وداع در آغوش امام؛ آخرین طواف در حرم مطهر رضوی

به گزارش آستان نیوز، هر روز در این بارگاه ملکوتی، صحنه‌هایی رقم می‌خورد که در قاب هیچ تصویری نمی‌گنجد. پیکر‌هایی که پیش از خاک‌سپاری، برای خداحافظی به پیشگاه امام آورده می‌شوند؛ گویی روحشان زودتر از جسم، اذن دخول گرفته است.

این طواف اموات نه یک رسم عادی که جلوه‌ای از ایمان عمیق مردمی است که باور دارند پیوند با اولیای الهی، به حیات دنیوی محدود نمی‌ماند.خانواده‌ای که عزیزشان را آورده‌اند، گاهی بی‌صدا اشک می‌ریزند و گاهی زیر لب می‌گویند: «خودت شفاعتش کن، آقا»

پایان عاشقانه یک‌عمر دلدادگی‌

طواف پیکر اموات در حرم مطهر رضوی را می‌توان تلاقی ایمان، امید و وداع دانست، لحظه‌ای که در آن، مرگ از یک پایان سرد و خاموش، به سفری معنادار و همراه با توسل تبدیل می‌شود. این صحنه‌ها، بازتاب باور عمیق مردمی است که یقین دارند رابطه با امام، محدود به حیات دنیوی نیست و حتی در آخرین لحظات، می‌توان به او پناه برد، در این نگاه، برخی زیارت‌ها آغاز راه نیستند؛ بلکه پایان عاشقانه یک‌عمر دلدادگی‌اند.

امام، شفیع زنده و حاضر حتی پس از مرگ

حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین رضا کارگری از کارشناسان دینی، در مورد پشتوانه دینی طواف اموات در اماکن مقدس توضیح داد: حضور پیکر اموات در اماکن مقدس، به‌ویژه در حرم مطهر امام رضا (ع)، صرفاً یک رفتار احساسی یا آیینی محلی نیست، بلکه ریشه در لایه‌های عمیق اعتقادی شیعه دارد.

وی ادامه داد: این رفتار، بر سه اصل مهم دینی؛ کرامت اولیای الهی در حیات‌وممات، ادراک برای انسان پس از مرگ و جواز و استحباب توسل و تبرک استوار است. مجموعه این باورها، معنای طواف پیکر اموات در حرم را از یک وداع ساده فراتر می‌برد و آن را به کنشی معناگرا و الهی بدل می‌کند.

حجت‌الاسلام کارگری، در مورد کرامت اولیای الهی در حیات‌وممات، گفت: در اندیشه شیعه، امامان معصوم (ع) نه‌تنها در دوران حیات دنیوی، بلکه پس از شهادت و رحلت نیز از جایگاه ویژه نزد خداوند برخوردارند. آیات قرآن و روایات متعدد، بر زنده‌بودن اولیای الهی و استمرار فیض و عنایت آنان دلالت دارد.

بر همین اساس، حرم‌های مطهر به‌عنوان کانون‌های تجلی رحمت الهی شناخته می‌شوند. باور عمومی شیعیان بر این است که امام (ع)، حتی پس از شهادت، ولی حاضروناظر است و می‌تواند پناه، شفیع و ملجأ مؤمنان باشد، خواه این مؤمن در قید حیات یا در آستانه وداع با دنیا باشد.

به گفته این کارشناس دینی، در معارف اسلامی، مرگ پایان ادراک انسان تلقی نمی‌شود، بلکه انتقال از دنیا به عالم برزخ است. روایات فراوانی گواه آن است که انسان پس از مرگ، نسبت به اعمال، دعا‌ها و رفتار‌های بازماندگان آگاهی دارد و از آنها متأثر می‌شود.

از این منظر، حضور پیکر متوفی در حرم‌های مطهر، یک حرکت نمادین صرف نیست، بلکه همراهی روح با این وداع آخر تلقی می‌شود؛ روحی که بنا بر باور دینی، هنوز می‌شنود، می‌فهمد و انس می‌گیرد. به همین دلیل است که خانواده‌ها این لحظه را آخرین زیارت می‌دانند، در واقع این زیارتی است که نه با گام‌های جسم بلکه با پای دل، انجام می‌شود.

وی در خصوص جواز و استحباب توسل و تبرک، بیان کرد: توسل به اولیای الهی و تبرک جستن به مکان‌ها و اشیای منسوب به آنان، از آموزه‌های پذیرفته‌شده در فقه و کلام شیعه است. مسلمانان شیعه، حرم‌های مطهر را محل نزول رحمت و اجابت دعا می‌دانند و حضور در این مکان‌ها را فرصتی برای تقرب به خداوند تلقی می‌کنند.

تبرک دادن پیکر متوفی به حرم امام (ع)، در همین چارچوب معنا می‌یابد، گویی خانواده، عزیز ازدست‌رفته خود را به صاحب این خانه می‌سپارند و از امام (ع) می‌خواهند که او را در مسیر آخرت، دستگیری و شفاعت کند.

این رفتار، نه ادعای حکم شرعی مستقل دارد و نه جایگزین اعمال واجب است؛ بلکه جلوه‌ای از ایمان قلبی و اعتماد به رحمت واسعه الهی از طریق اولیای اوست.

تشریح روند طواف پیکر اموات در حرم مطهر رضوی

حمید بیات ترک، مسئول دفتر آرامستان‌های حرم مطهر رضوی با اشاره به روند خدمات‌رسانی به اموات در حرم مطهر امام رضا (ع) گفت: طواف پیکر مطهر اموات در حرم رضوی یکی از درخواست‌های رایج خانواده‌ها است؛ خانواده‌هایی که تمایل دارند عزیز ازدست‌رفته‌شان، پیش از سپرده شدن به خاک، آخرین وداع و زیارت خود را در جوار بارگاه منور امام رئوف (ع)، انجام دهد.

وی با بیان اینکه، این درخواست ریشه در باور‌های عمیق دینی و عاطفی مردم دارد، افزود: برای بسیاری از خانواده‌ها، حضور پیکر متوفی در حرم مطهر، نه‌تنها یک وداع احساسی، بلکه یک بدرقه معنوی و توسل آمیز به ساحت مقدس امام رضا (ع) است.

بیات ترک، در تشریح روند انتقال پیکر‌های متوفی به حرم مطهر اظهار کرد: پیکر متوفیان پس از انجام مراحل تغسیل و تکفین در آرامستان‌های «بهشت رضا (ع)» یا «بهشت رضوان»، توسط آمبولانس‌های حمل متوفی به حرم مطهر منتقل می‌شود.این آمبولانس‌ها از ورودی خیابان نواب صفوی، محدوده نواب یک، در محل تعیین‌شده مستقر می‌شوند.

وی، ادامه داد: پس از آن، پیکر متوفی با همراهی بستگان و با راهنمایی مداح راهنمای تشییع و طواف، به بخش چک و بازرسی حرم مطهر منتقل می‌شود و سپس برای اقامه نماز میت به صحن کوثر انتقال می‌یابد.تمامی مراحل با رعایت ضوابط، نظم و شأن حرم مطهر انجام می‌گیرد.

این مقام مسئول با اشاره به نقش خادمان و عوامل اجرایی در این فرایند گفت: در هر نوبت ورود پیکر متوفی به حرم مطهر، ۸ نفر به‌صورت مستقیم در خدمت‌رسانی مشارکت دارند که شامل دو نیروی امور دفن، یک نیروی خطبه‌خوان، یک نیروی اقامه‌کننده نماز میت و دو نفر از خادمان شمیم رضوان برای اهدای گل‌های متبرک فوق ضریح مطهر و غبار متبرک، است.

وی افزود: خادمان امور تدفین در تمام مراحل، از لحظه ورود تابوت به حرم مطهر تا انجام طواف و خروج برای انتقال به محل تدفین، همراه خانواده متوفی هستند و تلاش می‌شود این وداع آخر، با نهایت احترام، آرامش و تکریم بازماندگان، برگزار شود.

مسئول دفتر آرامستان‌های حرم مطهر رضوی، خاطرنشان کرد: نگاه آستان قدس رضوی به موضوع تدفین و طواف اموات، صرفاً یک خدمت اداری یا اجرایی نیست، بلکه این فرایند بخشی از خدمت معنوی به زائران و مجاوران امام رضا (ع) به شمار می‌رود و با رویکرد تکریم انسان، آرامش‌بخشی به خانواده‌ها و تعمیق پیوند معنوی با ساحت امام رئوف (ع)، انجام می‌شود.