بررسی ویژگی‌های زبان داستانی در چهاردهمین نشست «عصرانه داستان‌نویسان رضوی»

به گزارش آستان‌نیوز، در این نشست که با حضور جمعی از نوقلمان و علاقه‌مندان ادبیات داستانی برگزار شد، محمد خسروی‌راد به بررسی مؤلفه‌های زبان داستانی و نقش کنش در پیشبرد روایت پرداخت و با ارائه نمونه‌هایی از آثار ادبی، تفاوت‌های زبان شعر و داستان را، تشریح کرد.

کنش؛ عنصر پیش‌برنده روایت

خسروی‌راد با تأکید بر اینکه زبان داستان باید بر پایه کنش و عمل شکل بگیرد، گفت: ارزش زبانی داستان در جایی آشکار می‌شود که نویسنده بتواند از طریق رفتار و عمل شخصیت‌ها، روایت را پیش ببرد، شخصیت‌پردازی کند و تعلیق بیافریند.

وی با مقایسه نمونه‌هایی از جملات داستانی و شاعرانه توضیح داد: در زبان شعر، انتقال یک احساس یا ساختن تصویری ذهنی می‌تواند محور جمله باشد، اما در داستان، کنش و اتفاقی که در روایت رخ می‌دهد، اهمیت دارد. به همین دلیل، نویسنده باید به‌جای تکیه بیش از اندازه بر ترکیب‌های شاعرانه و توصیف‌های انتزاعی، از زبان حرکت استفاده کند.

دبیر عصرانه داستان‌نویسان رضوی با اشاره به ظرفیت‌های زبان فارسی و غلبه سنت شعر در ادبیات ایران، بهره‌گیری از شاعرانگی را در داستان‌نویسی نادرست ندانست، اما تأکید کرد: استفاده از ظرفیت‌های زبان شعر نباید به اندازه‌ای باشد که زبان داستان را تحت تأثیر قرار دهد و روایت از مسیر اصلی خود خارج شود.

وی همچنین با اشاره به نمونه‌هایی از آثار احمد محمود، ابوتراب خسروی، شهریار مندنی‌پور و رضا قاسمی، به شیوه‌های مختلف استفاده از زبان و کنش در داستان پرداخت و نقش عمل داستانی را در همراه نگه داشتن مخاطب با روایت یادآور شد.

شخصیت از دل رفتار‌های جزئی شکل می‌گیرد

بخش دیگری از این نشست به بررسی تفاوت شخصیت و تیپ در داستان اختصاص داشت.

خسروی‌راد با بیان اینکه صرف معرفی شغل، موقعیت اجتماعی یا گرایش فکری یک فرد برای شکل‌گیری شخصیت داستانی کافی نیست، بر اهمیت جزئیات رفتاری و ویژگی‌های متمایزکننده شخصیت‌ها تأکید کرد.

وی، توضیح داد: تیپ‌ها معمولاً قابل پیش‌بینی هستند، اما شخصیت داستانی باید ویژگی‌هایی داشته باشد که او را از دیگر افراد مشابه متمایز کند. این تفاوت‌ها گاهی در رفتار‌های کوچک و جزئی شخصیت آشکار می‌شوند و به او هویت مستقل می‌بخشند.

این مدرس داستان‌نویسی با اشاره به اینکه شخصیت‌پردازی لزوماً به توصیف‌های طولانی نیاز ندارد، افزود: نویسنده می‌تواند با انتخاب و کنار هم قرار دادن رفتار‌های جزئی و معنادار، شخصیتی بسازد که مخاطب نتواند به‌سادگی رفتار و تصمیم بعدی او را پیش‌بینی کند. چنین شخصیتی به غیرقابل‌پیش‌بینی شدن داستان نیز، کمک می‌کند.

نقد داستان «یک و نیم کیلو»

در ادامه چهاردهمین نشست عصرانه داستان‌نویسان رضوی، داستان «یک و نیم کیلو» نوشته یکی از اعضای این محفل ادبی که در قالب تکلیف جلسه سیزدهم ارائه شده بود، خوانده و از منظر عناصر داستانی و شیوه روایت نقد و بررسی شد.

حاضران در این بخش، دیدگاه‌های خود را درباره پیام داستان، شخصیت‌پردازی، نحوه انتقال اطلاعات به مخاطب، پیوستگی صحنه‌ها و استفاده از اصطلاحات تخصصی مطرح کردند.

از جمله محور‌های مطرح شده در نقد این داستان، ضرورت تنیده شدن اطلاعات مربوط به گذشته و انگیزه‌های شخصیت در بطن روایت، پرهیز از ارائه مستقیم اطلاعات و تقویت ویژگی‌های فردی شخصیت اصلی برای فاصله گرفتن از تیپ‌های آشنا بود.

همچنین در این نشست، توصیه‌هایی درباره چگونگی استفاده از هوش مصنوعی در حوزه داستان‌نویسی مطرح شد.

چهاردهمین نشست «عصرانه داستان‌نویسان رضوی» به همت انتشارات به‌نشر و به‌صورت رایگان در فروشگاه مرکزی کتاب این انتشارات، برگزار شد.