تأیید اقدامات گروه‌های آشوب‌طلب توسط دولت‌های غربی برای آن‌ها مسئولیت بین‌المللی ایجاد می‌کند

رئیس دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی، با اشاره به ماده ۸ پیش‌نویس مسئولیت دولت‌ها، چگونگی انتساب اقدامات خشونت‌آمیز به دولت‌های خارجی را در تجمعات غیرمسالمت‌آمیز تشریح کرد.

به گزارش آستان‌نیوز، حجت‌الاسلام‌والمسلمین مسعود راعی، عضو هیئت علمی گروه حقوق بین‌الملل و رئیس دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی، در نشستی تخصصی با عنوان «تحلیل مبانی و حدود مسئولیت ناشی از تجمعات غیرمسالمت‌آمیز در نظام‌های حقوقی داخلی و بین‌المللی» که در مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ص) مشهد برگزار شد به تبیین جنبه‌های مختلف مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در قبال اقدامات خشونت‌آمیز و سازمان‌یافته پرداخت.

پیشینه و جایگاه سند مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها

حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین راعی با اشاره به تاریخچه بیش از شصت ساله مفهوم مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها که از دهه ۱۹۵۰ میلادی در دستور کار سازمان ملل متحد قرار گرفت، بیان داشت: این روند در نهایت به تدوین پیش‌نویس ۵۷ ماده‌ای مسئولیت دولت‌ها در سال ۲۰۰۱ میلادی انجامید.

وی تاکید کرد: این سند، علی‌رغم پیش‌نویس بودن، از جایگاه الزام‌آور برخوردار بوده و مراجع قضایی بین‌المللی به آن استناد می‌کنند. این سند شامل مواد اصلی و تفاسیر رسمی آن است.

ارکان تحقق مسئولیت بین‌المللی

حجت‌الاسلام و المسلمین راعی توضیح داد: بر اساس ماده ۲ این سند، تحقق مسئولیت بین‌المللی دولت مستلزم وجود دو عنصر است؛ اول، نقض یک تعهد بین‌المللی و دوم، قابلیت انتساب این نقض به دولت. در حقوق بین‌الملل، صرف نقض تعهد، بدون نیاز به اثبات خسارت، برای تحقق مسئولیت کافی است؛ این امر وجه تمایز اساسی آن با مسئولیت مدنی در حقوق داخلی است. همچنین، منشأ تعهد (اعم از معاهده، عرف یا اصول کلی) تفاوتی در اصل مسئولیت ایجاد نمی‌کند.

نادیده گرفتن عنصر ذهنی در حقوق بین‌الملل

وی با اشاره به تفاوت واژگان در حقوق بین‌الملل و حقوق داخلی، بیان کرد: در پیش‌نویس مسئولیت دولت‌ها، مفاهیمی، چون خطا، تقصیر یا عنصر ذهنی که در حقوق داخلی رایج است، کنار گذاشته شده‌اند. دلیل این امر، دشواری یا عدم امکان احراز عنصر ذهنی در مورد اشخاص حقوقی و دولت‌ها عنوان شد. معیار اصلی در این نظام حقوقی، انتساب رفتار به دولت و نقض تعهد بین‌المللی توسط آن است.

مسئولیت ناشی از اعمال مجاز، اما پرخطر

حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین راعی به تفکیکی مهم در حقوق بین‌الملل اشاره کرد و گفت: علاوه بر مسئولیت ناشی از اعمال متخلفانه، نوع دیگری از مسئولیت وجود دارد که مربوط به اعمالی است که ذاتاً خطرناک، اما مجاز هستند. در این موارد، حتی اگر عمل ممنوع نباشد، در صورت ورود خسارت به دولت یا اتباع دولت دیگر، مسئولیت جبران خسارت ایجاد می‌شود. احداث سد، آزمایش‌های موشکی یا هسته‌ای و پرتاب ماهواره از جمله این اعمال هستند.

انتساب رفتار در تجمعات خشونت‌آمیز

این حقوقدان با بیان اینکه مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها ذیل قواعد ثانویه حقوق بین‌الملل قرار می‌گیرد، به موضوع تجمعات خشونت‌آمیز پرداخت.

وی اظهار داشت: در وقوع نقض تعهدات بین‌المللی در این وقایع شکی نیست، اما مسئله اصلی، انتساب این رفتار‌ها به دولت‌های خارجی است. بر اساس ماده ۸ پیش‌نویس مسئولیت دولت‌ها، رفتار اشخاص یا گروه‌ها زمانی به دولت منتسب می‌شود که تحت دستور، هدایت یا کنترل آن دولت صورت گرفته باشد. حتی افراد عادی نیز در صورت عمل تحت هدایت یا کنترل دولت خارجی، مشمول انتساب خواهند شد.