در نخستین سالگرد درگذشت دکتر محمود روحانی
کتاب سه‌جلدی «المعجم المعیاری» در مشهد رونمایی شد
کتاب سه‌جلدی «المعجم المعیاری»، حاصل سال‌ها پژوهش دکتر محمود روحانی درباره مقطع‌بندی سوره‌های قرآن، در آیین نخستین سالگرد درگذشت این قرآن‌پژوه، در مشهد، رونمایی شد.
به گزارش آستان‌نیوز، آیین یادبود نخستین سالگرد درگذشت دکتر محمود روحانی، پزشک و قرآن‌پژوه، همراه با رونمایی از کتاب «المعجم المعیاری فی تفصیل مقاطع سور القرآن الکریم»، شامگاه چهارشنبه ۲۲ مهرماه ۱۴۰۵، در سالن شهید فخری‌زاده دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، برگزار شد.
این مراسم با حضور دکتر احد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی؛ دکتر عبدالحمید طالبی، رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی؛ رضا خوراکیان، مدیر عالی حرم مطهر امام رضا (ع) و نیز با همراهی دبیر شورای عالی حوزه علمیه خراسان، رؤسای دانشگاه‌های آستان قدس رضوی و مشهد، جمعی از نخبگان و شخصیت‌های علمی و فرهنگی خراسان رضوی و خانواده دکتر روحانی، برگزار شد.
سخنرانان این مراسم، ضمن بازخوانی ویژگی‌های علمی و اخلاقی روحانی، به معرفی روش پژوهش و ظرفیت‌های علمی «المعجم المعیاری» پرداختند؛ اثری سه‌جلدی که از سوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، منتشر شده است.
«المعجم المعیاری»؛ سرآغاز مطالعات نظام‌مند قرآنی
در بخش آغازین این آیین، پیام آیت‌الله احمد مروی، تولیت آستان قدس رضوی، توسط دکتر عبدالحمید طالبی، رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، قرائت شد.
تولیت آستان قدس رضوی در این پیام، دکتر محمود روحانی را از شخصیت‌های خدوم به ایران اسلامی و چهره‌ای ماندگار در عرصه‌های جهاد و مبارزه، علم و دانش، فرهنگ و سیاست توصیف و تأکید کرد: این دانشمند گرانمایه از نخستین پژوهشگران میان‌رشته‌ای در قرآن‌پژوهی در کشور ماست.
وی با اشاره به دو اثر قرآنی روحانی، افزود: «المعجم الاحصائی لألفاظ القرآن الکریم» و «المعجم المعیاری فی تفصیل مقاطع سور القرآن الکریم» از پژوهش‌های درخشان اوست که بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی هر دو را به‌صورت فاخر، منتشر کرده است.
آیت‌الله مروی در این پیام، ذکر کرد: کتاب نخست، پیش از این در سه جلد و دو بار منتشر شده، مورد اقبال و استفاده اندیشمندان جهان قرار گرفته و تحسین اهل علم را در محافل دانشگاهی جهان برانگیخته است؛ اکنون نیز شاهد انتشار اثر دوم در سه جلد هستیم که پژوهشی نو در مطالعات قرآنی را رقم می‌زند و سرآغاز مطالعات نظام‌مند بعدی، خواهد شد.
تولیت آستان قدس رضوی درباره روش و دستاورد این پژوهش تأکید کرد: مرحوم دکتر روحانی در این اثر توانسته است با رویکردی نو و روش‌های تحلیل آماری، مقطع‌بندی سوره‌های قرآن را مورد بحث قرار دهد و به نظریه‌ای استوار دست یابد؛ با این اثر، بسیاری از ابهام‌های مستشرقان درباره توقیفی بودن ترتیب فعلی قرآن و نیز دلالت سیاق، انسجام و ارتباطات متنی در قرآن روشن می‌شود.
وی در ادامه پیام افزود: خوشحال هستیم که با همکاری استادان فرهیخته، توانستیم این اثر را مطابق سلیقه علمی آن دانشمند فقید منتشر کنیم و از همه کسانی که بنیاد پژوهش‌های اسلامی را در نشر این اثر یاری کردند، به‌ویژه خانواده این استاد گرانمایه و دانشگاه علوم پزشکی مشهد، قدردانی می‌کنیم.
آیت‌الله مروی در پایان، نبود دکتر روحانی در آیین رونمایی را موجب تأسف و تأثر دانست و برای این استاد پارسا و خدوم، مغفرت و رحمت الهی، مسئلت کرد.
پیوند پزشکی، مطالعات اجتماعی و قرآن‌پژوهی
قراملکی، رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با قدردانی از خانواده روحانی و نهاد‌های همراه در انتشار آثار و برگزاری یادبود گفت: گستردگی فعالیت‌های دکتر روحانی در عرصه‌های علمی، اجتماعی، فرهنگی و سلامت، برخاسته از روح بلند، تربیت اصیل و سخت‌کوشی او بود.
وی ادامه داد: روحانی دانشمندی میان‌رشته‌ای بود و از اندوخته‌های خود در پزشکی و سلامت، به‌ویژه مطالعات اجتماعی سلامت، در پژوهش‌های قرآنی بهره گرفت.
قراملکی با اشاره به پژوهش روحانی درباره نیروی انسانی یکی از بیمارستان‌های مشهد گفت: این کار در زمان خود بی‌بدیل بود و می‌توان او را بنیان‌گذار جامعه‌شناسی پزشکی در کشور دانست؛ نوشته‌های او نیز، با وجود شمار محدود، از ظرفیت ایجاد جریان علمی برخوردار بودند.
رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی در روایت نخستین دیدار خود با روحانی پس از پذیرش مسئولیت بنیاد افزود: برای دیدار با او درخواست کردیم، اما با فروتنی اجازه نداد به منزلش برویم و نخستین دیدارمان در بنیاد انجام شد؛ در آن دیدار با انسانی شریف و اصیل روبه‌رو شدم و درباره انتشار آثار قرآنی او، گفت‌و‌گو کردیم.
وی، تأکید کرد: پژوهش روحانی درباره ارتباط متنی قرآن و پیوستگی آیات، ظرفیت‌های مهمی برای بررسی سیاق، توقیفی بودن ترتیب فعلی قرآن و دیگر مباحث، مرتبط دارد.
شکرگزاری و امید؛ پشتوانه سخت‌کوشی
قراملکی در بخش دیگری از سخنانش، گفت: روحانی بنده‌ای شاکر بود؛ توانایی‌های ذهنی و فرصت‌های خدمت را موهبت الهی می‌دانست و از همین منظر به کار و مسئولیت خود می‌نگریست.
وی ادامه داد: در کنار هدف‌گذاری درست و یافتن راه‌های مناسب، سخت‌کوشی نیز در زندگی او مؤلفه‌ای مهم برای امید بود و تا واپسین سال‌های عمر، او را در مسیر پژوهش و خدمت نگاه داشت.
رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی، تأکید کرد: سخت‌کوشی را نباید با سخت‌گیری اشتباه گرفت؛ ایمان به خدا، پشتوانه استواری روحانی بود و اصالت شخصیت او در شیوه زندگی، خدمات و پژوهش‌هایش، نمود داشت.
وی همچنین از همراهان آماده‌سازی و انتشار آثار روحانی قدردانی کرد و دقت علمی او را از ویژگی‌های برجسته فرایند تدوین کتاب، برشمرد.
ظرفیت آثار روحانی برای دیپلماسی قرآنی
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر مصطفی فقیه اسفندیاری، معاون بین‌الملل آستان قدس رضوی، با اشاره به آموزه‌های قرآن و نهج‌البلاغه گفت: از مهم‌ترین کار‌های پیامبران، شکوفا کردن گنجینه عقل انسان است و ما نیز باید ظرفیت‌های نهفته وجود خود را، بازشناسیم.
وی با یادآوری دیدار‌های خود با روحانی در دانشگاه علوم اسلامی رضوی و نشست‌های دیگر، ادامه داد: در این دیدارها، او را یکپارچه عقل و برخوردار از عقل بارور یافتم؛ کم‌گویی، گزیده‌گویی و سخن هوشمندانه از نشانه‌های این ویژگی در شخصیت او بود.
فقیه اسفندیاری با اشاره به پیوند انس با قرآن و عمل صالح افزود: آثار علمی روحانی، امتداد شخصیت قرآنی اوست و امروز نیز این امتداد حیات، دارد.
معاون بین‌الملل آستان قدس رضوی، با یادآوری مأموریت این مجموعه برای اثرگذاری در جهان اسلام تأکید کرد: باید با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود، دیپلماسی قرآنی را آغاز کنیم تا برکات این اثر و دیگر آثار روحانی، نصیب مسلمانان و جامعه انسانی شود.
پژوهشی بیست ساله برای مقطع‌بندی سوره‌ها
حسن حکیم‌باشی، عضو هیئت امنای بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در معرفی کتاب گفت: تدوین این اثر دست‌کم ۲۰ سال زمان برده و حاصل هزاران و شاید ده‌ها هزار ساعت پژوهش و بررسی است.
وی، ادامه داد: موضوع کتاب، مقطع‌بندی سوره‌های قرآن است؛ مرز یک مقطع لزوماً با مرز یک آیه برابر نیست و گاهی مجموعه‌ای از آیات، یک مقطع را تشکیل می‌دهد.
حکیم‌باشی با اشاره به پیشینه تقسیم‌بندی قرآن بر اساس رکوعات گفت: توجه روحانی به این تقسیم‌بندی، زمینه‌ای برای پرداختن به مقطع‌بندی منظم و علمی قرآن بود و او این کار را با تتبع گسترده، دنبال کرد.
وی تأکید کرد: این پژوهش به آشنایی با تاریخ قرآن، علم آمار و علوم مختلف قرآنی نیاز داشت و علاقه، احاطه علمی و پشتکار روحانی در شکل‌گیری آن، نقش اساسی داشت.
این پژوهشگر درباره جایگاه اثر، افزود: به اعتقاد من، «المعجم المعیاری» در کنار تفسیر تسنیم آیت‌الله جوادی آملی و «مصحف مشهد رضوی»، از سه رویداد بزرگ تألیف و نشر قرآنی در دهه‌های اخیر است.
وی ادامه داد: این کار با وجود نوآوری، همچنان جای بررسی و تکمیل دارد و می‌تواند در مباحثی مانند وحدت موضوعی سوره‌ها، تناسب میان سوره‌ها و فهم و تفسیر آیات، مورد استفاده قرار گیرد.
حکیم‌باشی با یادآوری تأثیر استاد محمدتقی شریعتی بر گرایش روحانی به پژوهش‌های قرآنی گفت: علاقه و پایداری او در این مسیر، چنان گسترده بود که نمی‌توان آن را در یک یا دو جلسه، به‌درستی ترسیم کرد.
پیشنهاد همایش علمی، عرضه دیجیتال و انتشار مصحف
حکیم‌باشی درباره ادامه مسیر علمی کتاب گفت: نخستین گام، فراهم کردن دسترسی آسان‌تر پژوهشگران و معرفی اثر در محافل علمی است تا آن را ببینند، بررسی کنند و از ظرفیت‌هایش بهره ببرند.
وی پیشنهاد کرد برای چند سال، همایشی علمی با حضور کارشناسان شایسته برگزار شود تا کتاب و قواعد علمی آن بررسی و زمینه ادامه پژوهش، فراهم شود.
او، همچنین افزود: پیشنهاد می‌کنم مصحفی از سوی آستان قدس رضوی منتشر شود که مقاطع سوره‌ها بر اساس پژوهش روحانی، با نشانه‌ای مختصر در آن مشخص شده باشد، بدون آنکه صفحه‌بندی و شکل مصحف تغییر کند.
حکیم‌باشی عرضه دیجیتال کتاب را نیز برای دسترسی فراگیرتر پیشنهاد کرد و گفت: باید زمینه بهره‌گیری بیشتر جامعه اسلامی و جهان علم از این اثر فراهم شود.
وی همچنین با اشاره به نقش آستان قدس رضوی در انتشار «مصحف مشهد رضوی» و «المعجم المعیاری»، از اقدام بنیاد پژوهش‌های اسلامی برای انتشار اثر روحانی، قدردانی کرد.
بازبینی‌های پی‌درپی و جست‌وجوی منابع تازه
محسن ناجی، از همراهان آماده‌سازی این کتاب، با بیان خاطرات همکاری خود با روحانی گفت: آشنایی ما به حدود سال ۱۳۷۱ بازمی‌گردد؛ زمانی که مسئولیت کتابخانه بنیاد پژوهش‌های اسلامی را بر عهده داشتم و او برای یافتن منابع قرآنی به کتابخانه، مراجعه می‌کرد.
وی، ادامه داد: روحانی تهیه منابع مورد نیاز را با جدیت دنبال می‌کرد؛ هنگام حضور ما در نمایشگاه کتاب، چندبار تماس می‌گرفت و حتی خود به نمایشگاه می‌آمد تا از روند تهیه کتاب‌ها مطلع شود.
ناجی با اشاره به همکاری در تأمین نیروی آماده‌سازی اثر و نقش چندین‌ساله مهندس نقوی گفت: هرگاه منبع یا چاپ تازه‌ای منتشر می‌شد، روحانی دوباره آن را بررسی می‌کرد و این بررسی‌ها بار‌ها به اصلاح بخش‌های آماده‌شده کتاب، می‌انجامید.
وی، افزود: او بسیار مشتاق بود کتاب را در زمان حیات خود ببیند و وقتی پیشنهاد چاپ رنگی را مطرح کردیم، از این امکان خوشحال شد.
ناجی همچنین از مراجعه‌های صبحگاهی روحانی به کتابخانه‌های مشهد، حتی در سال‌های کهولت، یاد کرد و از کتاب‌دارانی که در تهیه و جابه‌جایی منابع با او همراهی می‌کردند، قدردانی کرد.
ساده‌زیستی و توجه به دیگران
ناجی درباره گرایش روحانی به قرآن‌پژوهی گفت: وقتی از او پرسیدم چرا با وجود تحصیل در پزشکی و آمار پزشکی به پژوهش قرآنی روی آورده است، علاقه پدرش به تحصیل حوزوی او و تأثیر استاد محمدتقی شریعتی را دو عامل مهم معرفی کرد.
وی تأکید کرد: در کنار پیوند‌های خانوادگی او با خاندان‌های شریعتی و مطهری، باید محمود روحانی را به‌عنوان شخصیتی مستقل بشناسیم؛ پیش از آنکه معجم‌نویس و پژوهشگر باشد، انسانی شریف بود و برای دیگران ارزش قائل می‌شد.
ناجی با بیان خاطراتی از استفاده روحانی از اتوبوس و توجه او به کارکنان خدماتی، نگهبانان و رانندگان ادامه داد: ساده‌زیستی و توجه به همکاران، از ویژگی‌های او بود که در سال‌های همکاری از نزدیک شاهد آن بودم.
وی درباره آماده‌سازی کتاب پس از درگذشت مؤلف گفت: با بررسی فایل‌های موجود مقدمه و انجام اصلاحات لازم، کار را برای انتشار پیگیری کردیم؛ روحانی پیش از درگذشت، درباره طراحی جلد و درج عنوان فارسی اثر نیز دقت نظر داشت.
ناجی از پیگیری دکتر طالبی، رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، برای انتشار به‌موقع کتاب قدرداتی کرد.
روایت خانواده از سال‌های پژوهش
در این آیین، پیام ویدیویی دکتر علی روحانی، فرزند دکتر محمود روحانی، نیز پخش شد. او با یادآوری سال‌های طولانی پژوهش پدر گفت: شب‌های بسیاری را به یاد داریم که همچنان بیدار بود و کلمات، اعداد و جدول‌ها را با دقت دوباره بررسی می‌کرد.
وی ادامه داد: در این کتاب، آثار پیشین بررسی شده و به‌ویژه در جلد نخست، ده‌ها جدول آماری و تطبیقی فراهم آمده است؛ آنچه دیگران امروز در صفحات کتاب می‌بینند، برای ما یادآور مسیر طولانی شکل‌گیری آن است.
فرزند روحانی افزود: از پدر آموختیم که انسان می‌تواند بخشی از عمر خود را به کاری ببخشد که از عمر خودش طولانی‌تر باشد.
دکتر شریعتی، همسر دکتر محمود روحانی، دختر استاد محمدتقی شریعتی و خواهر دکتر علی شریعتی، نیز با اشاره به سال‌های تلاش همسرش گفت: از نزدیک شاهد روزها، شب‌ها و سال‌های تلاش، جست‌و‌جو و همت خستگی‌ناپذیر او بودم؛ چنین مسیری بدون عشق پیموده نمی‌شود.
وی ادامه داد: روحانی مشتاق انتشار کتاب بود و در عین حال اطمینان داشت دوستان امین و دانشورش، حتی در نبود او، کار را به پایان می‌رسانند؛ امروز انتشار این اثر، مایه تسلی دل سوگوار ماست.
همسر روحانی با قدردانی از همراهان مسیر تکمیل و انتشار کتاب افزود: او نامی نیک، خاطراتی ارزشمند و آثاری ماندگار بر جای گذاشت و یادکرد نیک دیگران از او، مرهمی برای خانواده است.
در پایان این آیین، کتاب «المعجم المعیاری فی تفصیل مقاطع سور القرآن الکریم» با حضور دکتر محمدمهدی رکنی، دکتر عبدالحمید طالبی، دکتر محسن تفقدی؛ معاون پژوهش و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد، دکتر احد فرامرز قراملکی، حسن حکیم‌باشی و خانم دکتر شریعتی، همسر مؤلف، رونمایی شد.
گفتنی است، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه فردوسی مشهد، مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث و سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران ـ مرکز شرق کشور، در برگزاری این آیین مشارکت داشتند.
مطالب مرتبط
ارسال نظرات
- پربازدیدترین
- آخرین اخبار
پخش زنده
تلویزیون اینترنتی آستان نیوز
پویش ها
