از مبانی قرآنی استکبارستیزی تا ضرورت نظریه‌پردازی در علوم اجتماعی

به گزارش آستان نیوز، نخستین پنل این همایش با موضوع «مبانی نظری قرآنی و مفهومی استکبارستیزی در منظومه فکری رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)» در سالن شیخ طوسی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد و سخنرانان به تبیین ابعاد قرآنی، مفهومی و اجتماعی مقابله با استکبار پرداختند.

استکبارستیزی؛ مؤلفه هویت‌بخش انقلاب اسلامی

حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمحمود مرویان حسینی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در آغاز این پنل گفت: استکبارستیزی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قرآنی است که امام خمینی (ره) و رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) در ادبیات انقلاب اسلامی به آن پرداخته و ابعاد و ساحت‌های مختلف آن را تبیین کرده‌اند.

وی با بیان اینکه قرآن کریم به تعریف استکبار و معرفی مستکبران بسنده نکرده است، افزود: ویژگی‌ها، شیوه‌های رفتاری، ادعا‌ها و راه‌های مقابله با مستکبران نیز در قرآن مطرح شده و شناخت این مؤلفه‌ها، مقدمه تنظیم رفتار خردمندانه در برابر جریان استکبار است.

مرویان حسینی با اشاره به ریشه لغوی استکبار اظهار کرد: کبر با خودبزرگ‌بینی و امتناع از پذیرش حق پیوند دارد؛ حالتی که انسان با بزرگ دیدن خود، نسبت به دیگران احساس برتری می‌کند و این تصور در رفتار فردی و اجتماعی او امتداد می‌یابد.

وی در تبیین تفاوت تکبر و استکبار در اندیشه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) توضیح داد: تکبر بیشتر به یک صفت درونی و روحی اشاره دارد، اما استکبار ناظر به جنبه عملی و اجتماعی آن است؛ یعنی فرد یا جریان مستکبر، خودبرتربینی را در رفتار با دیگران آشکار می‌کند، آنان را تحقیر می‌کند، در امورشان دخالت دارد و برای خود حق تصمیم‌گیری درباره سرنوشت آنان قائل می‌شود.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، استکبار درونی و بیرونی را دو گونه قابل‌استخراج از آیات قرآن دانست و گفت: خودبرتربینی در بینش و نگرش، آسیبی فرهنگی و تربیتی است که می‌تواند به زیاده‌خواهی، رفتار‌های فراتر از قانون و عدالت‌گریزی منجر شود. همین روحیه در عرصه اجتماعی، به شکل جریانی قدرت‌طلب و سلطه‌جو ظهور می‌کند.

وی با اشاره به سرپیچی ابلیس از فرمان الهی افزود: نخستین نمونه استکبار در روایتی که قرآن از تاریخ ارائه می‌دهد، رفتار ابلیس است. این سرپیچی سپس در رفتار انسان‌هایی تداوم‌یافته که دعوت الهی و توحید را نپذیرفته و با پیامبران مقابله کرده‌اند؛ بنابراین، مقابله با استکبار با مسیر دعوت توحیدی پیوند دارد.

مرویان حسینی در ادامه، جلوه‌های استکبار انسانی را در سه ساحت سیاسی، اقتصادی و علمی - فرهنگی تشریح کرد و گفت: فرعون از نماد‌های برجسته استکبار سیاسی در قرآن است؛ جریانی که می‌خواهد اداره جامعه را به‌ناحق در اختیار بگیرد، مردم را تضعیف و تحقیر کند و خود را صاحب‌اختیار آنان بداند.

وی افزود: در اندیشه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، روحیه استکباری یک نظام سیاسی موجب می‌شود آن نظام خود را برتر از دیگران بداند و برای اعمال سلطه بر ملت‌ها اقدام کند. فشارها، تحریم‌ها و دشمنی‌های نظام سلطه علیه ملت ایران نیز در همین چارچوب قابل‌بررسی است.

این استاد دانشگاه با معرفی قارون به‌عنوان نماد استکبار اقتصادی در قرآن بیان کرد: دستیابی به ثروت و امکانات، در انسان‌های کم‌ظرفیت می‌تواند به غرور، طغیان و برتری‌جویی بینجامد. در استکبار اقتصادی، قدرت مالی به ابزاری برای فشار بر ملت‌ها، تحقیر آنان و دخالت در مناسبات اقتصادی جوامع تبدیل می‌شود.

وی درباره استکبار علمی - فرهنگی نیز اظهار کرد: علم، دانش و فناوری می‌توانند در خدمت زیاده‌خواهی و سلطه قرار گیرند. رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) در تبیین صورت معاصر استکبار، به استفاده قدرت‌های طاغوتی از ابزار علم‌وفناوری برای گسترش تبعیض، نابرابری و جنگ‌افروزی توجه داده‌اند؛ ابزار‌هایی که دامنه سلطه‌جویی را از مرز‌های یک کشور فراتر می‌برند.

مرویان حسینی، غرور و خودبرتربینی، لجاجت و حق‌ناپذیری، فرافکنی و اتهام‌زنی و غوغاسالاری، و پیمان‌شکنی را چهار شاخص برجسته جریان استکباری برشمرد و تأکید کرد: قدرت‌های استکباری با محور قراردادن خود، برای خویش حق مداخله در امور دیگر ملت‌ها قائل می‌شوند و ادعای مدیریت جهان را مطرح می‌کنند. نقض عهد و پیمان‌شکنی نیز از بارزترین مؤلفه‌های رفتاری این جریان است.

وی با اشاره به پیوند استکبارستیزی، حمایت از مستضعفان، مردم‌داری، عدالت‌خواهی و توحیدگرایی در هویت انقلاب اسلامی گفت: در منظومه فکری رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، استکبارستیزی جنبه هویت‌بخش دارد و استمرار هویت انقلاب اسلامی با ایستادگی در برابر سلطه پیوند خورده است.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی خاطرنشان کرد: این مقابله باید در اندیشه و رفتار مردم و مسئولان تداوم داشته باشد. استکبارستیزی در نگاه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، حرکتی معقول، منطقی، برخوردار از پشتوانه علمی و تجربه‌شده است که با استقلال‌خواهی و عزت ملی پیوند دارد.

ضرورت تدوین مکتب علمی استکبارستیزی بر پایه اندیشه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)

ابوالقاسم فاتحی دهاقانی، جامعه‌شناس و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی، در ادامه این پنل، بر ضرورت صورت‌بندی علمی اندیشه‌های رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) تأکید کرد و گفت: تجربه ایشان در پیوند حکمت نظری و عملی در میدان سیاست، گنجینه‌ای از دانش ضمنی پدید آورده است که باید در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی به دانش صریح، نظریه و الگو‌های حکمرانی، تبدیل شود.

وی با پیشنهاد تدوین «مکتب استکبارستیزی» بر پایه اندیشه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) افزود: وقتی از مکتب سخن می‌گوییم، منظور مجموعه‌ای برخوردار از موضوع، روش، قلمرو، نظریه و دکترین است. همایش‌های علمی باید با بهره‌گیری از توصیف‌های دقیق و غنی، از روایت صرف فراتر بروند و زمینه شکل‌گیری یک مکتب علمی قابل‌مطالعه در دانشگاه‌ها را فراهم کنند.

فاتحی دهاقانی با بیان اینکه شناخت منظومه فکری رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) نیازمند توجه به ارتباط اندیشه و شخصیت ایشان است، اظهار کرد: عناصر اصلی یک دستگاه فکری در ارتباط با یکدیگر و در مواجهه با مسائل شکل می‌گیرند. تجربه‌های حوزوی، دانشگاهی و سیاسی و حضور در میدان عمل، در شناخت این منظومه اهمیت دارد و نمی‌توان اندیشه را از شخصیت و تجربه صاحب آن جدا کرد.

وی با اشاره به نظریه اعتباریات اجتماعی علامه طباطبایی گفت: مفاهیم و نهاد‌های اجتماعی در بستر فرایند‌های اجتماعی شکل می‌گیرند؛ ازاین‌رو، تجربه زیسته رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) ظرفیت مهمی برای فهم چگونگی شکل‌گیری مفاهیم و راهبرد‌های اجتماعی و سیاسی دارد.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی در تشریح الگوی پیشنهادی خود برای مطالعه این منظومه فکری بیان کرد: در این پژوهش، منظومه فکری رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) در پنج‌لایه جهان‌بینی، معرفت‌شناسی، ارزش‌های بنیادین، نظام هنجاری و رفتاری و نظام نمادین بررسی شده و بیانات ایشان متناسب با این لایه‌ها دسته‌بندی شده است.

وی روش پژوهش خود را توصیفی تحلیلی و مبتنی بر تحلیل زبانی معرفی کرد و افزود: هدف از تحلیل زبانی، آشکارکردن لایه‌های عمیق فکری و مفاهیمی است که گوینده برای انتقال آنها از واژگان مشخص استفاده می‌کند. این روش می‌تواند به شناسایی نظام فکری نهفته در بیانات و صورت‌بندی علمی آن کمک کند.

فاتحی دهاقانی با تأکید بر اینکه شناخت درست، مقدمه انتخاب راهبرد مناسب است، گفت: اگر استکبار را به‌درستی نشناسیم، ممکن است در انتخاب راهبرد و شیوه مواجهه با آن دچار خطا شویم. به اعتقاد من، بخشی از مشکلات کنشگران و رجال سیاسی در مواجهه با آمریکا نیز به شناخت ناکافی از ماهیت استکبار و استفاده از الگو‌های ناکارآمد بازمی‌گردد.

وی ادامه داد: امام خمینی (ره) و رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، استکبار را در پیوند با واقعیت‌هایی همچون استعمار، عقب‌افتادگی، تحقیر ملت‌ها و غارت منابع آنها تبیین کرده‌اند؛ بنابراین، بحث آنان با معرفی مصداق‌ها و ارائه راهکار‌های عملی همراه است.

این جامعه‌شناس، وحدت، انسجام و تولید قدرت را از راهکار‌های ایجابی مقابله با استکبار برشمرد و اظهار کرد: در کنار این راهکارها، پرهیز از اختلاف و تفرقه نیز موردتأکید قرار گرفته است. ترویج مکاتب وابسته، گسترش اسلام آمریکایی، ترویج فساد، ترور فیزیکی و شخصیتی، جدایی دین از سیاست و تفرقه‌افکنی نیز در این چارچوب، از مسیر‌های نفوذ و سلطه‌جویی به شمار می‌روند.

وی با تأکید بر ماهیت حکومتی تجربه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) گفت: روایت ایشان از استکبار و استکبارستیزی، حاصل تجربه‌ای صرفاً فردی نیست، بلکه پشتوانه آن، تجربه در عالی‌ترین سطح رهبری سیاسی و مواجهه با رخداد‌های ایران و دیگر کشور‌های منطقه است. دانشگاه‌ها باید این تجربه‌ها را به نظریه، الگو‌های حکمرانی و سیاست‌های قابل‌استفاده تبدیل کنند.

فاتحی دهاقانی در توضیح لایه ارزش‌های بنیادین در الگوی پیشنهادی خود افزود: دفاع از مظلوم، عدالت‌خواهی، مقاومت، استقلال، دانایی، علم‌وفناوری و حضور در مرز‌های دانش، از مفاهیمی هستند که می‌توان در بررسی نظام ارزشی منظومه فکری رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) به آنها توجه کرد.

وی با بیان اینکه بخش گسترده‌ای از بیانات بررسی‌شده در پژوهش او به لایه هنجاری و رفتاری اختصاص دارد، اظهار کرد: این لایه نشان می‌دهد در مواجهه با استکبار، چه رفتار‌هایی باید پذیرفته و از چه رفتار‌هایی پرهیز شود؛ ازاین‌رو، ارتباط مستقیمی با زندگی و کنش اجتماعی دارد.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی درباره اهمیت لایه نمادین نیز گفت: شعارها، پرچم‌ها و مناسبت‌هایی مانند سیزدهم آبان، حامل معنا و نشانه‌های راهنما هستند. اهمیت این نماد‌ها سبب شد در الگوی پیشنهادی، آنها را به‌صورت مستقل از هنجار‌ها بررسی کنم.

وی با انتقاد از کم‌کاری دانشگاه‌ها در تولید علوم انسانی و اجتماعی متناسب با نیاز‌های جامعه خاطرنشان کرد: بهره‌گیری از اندیشه متفکران جهان ضروری است، اما در کنار شناخت و نقد آنها، باید ظرفیت اندیشه متفکران خود را نیز بشناسیم و از آن برای تولید دانش استفاده کنیم. اندیشه‌های امام خمینی (رحمت‌الله علیه)، رهبر شهید (قدس الله نفسه‌الزکیه) و علامه طباطبایی از ظرفیت‌هایی است که دانشگاه‌ها باید برای صورت‌بندی علمی و نظریه‌پردازی بر پایه آنها اهتمام بیشتری داشته باشند.

نفی سلطه، کرامت انسانی و عدالت؛ مبانی عقلی استکبارستیزی

محمدعلی وطن‌دوست، عضو هیئت‌علمی گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد، نیز در ادامه این پنل، با تبیین دو رویکرد عقلی و درون‌دینی به استکبارستیزی گفت: نفی سلطه، کرامت ذاتی انسان و عدالت‌خواهی، سه اصل بنیادین برای توضیح منطق مقاومت با زبانی قابل‌فهم برای مخاطبان جهانی است.

وی افزود: برای تبیین استکبارستیزی، می‌توان افزون بر آموزه‌های قرآنی و روایی، از زبان عقل و فطرت انسانی بهره گرفت. نپذیرفتن زورگویی، پاسداری از کرامت انسان و مقابله با پایمال‌شدن حقوق دیگران، مفاهیمی هستند که امکان گفت‌و‌گو با مخاطبان دارای باور‌های مختلف را فراهم می‌کنند.

وطن‌دوست با بیان اینکه سلطه‌جویی باعدالت و کرامت انسانی تعارض دارد، اظهار کرد: مستکبر به حق خود قانع نیست و برای تأمین منافع خویش، حقوق دیگران را نادیده می‌گیرد؛ بنابراین، ایستادگی در برابر او با دفاع از عدالت و منزلت انسان پیوند دارد.

وی در تشریح بخش قرآنی پژوهش خود توضیح داد: در این بررسی، ابتدا بیانات رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) درباره استکبار و استکبارستیزی گردآوری و سپس مستندات قرآنی آنها بررسی شده است. بخشی از این مستندات در سخنان خود ایشان تصریح شده و بخشی دیگر، حاصل بررسی و تطبیق مفاهیم بیانات با آموزه‌های قرآن است.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به تفاوت تکبر و استکبار گفت: تکبر بیشتر ناظر به خودبرتربینی فردی است؛ اما استکبار هنگامی شکل می‌گیرد که این روحیه در عرصه عمل و روابط اجتماعی ظهور کند و فرد یا جریان مستکبر بخواهد برتری خود را بر دیگران تحمیل کند.

وی، جوانان را از اهداف اصلی برنامه‌های استکبار در جنگ نرم دانست و افزود: در تبیین رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، تضعیف ایمان و خارج‌کردن نسل جوان از صحنه، از اهداف جریان استکبار است؛ زیرا سست‌شدن باور‌ها می‌تواند روحیه ایستادگی و مقاومت را تضعیف کند.

وطن‌دوست، ایمان، تقوا و اخلاص را پشتوانه پایداری در برابر فشار‌ها و وسوسه‌ها معرفی کرد و گفت: کسی که در این میدان فعالیت می‌کند، باید انگیزه الهی داشته باشد. وابسته‌شان عمل به تشویق و تمجید دیگران، پایداری انسان را آسیب‌پذیر می‌کند؛ درحالی‌که اخلاص از ویژگی‌های برجسته شخصیت‌هایی همچون شهید قاسم سلیمانی و دیگر فرماندهان شهید مقاومت بود.

وی در ادامه، افشاگری، حمایت از مظلوم و سازش‌ناپذیری در برابر سلطه را سه محور موردتوجه در بیانات رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) برشمرد و اظهار کرد: آیه ۷۵ سوره نساء بر مبارزه برای رهایی مردان، زنان و کودکان مستضعف تأکید دارد و نشان می‌دهد دفاع از مظلوم، جایگاهی اساسی در مسئولیت اجتماعی مؤمنان دارد.

این استاد دانشگاه با اشاره به آیه ۱۱۸ سوره آل‌عمران، بیان دشمنی آشکار و پنهان در این آیه را زمینه‌ای برای تبیین ضرورت شناخت و آشکارکردن نقشه‌های دشمن دانست و افزود: رسانه از مهم‌ترین ابزار‌های روشنگری و افشاگری است و باید ظرفیت آن را در مقابله با سلطه تقویت کرد.

وی با تأکید بر اثرگذاری قالب‌های هنری و رسانه‌ای گفت: تولیدات پویانمایی می‌توانند مفاهیم را فراتر از مرز‌های زبانی منتقل کنند و مخاطبان گسترده‌ای داشته باشند؛ ازاین‌رو، استفاده خلاقانه از این ظرفیت‌ها در انتقال پیام مقاومت اهمیت دارد.

وطن‌دوست همچنین با مرور سه رویداد تاریخی سیزدهم آبان، به تبعید امام خمینی (ره) در سال ۱۳۴۳، کشتار دانش‌آموزان در سال ۱۳۵۷ و تسخیر سفارت آمریکا به دست دانشجویان در سال ۱۳۵۸ اشاره کرد و این رخداد‌ها را از منظر نفی سلطه، شناخت رفتار نظام استکباری و افشای اقدامات آن بررسی کرد.

وی، خودبرتربینی، حق‌ناپذیری، مجازشمردن جنایت علیه ملت‌ها، فریب‌گری و رفتار منافقانه، و جنگ‌افروزی و اختلاف‌افکنی را از شاخص‌های استکبار در بیانات رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) برشمرد و تأکید کرد: شناخت این ویژگی‌ها، در کنار تقویت ایمان و بهره‌گیری مؤثر از رسانه، برای استمرار آگاهانه مقاومت ضرورت دارد.

پنج راهبرد قرآنی مقابله با استکبار در اندیشه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)

حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی جلائیان اکبرنیا، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در ادامه این نشست، با ارائه بحث «راهبرد‌های قرآنی امام شهید (رحمت‌الله علیه) در مبارزه با استکبار» گفت: استکبارستیزی در اندیشه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، در ادامه مسیر امام خمینی (رحمت‌الله علیه)، از اصول انقلاب اسلامی و مبتنی بر مبانی و آموزه‌های قرآن است.

وی با اشاره به تسلط رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) بر معارف قرآن و سیره اهل‌بیت (علیه‌السلام) افزود: تبیین «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» در سال‌های پیش از انقلاب، نمونه‌ای از این رویکرد است؛ رویکردی که در آن، مسائل اجتماعی و سیاسی بر پایه اصول قرآنی، بررسی می‌شوند.

جلائیان اکبرنیا، با بیان اینکه، در بررسی بیانات رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، راهبرد‌های مقابله با استکبار را در پنج محور دسته‌بندی کرده است، اظهار کرد: بصیرت‌افزایی، تبیین ماهیت دشمن و پرهیز از غفلت، نخستین محور این راهبردهاست؛ زیرا شناخت دشمن و شیوه‌های عمل او، مقدمه مواجهه آگاهانه با سلطه‌جویی است.

وی، استقلال‌گرایی همه‌جانبه را دومین محور معرفی کرد و گفت: بر پایه قاعده نفی سبیل، نباید زمینه تسلط دشمن در هیچ‌یک از عرصه‌های زندگی جامعه اسلامی فراهم شود. استقلال باید در ابعاد مختلف دنبال شود تا وابستگی‌ها به نقطه آسیب‌پذیری جامعه، تبدیل نشوند.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مقاومت فعال و استقامت مؤمنانه را سومین راهبرد دانست و افزود: استقامت، مستلزم حضور در میدان و به‌کارگیری همه ظرفیت‌هاست. فرمان قرآنی «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَکَ» نیز بر پایداری پیامبر (ص) و همراهان ایشان، تأکید دارد.

وی، وحدت امت اسلامی و همبستگی مستضعفان را چهارمین محور برشمرد و اظهار کرد: در این نگاه، مقابله با استکبار با هم‌افزایی ظرفیت‌های امت اسلامی و ملت‌های تحت ستم پیوند دارد. ایمان به خدا و نفی طاغوت نیز دو مؤلفه به‌هم‌پیوسته‌ای هستند که مبنای این ایستادگی را، شکل می‌دهند.

جلائیان اکبرنیا با اشاره به آیه «فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَیٰ» بیان کرد: در تبیین رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، تمسک به ریسمان الهی باایمان به خدا و کفر به طاغوت معنا پیدا می‌کند و همین پیوند، از پایه‌های استکبارستیزی است.

وی، امیدآفرینی، خودباوری و ایمان به وعده الهی را پنجمین راهبرد معرفی کرد و گفت: استمرار مقاومت نیازمند حفظ امید و پرهیز از سستی و اندوه بازدارنده است؛ چنان‌که قرآن می‌فرماید: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ».

دوگانه اسلام و استکبار؛ مبنایی برای نقد سلطه در علوم اجتماعی

محمدرضا قائمی‌نیک، عضو هیئت‌علمی و معاون پژوهش دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در جمع‌بندی این نشست تخصصی، با ارائه بحث «دلالت‌های دوگانه اسلام و استکبار در علوم اجتماعی معاصر با تأملی در مفاد بیانیه گام دوم» گفت: طرح دوگانه اسلام و استکبار در بیانیه گام دوم، برای علوم‌انسانی و اجتماعی دلالت‌هایی دارد که باید موضوع پژوهش و نظریه‌پردازی، قرار گیرد.

وی با اشاره به تحلیل رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) از تحولات نظم جهانی در این بیانیه افزود: در این تحلیل، انقلاب اسلامی، جهان دوقطبی را به جهانی سه‌قطبی تبدیل کرد و پس از فروپاشی شوروی و پیدایش قطب‌های جدید قدرت، تقابل اسلام و استکبار به پدیده‌ای برجسته در جهان معاصر تبدیل شد.

قائمی‌نیک با بیان اینکه بخش مهمی از ادبیات علوم اجتماعی معاصر در نسبت با تقابل جریان‌های چپ و راست شکل‌گرفته است، اظهار کرد: این دوگانه همچنان در آموزش دانشگاهی و ادبیات سیاست‌گذاری کشور حضور دارد؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از مباحث، در رفت‌وآمد میان رویکرد‌های سوسیالیستی و لیبرالیستی صورت‌بندی می‌شوند.

وی ادامه داد: اگر انقلاب اسلامی را در چارچوب دوگانه اسلام و استکبار بفهمیم، باید بررسی کنیم این تحول چه نسبتی با علوم‌انسانی دارد و مفهوم استکبار در این علوم چگونه قابل‌شناسایی و نقد است.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، بررسی مفهوم سلطه در نظریه‌های اجتماعی را یکی از مسیر‌های این پژوهش دانست و گفت: مراجعه به آرای منتقدان مدرنیته می‌تواند به فهم پیوند میان شکل‌گیری جهان مدرن و مناسبات سلطه کمک کند. در خوانش پیشنهادی من، باید چگونگی بازتولید سلطه در هر دو جریان چپ و راست بررسی شود.

وی تأکید کرد: علوم اجتماعی متناسب با انقلاب اسلامی باید توان نقد مناسبات سلطه و ارائه راهی برای رهایی از آن را داشته باشد؛ علمی که به سلطه طبقات و اقشار بر یکدیگر دامن نزند و بتواند در مسیر رهایی و سعادت انسان‌ها، نقش‌آفرین باشد.

قائمی‌نیک خاطرنشان کرد: مباحث مطرح‌شده درباره مبانی قرآنی و ابعاد مفهومی استکبارستیزی در اندیشه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، می‌تواند زمینه‌ای برای صورت‌بندی چنین رویکردی در علوم اجتماعی فراهم کند.

در بخش پایانی نشست، یکی از حاضران لبنانی نیز با اشاره به تجربه مقاومت در کشورش، بر نقش رهنمود‌های رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) در تقویت انگیزه ملت‌های مستضعف تأکید کرد و گفت: حرکت با امکانات محدود و توکل به خدا، به شکل‌گیری توان ایستادگی در برابر اسرائیل انجامید.

گفتنی است، نخستین پنل همایش بین‌المللی استکبارستیزی در اندیشه امام شهید (رحمت‌الله علیه)، پس از ارائه مباحث سخنرانان و تبادل نظر با حاضران، به کار خود پایان داد.