زاویه دید ابزار نویسنده برای هدایت ذهن مخاطب و روایت است

به گزارش آستان نیوز، یازدهمین نشست «عصرانه داستان‌نویسان رضوی» در فروشگاه مرکزی کتاب انتشارات به نشر با برگزاری نشست آموزشی و بررسی داستان‌های حاضران، به موضوع زاویه دید در داستان اختصاص داشت.

خسروی راد در این نشست با تشریح کارکرد زاویه دید در روایت، توضیح داد: نویسنده با ارائه تدریجی نشانه‌ها، اطلاعات، زمان و مکان و حتی جزئیات حسی می‌تواند مخاطب را به مرحله‌ای برساند که روایت را باور کند. این شیوه در آثار داستانی به شکل‌های مختلف به کار گرفته می‌شود و یکی از ابزار‌های اثرگذاری روایت است.

او با اشاره به زاویه دید اول‌شخص، از محدودیت اطلاعات به‌عنوان یکی از ویژگی‌های این شیوه یادکرد و گفت: دشواری توصیف ظاهر راوی و صحنه‌هایی که راوی در آن حضور ندارد و همچنین خطر خودمحوری و یک‌صدایی از دیگر محدودیت‌های این زاویه دید است. بااین‌حال، غیرقابل‌اعتماد بودن راوی می‌تواند در برخی آثار به یک ظرفیت داستانی تبدیل شود.

این نویسنده در ادامه، به زاویه دید سوم‌شخص پرداخت و بیان کرد: در سوم‌شخص، راوی می‌تواند دانای کل باشد و از افکار، احساسات و رویداد‌های پنهان شخصیت‌ها آگاهی داشته باشد یا دانایی خود را محدود کند و تنها آنچه را از بیرون مشاهده می‌شود روایت کند.

خسروی راد با تأکید بر تفاوت میان «دانای کل» و روایت بیرونی، گفت: در روایت سوم‌شخص بیرونی، راوی مانند دوربین عمل می‌کند و رفتار و کنش شخصیت‌ها را نشان می‌دهد، بدون اینکه الزاماً وارد ذهن آنها شود.

دبیر عصرانه داستان‌نویسان رضوی همچنین درباره اهمیت نشان‌دادن به‌جای گفتن در داستان توضیح داد: نویسنده نباید صرفاً احساس شخصیت را به مخاطب اعلام کند، بلکه باید نمود عینی آن احساس را در رفتار و اعمال شخصیت نشان دهد. اوج کار هنری این است که عقلانیت به حس تبدیل شود و این حس فرصت تفکر به مخاطب بدهد.

این نویسنده با اشاره به اهمیت شناخت شخصیت‌ها در انتخاب نشانه‌های رفتاری، افزود: نویسنده باید شخصیت را به‌درستی بشناسد تا نشانه‌های عینی یک احساس، مانند عصبانیت، را متناسب باشخصیت نشان دهد؛ زیرا واکنش یک استاد دانشگاه به یک موقعیت می‌تواند با واکنش یک تعمیرکار متفاوت باشد.

خسروی راد در بخش دیگری از سخنانش با تأکید بر اینکه تقسیم‌بندی‌های مربوط به زاویه دید نباید دست‌وپای نویسنده را ببندد، گفت: این تقسیم‌بندی‌ها بیشتر برای شناخت و نقد اثر به کار می‌آیند. نویسنده هنگام نوشتن باید ویژگی‌ها و توانمندی‌های هر زاویه دید را بشناسد و متناسب با روایتی که می‌خواهد ارائه کند، زاویه دید مناسب را انتخاب کند.

او با اشاره به تمرین‌های داستان‌نویسی این نشست‌ها، پیشنهاد کرد: در داستان کوتاه، بهتر است نویسنده در مرحله تمرین از یک زاویه دید استفاده کند و پس از کسب تجربه بیشتر، در آثار بلندتر از ظرفیت‌های چند زاویه دید بهره بگیرد.

در ادامه این نشست، داستان‌های اعضای انجمن داستان‌نویسان رضوی از منظر زاویه دید و امر تعلیق، مورد بررسی قرار گرفت و حاضران درباره نحوه استفاده از این عناصر در داستان، به بحث و تبادل نظر پرداختند.