زاویه دید، محدوده دانایی نویسنده را مشخص می‌کند

به گزارش آستان نیوز، دوازدهمین نشست از سلسله جلسات «عصرانه داستان‌نویسان رضوی» با تدریس محمد خسروی راد و حضور جمعی از علاقه‌مندان ادبیات داستانی در پردیس کتاب مرکزی انتشارات به نشر برگزار شد. در این نشست، مباحثی درباره انتخاب زاویه دید، نقش کنش در پیشبرد داستان و شیوه حذف جمله‌های اضافی مطرح شد و حاضران به خوانش و نقد داستان‌های خود پرداختند.

داستان را با عمل شخصیت پیش ببرید

خسروی راد با اشاره به تفاوت روایت داستانی با توضیح و گزارش بیان کرد: اساس داستان بر کنش و واکنش شخصیت‌ها استوار است و نویسنده باید ماجرا را به‌گونه‌ای پیش ببرد که مخاطب آن را ببیند و تجربه کند، نه اینکه صرفاً درباره آن توضیح بشنود.

او با تأکید بر پرهیز از مقدمه‌های کلی و جمله‌هایی که در هر داستان دیگری نیز قابل استفاده‌اند، توضیح داد: هر جمله‌ای که بدون تغییر در داستان‌های مختلف قابل‌استفاده باشد، ممکن است نشانه فاصله‌گرفتن نویسنده از تجربه خاص و موقعیت منحصر‌به‌فرد داستان باشد. نویسنده باید به‌جای بیان کلیات، به سراغ جزئیات و کنش‌هایی برود که داستان را پیش می‌برند.

دبیر عصرانه داستان‌نویسان رضوی با بیان اینکه توصیف نیز باید در خدمت پیشبرد داستان باشد، یادآور شد: توصیف در زمانی در داستان کارکرد پیدا می‌کند که با عمل و موقعیت شخصیت ارتباط داشته باشد. صرف توصیف احساسات یا ارائه توضیحات طولانی، جایگزین روایت ماجرا نمی‌شود.

بخش دیگری از این نشست به بررسی زاویه دید اول‌شخص و سوم‌شخص اختصاص داشت. خسروی راد با اشاره به محدودیت‌های دانایی راوی در هر یک از این زاویه‌ها گفت: در روایت اول‌شخص، راوی به درون خود دسترسی دارد، اما نمی‌تواند بدون اتکا به نشانه‌ها از افکار و احساسات دیگران خبر بدهد. در روایت سوم‌شخص نیز باید محدوده دانایی راوی مشخص باشد و اطلاعاتی فراتر از آنچه در چارچوب انتخاب‌شده امکان روایت دارد، به مخاطب ارائه نشود.

او با تأکید بر ضرورت پرهیز از قضاوت مستقیم درباره شخصیت‌ها بیان کرد: نویسنده می‌تواند دیدگاه و جهان‌بینی خود را در داستان داشته باشد، اما نباید آن را به‌صورت مستقیم به مخاطب تحمیل کند. بهتر است شخصیت‌ها از طریق رفتار و تصمیم‌هایشان شناخته شوند و مخاطب فرصت داشته باشد درباره آنها قضاوت کند.

خسروی راد همچنین با اشاره به اهمیت حفظ تعلیق در روایت گفت: نویسنده باید مراقب باشد اطلاعاتی را که قرار است در جریان داستان آشکار شوند، زودتر از موعد در اختیار مخاطب قرار ندهد. روایت باید به‌گونه‌ای پیش برود که مخاطب همراه شخصیت‌ها با موقعیت‌ها روبه‌رو شود و مسیر ماجرا را دنبال کند.

حذف جمله‌های اضافی، بخشی از مهارت داستان‌نویسی است

این مدرس داستان‌نویسی در ادامه، حذف توضیحات غیرضروری را از مهارت‌های مهم نویسنده دانست و با بررسی نمونه‌هایی از داستان‌های ارائه‌شده در نشست، بر ضرورت توجه به ایجاز و انتخاب دقیق کلمات تأکید کرد.

او توضیح داد: گاهی حذف چند کلمه یا یک جمله، نه‌تنها به داستان آسیبی نمی‌زند، بلکه روایت را روشن‌تر و روان‌تر می‌کند. نویسنده باید تشخیص دهد کدام جزئیات به شخصیت‌پردازی و پیشبرد ماجرا کمک می‌کنند و کدام بخش‌ها صرفاً اطلاعاتی تکراری در اختیار مخاطب می‌گذارند.

خسروی راد همچنین با اشاره به ظرفیت داستان‌های کوتاه برای انتقال معنا و تجربه گفت: هنر نویسنده در این است که با کمترین کلمات، بیشترین معنا را منتقل کند و بخشی از دریافت را به مخاطب بسپارد. توضیح بیش از اندازه می‌تواند فرصت کشف و تأمل را از خواننده بگیرد.

در بخش پایانی این نشست، داستان‌های حاضران خوانده و بررسی شد و نکاتی درباره اصلاح زاویه دید، حذف توضیحات اضافی و تقویت کنش‌های داستانی مطرح شد.

گفتنی است، سلسله جلسات «عصرانه داستان‌نویسان رضوی» به همت انتشارات به نشر و به‌صورت رایگان هر دو هفته یک‌بار روز‌های سه‌شنبه در فروشگاه مرکزی کتاب انتشارات به نشر برگزار می‌شود.