواعظ، اخلاق و آداب معاشرت با عناوين «و بالاسناد» است كه حضرت رضا (ع) آن‌ها را از جدشان نبی مكرم اسلام (ص) روايت فرموده‌اند.

وی در ادامه، بیان می‌کند: نسخه خطی مسند الامام الرضا(ع)، به شماره 36086 موجود در کتابخانه حرم مطهر رضوی، یکی از نسخه‌های خطی اهدایی رهبر شهید (رضوان‌الله تعالی علیه) در مهرماه 1386، محسوب می‌شود.

وی می‌افزاید: این نسخه در سال 872 قمری، توسط اسكندر بن حسين استرآبادی، به‌خط نسخ 15 سطری، بر روی چهار برگ کاغذ نخودی آهارمهره، در ابعاد 11 در 17 سانتی‌متر کتابت شده و با گالينگور با عطف ميشن قهوه‌ای، تجلید شده است.

نسخه خطی رساله ذهبیه

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی از رساله ذهبیه، به‌عنوان یکی از کتاب‌های مشهور مرتبط با امام رضا(ع) نام می‌برد و می‌گوید: این رساله را حضرت ثامن الحجج(ع) براى مأمون خليفه عباسى فرموده است و مأمون دستور داده كه آن را با طلا بنویسند، بنابراین به رساله ذهبیه، معروف شده است.

وی ادامه می‌دهد: نسخه خطی به شماره 5185 در کتابخانه آستان قدس رضوی از این اثر وجود دارد که در سال 1060 قمری، به‌خط نستعلیق خوب 19 سطری بر روی 8 برگ كاغذ نسخه آهار مهره حنايى و فستقى در ابعاد 11 در 21 سانتی‌متر، نوشته شده است. جلد آن نیز مقوا با روكش پارچه است و در مردادماه 1311 توسط نائینی، به کتابخانه اهدا شده است.

نسخه خطی تحفه ملکی

رئیس سازمان بیان می‌کند: کتاب تحفه ملکی، به شماره 9769، از دیگر نسخه‌های خطی پیرامون احوال و آثار امام رضا(ع) در کتابخانه رضوی است که جلد اول و ترجمه کتاب عیون اخبار الرضا(ع)، به شمار می‌آید و مشتمل بر حالات و صفات حمیده و کلمات حکمت‌آمیز امام هشتم(ع) است.

 وی می‌افزاید: این نسخه، به همت علی بن طیفور بسطامی، از علمای قرن 11 هجری قمری در سال 1060 قمری و به اشاره سلطان عبدالله قطب شاه، ترجمه شده است.

وی ادامه می‌دهد: اثر در قرن 11 قمری توسط شیخ حسین بن فتح الله، به‌خط نستعلیق 21 سطری، بر روی 190 برگ کاغذ حنائی در ابعاد ۲۶/۵ در ۱۵/۵ سانتی‌متر، در حیدرآباد کتابت و با میشن قهوه‌ای روشن تجلید شده است. اهداکننده آن نیز خان بابا مشار است.

نسخه خطی حجج الرضويه

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی اضافه می‌کند: کتاب حجج الرضويه نیز در سال 1314 قمری، با محوریت شرح احوال، مناقب و فضايل حضرت رضا (ع) به همت شيخ اسماعيل شريف بن محمد محسن شاهرودى، به زبان فارسی تألیف شده است. این اثر، مشتمل بر يك مقدمه، هشت باب و خاتمه است. 

وی تصریح می‌کند: نسخه‌ کتاب حجج الرضويه با شماره 2001 موجود در کتابخانه حرم رضوی توسط مؤلف اثر، به مظفرالدين‌شاه قاجار اهدا شده بود که در نهایت توسط نظام‌الاسلام تهرانى در سال 1339، به این کتابخانه تقدیم می‌شود.وی ادامه می‌دهد: این نسخه در قرن 14 قمری، به‌خط نسخ 16 سطری توسط يحيى بن محمد باقر تفريشى، بر روی 257 برگ كاغذ نسخه آهار مهره نباتى، در ابعاد 15 در ۲۴/۵ سانتی‌متر، نگاشته شده و با مقوا با روكش پارچه، تجلید شده است.

کتاب چاپ‌سنگی عیون اخبار الرضا (ع)

رئیس سازمان همچنین عنوان می‌کند: 307 نسخه کتاب در مخزن چاپ سنگی کتابخانه رضوی با موضوع امام رضا(ع) وجود دارد که در 95 نسخه آن نظیر «عیون اخبار الرضا(ع)»، «تحفه الرضویه»، «تحفه الطوسیه» و «الفوادح الجلیه فی هتک حرم الرضویه»، به‌طور مجزا به احوال و آثار اما م هشتم(ع) پرداخته شده است.

وی می‌گوید: کتاب عیون اخبار الرضا (ع)، یکی از جامع‌ترین کتاب‌های شیعی در تاریخ امام رضا (ع)، است که به زبان عربی توسط شیخ صدوق، تألیف شده است.

وی می‌افزاید: در مخزن چاپ‌سنگی کتابخانه از 45 نسخه از این کتاب نگهداری می‌شود که در سال‌های 1317 قمری، 1318 قمری و 1275 قمری چاپ شده است. دراین‌میان، دو نسخه با شماره‌های ثبت 37448 و 35972، اهدایی قائد شهید(رضوان‌الله تعالی علیه) به کتابخانه است.

کتاب چاپ‌سنگی کاشف النقاب

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی بیان می‌کند: کاشف النقاب نیز کتابی در ترجمه فارسی عیون اخبار الرضا (ع)، به همت محمدباقر بن محمدتقی مسجدشاهی است. در این کتاب، حالات حضرت رضا (ع) به نقل از احاديث مسند در 139 باب گردآوری شده است. وی ادامه می‌دهد: در حال حاضر، 14 نسخه از کتاب کاشف النقاب که در سال 1297 قمری منتشر شده است، در مخزن چاپ سنگی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی وجود دارد. دراین‌میان، نسخه شماره 51692 این مخزن، اثر اهدایی حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای(رضوان‌الله تعالی علیه) است.

کتاب چاپ‌سنگی تحفه ‌الرضویه

رئیس سازمان کتابخانه، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی ضمن معرفی کتاب تحفه ‌الرضویه که توسط نوروز علی بن محمدباقر معروف به «فاضل بسطامی»، در فضایل و مناقب امام رضا (ع) به زبان فارسی تألیف شده است، می‌گوید: مخزن چاپ‌سنگی کتابخانه حرم رضوی حافظ 22 نسخه از این اثر با تاریخ چاپ در سال‌های 1281 قمری و 1288 قمری است.

کتاب چاپ‌سنگی تحفه الطوسیه

وی ادامه می‌دهد: کتاب تحفه الطوسیه، تألیف عباس قمی، به زبان فارسی نیز به زیارات ثامن‌الائمه (ع) و تاریخ طوس، اختصاص دارد. از این اثر، 6 نسخه با تاریخ نشر در سال‌های 1337 قمری و 1357 قمری، در مخزن چاپ‌سنگی کتابخانه این آستان مقدس وجود دارد.

چگونگی دسترسی به آثار حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی خاطرنشان می‌کند: اهل علم و پژوهش با مراجعه به تالار محققان خطی کتابخانه مرکزی حرم مطهر رضوی می‌توانند پس از ارائه درخواست حضوری به مسئول تالار، تصاویر دیجیتالی این آثار را باکیفیت قابل‌ملاحظه دریافت کنند و از آنها در مطالعات و تحقیقات خود استفاده کنند.

وی می‌افزاید: ارائه خدمات غیرحضوری سازمان نیز از طریق وب‌سایت کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی به نشانی «https://digital.aqr.ir»، به دانش‌پژوهان انجام می‌شود.

گفتنی است، مجموعه‌ای از کتاب‌های چاپی با محوریت موضوعی امام رضا (ع) نیز در کتابخانه‌های آستان قدس رضوی در دسترس اهل علم و معرفت، قرار دارد.