تحولات اندیشه‌ورزی از ایران تا اروپا در کتابخانه و موزه ملی ملک بررسی شد

به گزارش آستان نیوز، این نشست، بعدازظهر یکشنبه، ۱۷ آبان‌ماه ۱۴۰۵، با سخنرانی ابوالعلاء سودآور، پژوهشگر تاریخ هنر و با حضور جمعی از اهل علم و پژوهش، در راستای بررسی ریشه‌های تاریخی و فرهنگی برخی جریان‌های فکری و نماد‌های باستانی ایران و بازتاب آنها در هنر و اندیشه اروپا، در کتابخانه و موزه ملی ملک، موقوفه فرهنگی آستان قدس رضوی در پایتخت، برپا شد.

ابوالعلاء سودآور در نشست حاضر با مرور نمونه‌های تصویری و نمادشناختی، به بررسی میترائیسم، مهرابه‌ها و نقش این مجموعه‌های آیینی در پیوند‌های فرهنگی ایران و جهان غرب، پرداخت.

وی در این چارچوب، میترائیسم را نه صرفاً به‌عنوان یک مذهب، بلکه در قالب مجموعه‌ای از محافل و اجتماعات آیینی و رازآمیز مورد بحث قرارداد که پیمان و سوگند مهر در آن، جایگاهی محوری داشته است.

همچنین این پژوهشگر، نقش مهرابه‌ها را به‌عنوان محل گردهمایی این اجتماعات و عناصر تصویری مرتبط با آنها، از جمله میترا، ارابه چهاراسبه، نماد‌های خورشید و ماه و شخصیت‌های آیینی، تحلیل کرد.

وی در بخش دیگری از نشست به ارتباط تاریخی میترائیسم با ایران در دوره اشکانی و ساسانی اشاره کرد و جایگاه ساسان و اردشیر بابکان در ارتباط با مجامع میترایی و گزارش‌های تاریخی درباره پیوند اردشیر با آیین مهر را موردتوجه، قرارداد.

سودآور با بررسی نقش‌برجسته‌ها و تصاویر تخت‌جمشید و آثار مرتبط با بابک، اردشیر و شاپور، درباره بازتاب نماد‌های خورشیدی در هنر ایران باستان، با حاضران گفت‌و‌گو کرد.

وی در ادامه، نمونه‌هایی از حضور و بازتاب نماد‌های منسوب به سنت‌های ایرانی در اروپا و دیگر مناطق جهان را با ارائه تصاویر مورد تحلیل قرارداد. در این راستا به آثار موجود در رم، فرانسه، ایالات متحده و ارمنستان، از جمله محراب‌های مرتبط با آب‌وآتش، ارابه‌ها و نماد‌های منسوب به آناهیتا، اشاره شد.

بازخوانی نماد‌های باستانی

همچنین سخنران این نشست، نقش برخی تشکل‌های تاریخی و جریان‌های اروپایی، از جمله فراماسونری و شوالیه‌های پوستین طلایی، در بازخوانی و گسترش نماد‌های باستانی را مطرح کرد.

بررسی نماد‌های موجود در طاق‌بستان و ارتباط آنها با سنت‌های تصویری یونانی و رومی، از دیگر محور‌های برگزاری دومین نشست درس‌گفتار‌های ایران‌شناسی کتابخانه و موزه ملی ملک به شمار می‌رود.

سودآور در این بخش، تصاویر فرشتگان پیروزی، نماد‌های صلیب و چلیپا و ارتباط احتمالی آنها با سنت‌های میترایی و برداشت‌های نمادشناختی متأخر را، تحلیل کرد.

وی، استمرار برخی نقش‌مایه‌های باستانی در هنر دوره‌های بعدی ایران، به‌ویژه در دوره قاجار، از جمله حضور فرشتگان حامل نماد‌های فراوانی و نعمت (کورنوکوپیا) را نیز، موردتوجه قرارداد.

در ادامه این نشست، حاضران درباره تفاوت‌های تصویری فرشتگان یونانی و رومی در طاق‌بستان، چگونگی انتقال نماد‌ها از ایران به اروپا، نقش نشانه‌هایی همچون سه‌نقطه و ستاره‌های نورانی در مهرابه‌ها و ارتباط احتمالی آنها با نماد‌های فراماسونی، گفت‌و‌گو و تبادل نظر کردند. استمرار نقش فرشتگان در هنر ایران پس از ورود اسلام و بازتاب آنها در آثار دوره قاجار، از دیگر موضوعات این بحث و گفت‌و‌گو بود.

ارائه گزارش فعالیت‌های پژوهشی مرتبط با موضوع نشست

در بخش پایانی دومین نشست درس‌گفتار‌های ایران‌شناسی، آخرین وضعیت فعالیت‌های پژوهشی استاد سودآور اعلام شد. بر اساس توضیحات ارائه‌شده، ترجمه بخش دوم کتاب «جوامع میترایی» به پایان رسیده و برنامه‌ریزی برای آماده‌سازی و انتشار هم‌زمان دو جلد آن در آینده نزدیک در دست انجام است.

همچنین کتاب «پیچیدگی‌های شناخت فرهنگ و هنر ایران» و نسخه‌های ترجمه‌شده مرتبط با آن، به‌عنوان منابع قابل‌دسترس در کتابخانه‌ها و مراکز دانشگاهی به حاضران معرفی شد.

این نشست با تأکید بر ضرورت ادامه مطالعات، بررسی‌های میدانی و پژوهش‌های موزه‌ای برای شناسایی و تحلیل نشانه‌های تاریخی به پایان رسید.

گفتنی است، سلسله درس‌گفتار‌های ایران‌شناسی باهدف بررسی پیوستگی‌های تاریخی، هنری و فرهنگی ایران و بازشناسی بازتاب سنت‌های ایرانی در دیگر تمدن‌ها در کتابخانه و موزه ملی ملک واقع در «تهران، خیابان امام خمینی (ره)، خیابان سی تیر، خیابان یارجانی، خیابان ملل متحد (میدان مشق)»، برگزار می‌شود.