اقامۀ نماز؛ ستون حکمرانی در سیره امام شهید

امروز که جای خالی آن پرچمدار اقامه نماز در میان ما به وضوح حس می‌شود، پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان میراث مکتوب و اندیشه عملی ایشان را از سطح توصیه‌های اخلاقی به مدل‌های عینی حکمرانی، ارتقا داد؟ در گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام والمسلمین اسماعیل ولی خانی، کارشناس دینی و مدیر مرکز تخصصی نماز قم، این پرسش را به بحث گذاشته‌ایم تا دریابیم چگونه می‌توان اقامه نماز را به مثابه یک نهاد تمدن‌ساز در جامعه امروز، بازخوانی کرد:

با توجه به برگزاری سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز در مشهد مقدس، به نظر شما برای عبور از نگاه‌های صرفاً فردی به نماز و رسیدن به منظومه فکری امام شهید در حوزه حکمرانی، چه گام اولی باید برداشته شود؟

بیانات و پیام‌های امام شهید درباره نماز، صرفاً مجموعه‌ای از توصیه‌های اخلاقی و فردی نیست؛ بلکه در آنها می‌توان مبانی فکری، تربیتی، فرهنگی، اجتماعی و حتی حکمرانیِ اقامه نماز را جست‌و‌جو کرد. گام نخست، تغییر نگاه به مفهوم «اقامه» است. قرآن کریم در آیه ۴۱ سوره حج می‌فرماید: «الَّذِینَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ». یعنی اقامه نماز، اولین نشانه تمکن و قدرت در یک نظام دینی است. امام شهید با همین نگاه، نماز را عامل تربیت انسان و ستون خیمه تمدن می‌دانستند. ما باید از خواندن نماز به سمت اقامه نماز در ساحت جامعه حرکت کنیم؛ یعنی نماز باید در تاروپود مدیریت، سیاست‌گذاری و فرهنگ ما جاری شود.

در امتداد همین نگاه، ایشان تأکید ویژه‌ای بر نقش نهاد‌های تربیتی و خانواده داشتند. چگونه می‌توان این دغدغه را در شرایط فعلی جامعه، به یک مدل عملیاتی برای نسل نو تبدیل کرد؟

دقیقاً همین‌طور است. تأکید رهبر شهید بر نقش خانواده، مدرسه و مسجد، نشان‌دهنده یک زنجیره تربیتی است. پیامبر اکرم (ص) می‌فرمایند: «صَلَاةُ الْجَمَاعَةِ خَیْرٌ مِنْ صَلَاةِ الْفَرْدِ بِخَمْسٍ وَ عِشْرِینَ دَرَجَةً» (وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۲۹۰). این یعنی نماز فردی، مقدمه نماز جمعی و اجتماعی است. امام شهید معتقد بودند که اگر می‌خواهیم نسل آینده‌ساز داشته باشیم، باید مسجد را به کانون حیات اجتماعی تبدیل کنیم. این یعنی معلم، مربی و والدین باید نماز را نه به عنوان یک تکلیف خشک، بلکه به عنوان قلب تپنده هویت دینی در فضای رسانه و فناوری‌های نوین به کودک و نوجوان معرفی کنند. این ظرفیت، همان‌جاست که باید به برنامه‌های عملیاتی در نهاد‌های آموزشی ما، تبدیل شود.

با توجه به اینکه امروز صاحب آن پیام‌ها در میان ما نیستند، وظیفه نخبگان و متولیان دینی برای زنده نگه داشتن این مطالبه چیست؟

پیام‌های سالانه امام شهید به اجلاس‌های سراسری نماز، امروز در حالی دوباره مورد مطالعه قرار می‌گیرد که صاحب آن پیام‌ها به فیض شهادت نائل آمده‌اند؛ اما اندیشه و مطالبه ایشان همچنان پیش روی ماست. وظیفه امروز ما تنها بازگویی سخنان آن شهید بزرگوار نیست، بلکه باید مبانی فکری ایشان را فهم کنیم. ما باید مسائل روز را بر اساس همان نگاه بازخوانی کنیم. اگر ایشان بر کارآمدی مدیران تأکید داشتند، ما باید امروز بررسی کنیم که چگونه نماز می‌تواند سلامت اخلاقی و مسئولیت‌پذیری کارگزاران نظام را تضمین کند. این یعنی تبدیل یافته‌های پژوهشی به تجربه موفق.

در پایان، به عنوان مدیر مرکز تخصصی نماز، برای تحقق این ایران قوی که از مسیر نماز می‌گذرد، چه پیامی برای شرکت‌کنندگان در این اجلاس در جوار بارگاه امام رضا (ع) دارید؟

حضور در جوار مضجع شریف حضرت رضا (ع) فرصتی است تا با نگاهی تمدنی، نماز را به عنوان میثاق وحدت بازخوانی کنیم. امام شهید همواره بر این باور بودند که نماز، پیوند با خدا و اتحاد مقدس مردم را رقم می‌زند. اگر بخواهیم راه آن شهید عزیز را ادامه دهیم، باید اقامه نماز را از حاشیه به متن حکمرانی بیاوریم. این اجلاس باید نقطه عطفی باشد برای اینکه خروجی مطالعات علمی و پژوهشی، در کوچه و بازار و مدارس ما حس شود. امیدوارم با استعانت از پروردگار متعال و توسل به حضرت ثامن‌الحجج (ع)، بتوانیم نماز را به شکلی که شایسته نظام اسلامی است، در جامعه، نهادینه کنیم.