رواقهای زیرسطحی از بخشهای توسعهیافته و در حال گسترش حرم مطهر امام رضا علیهالسلام هستند که در ترازهای پایینتر از سطح صحنها و رواقهای اصلی حرم قرار گرفتهاند. ایجاد این فضاها با هدف افزایش ظرفیت فضاهای زیارتی سرپوشیده، تسهیل تشرف زائران و استفاده بهینه از عرصه محدود مجموعه حرم مطهر انجام شده است. بخشی از رواقهای زیرسطحی حرم از جمله رواقهای حضرت معصومه (س)، دارالحجه، شیخ طوسی، شیخ حر عاملی، دارالمرحمه و حضرت زهرا (س)، در توسعههای پیشین حرم ایجاد شدهاند و در کنار فضاهای زیارتی تاریخی مجموعه قرار دارند.
رواقهای زیرسطحی در بخشهای مختلف حرم مطهر و در ارتباط با رواقها و صحنهای فوقانی قرار گرفتهاند. برای نمونه، رواق دارالحجه در طبقه زیرین صحن انقلاب اسلامی و در ارتباط با بخشهای پیرامونی روضه منوره قرار دارد و رواق حضرت معصومه (س) نیز در طبقه زیرین رواق دارالولایه واقع شده است. این فضاها از طریق مسیرها و ورودیهای مختلف به بخشهای دیگر حرم متصل میشوند و بخشی از شبکه گسترده مسیرهای تشرف و تردد زائران را تشکیل میدهند.
توسعه فضاهای زیرسطحی در سالهای اخیر نیز ادامه یافته است. یکی از مهمترین طرحهای عمرانی در این زمینه، پروژه توسعه زیرسطحی محدوده بست شیخ بهائی است که با هدف افزایش فضای زیارتی سرپوشیده و ایجاد ارتباط با رواقهای زیرسطحی مجموعه سرداب و مدفن اجرا میشود. این پروژه شامل رواق زیرسطحی امام حسین (ع) و فضاهای مرتبط با شبستان، وضوخانه، سرویسهای بهداشتی و قبور طبقاتی است و از طرحهای مهم توسعه زیرساختهای زیارتی حرم مطهر رضوی محسوب میشود.
رواقهای زیرسطحی علاوه بر افزایش ظرفیت زیارتی، نقش مهمی در ساماندهی خدمات و مسیرهای دسترسی زائران دارند. ایجاد این فضاها امکان توسعه خدمات مورد نیاز زائران در ترازهای پایینتر را فراهم کرده و در طرحهای جدید عمرانی، ارتباط میان رواقهای زیرسطحی و فضاهای زیارتی موجود نیز مورد توجه قرار گرفته است. سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی، حفظ اصالت معماری ایرانیاسلامی و تسهیل زیارت زائران را از ملاحظات مهم در اجرای پروژههای جدید زیرسطحی عنوان کرده است.
در صفحه «رواقهای زیرسطحی» در پایگاه آستاننیوز، رویدادها و اخبار مرتبط با رواقهای زیرسطحی حرم مطهر رضوی، پروژههای توسعه این فضاها و برنامههای عمرانی مرتبط با آنها گردآوری شده است.
