نسخه امام رضا علیه السلام برای جهاد تبیین

امروزه که دشمنان، تمام ظرفیت و توان خود برای از بین بردن ارزش‌های اسلام را به میدان آورده‌اند، تبیین و دفاع از اسلام و ارزش‌های الهی وظیفه همه پیروان مکتب اسلام است. در این زمینه پیامبر اکرم (ص) در باب اهمیت و جایگاه ارزشمند دفاع از اسلام و مبارزه با بدعت و گمراهی می‌فرماید: حَرْسُ لَیْلَةٍ فى سَبیلِ اللّه ِ عَزَّ وَ جَلَّ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ لَیْلَةٍ یُقامُ لَیْلُها وَ یُصامُ نَهارُها؛ یک شب نگهبانى در راه خدا برتر از هزار شبانه روز است که شب هایش عبادت و روزهایش به روزه داری سپری شود. (۱)

شناخت فتنه گران

حسن بن علی خزاز از امام رضا علیه السلام نقل می‌کند: سَمِعْتُ الرِّضَا (ع) یَقُولُ: ُ إِنَّ مِمَّنْ یَتَّخِذ [یَنْتَحِل‏]مَوَدَّتَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ فِتْنَةً [لَعْنَة]عَلَى شِیعَتِنَا مِنَ الدَّجَّالِ. فَقُلْتُ: بِمَا ذَا؟ قَالَ: بِمُوَالاةِ أَعْدَائِنَا وَ مُعَادَاةِ أَوْلِیَائِنَا، إِنَّهُ إِذَا کَانَ کَذَلِکَ اخْتَلَطَ الْحَقُّ بِالْبَاطِلِ وَ اشْتَبَهَ الْأَمْرُ فَلَمْ یُعْرَفْ مُؤْمِنٌ مِنْ مُنَافِقٍ؛ یعنی: «همانا از کسانی که مدعی مودت ما اهل بیت هستند، کسانی هستند که در فتنه‌گری، برای شیعیان ما از دجال شدیدتر‌اند. (راوی) گفتم: برای چه؟ (امام) گفت: به خاطر دوستی با دشمنان ما و دشمنی با دوستان ما. چون چنین شد، حق با باطل آمیخته می‌شود و مؤمن از منافق بازشناخته نمی‌شود» (۲).

امام رضا علیه السلام با ذکر ویژگی مهم فتنه‌گران یعنی دوستی با دشمنان و دشمنی با دوستان، پرده از ترفند آنان برداشته و معیار تشخیص حق و باطل را در فضای شبهه‌ناک بیان فرموده‌اند. بر این اساس کارآمدترین شاخص در این باره، بصیرت در تمسک به دو اصل "ولایت دوستان و برائت از دشمنان" است که در آموزه‌های دینی، لازمه‌ی ایمان شمرده شده‌اند.

معیار حق و باطل

امام رضا علیه السلام در طول زندگی حیاتبخش خویش بار‌ها به تبیین حقایق و مبارزه با منحرفان به شیوه‌های مختلف پرداخته و با روش‌های گوناگون راه رسیدن به حقیقت را آشکار ساخته‌اند. در همین راستا درباره اهل غلو که در جامعه آن زمان انواع و اقسام توطئه‌ها و فتنه‌ها را رقم می‌زدند، به تبیین و آشکار ساختن چهره واقعی آن‌ها پرداخته و مى‏فرمایند: هر کس آن‏ها را دوست بدارد با ما دشمنى نموده و هر کس آنها را دشمن بدارد با ما دوستى نموده است؛ هر کس با آن‏ها رابطه برقرار سازد از ما بریده است و هرکس از آن‏ها ببرد با ما پیوند برقرار نموده است، هرکس نسبت به آن‏ها بى اعتنایى کند، به ما نیکى نموده و هرکس به آنها نیکى کند، به ما بى اعتنایى و جفا کرده است؛ هر کس آن‏ها را گرامى بدارد، به ما اهانت نموده و هر کس که به آن‏ها بی اعتنایی کند، به ما احترام نموده است، هر کس آن‏ها را تصدیق کند، ما را تکذیب نموده و هرکس که آنها را تکذیب کند، ما را تصدیق نموده است. هر کسى که شیعه ماست، هرگز آن‏ها را یار خود نگیرد و با آن‏ها همکارى ننماید. (۳)

شناخت امام؛ ضامن بقای مکتب

در هیاهوی فتنه ها، علاوه بر شناخت اهل بیت (ع) و حقوق آن بزرگواران بر مردم، تبیین مسئولیت جامعه برای رسیدن به وضعیت مطلوب و آرمانی از اهمیت بالایی برخوردار است. امام رضا علیه السلام در بیانی زیبا وظیفه مردم را پیروی از امام و رهبر جامعه اسلامی برشمرده و انحراف از دایره امامت و ولایت را باعث از بین رفتن ارزش‌های دینی و قوت گرفتن دشمنان دین دانسته و می‌فرمایند:اگر خدا رهبری امین را برای سرپرستی و حفظ امانت امامت قرار ندهد، مذهب و دین به تدریج از بین می‌رود و احکام الهی دستخوش تغییر و تبدیل می‌شود و بدعت گذاران، در دین می‌افزایند و ملحدان از آن می‌کاهند و حقیقت را بر مسلمین مشتبه می‌سازند (۴).

بیان واقعیات اسلامی

دوران حیات امام رضا علیه السلام به دلیل شرایط حساس آن دوران از ویژگی خاصی برخوردار است. آن حضرت در یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های تاریخ شیعه به امامت رسیدند. فضای فعال فرهنگی و رونق مباحث علمی، بحران مشروعیت سیاسی و دینی و نیز انشعابات درون‌فرقه‌ای شیعه، باعث شد تا امام رضا علیه السلام با ابزار‌های مختلفی به روشنگری و هدایت امت بهت زده و تشنه معرفت آن دوره دست بزنند. بیان فلسفه احکام، صدور روایات عقیدتی، تالیف کتب و رساله‌های مختلف و موضعگیری‌های سیاسی و تاریخی امام علیه السلام و از همه مهمتر سخنرانی در نیشابور و معرفی توحید و شاخصه امامت به عنوان شرط اصلی پذیرش توحید، همه در جهت جهاد تبیین و لزوم بیان واقعیات جامعه اسلامی برنامه ریزی شده‌اند.

جهاد تبیین، وظیفه‌ای همگانی

در روایات زیادی مسلمانان به تبیین معارف اهل بیت (ع) و آموزش و گسترش تعالیم ارزنده آن بزرگوران امر شده‌اند. امام رضا علیه السلام همواره در زندگی خود با قول، فعل و تقریر شان به بیان حقایق جامعه اسلامی پرداخته‌اند. در این زمینه عبدالسلام بن صالح هروی می‌گوید: امام رضا علیه السلام فرمودند: «رحم الله عبدا احیا امرنا؛ خدا بنده‌ای را که امر ما را زنده بدارد رحمت کند.» عرض کردم: «کیف یُحیی امرکم؟ چگونه امر شما را زنده بدارد؟» امام فرمود: یتعلم علومنا و یعلم‌ها الناس فان الناس لو علموا محاسن کلامنا لاتّبعونا؛ علوم ما را یاد بگیرد و به مردم یاد بدهد، اگر مردم خوبی‌های کلام ما را بدانند، حتما از ما پیروی خواهند کرد. (۵)

امام رضا علیه السلام در این کلام، مشکل جامعه اسلامی را عدم تبیین محاسن و معارف اهل بیت (ع) می‌دانند و متذکر می‌شوند که شیعیان باید در تنگنا‌ها و فتنه ها، معارف اهل بیت (ع) را فرابگیرند، عمل کنند و آن را برای همگان تبیین کنند.

پانوشت ها:

۱. نهج الفصاحه، ترجمه ابوالقاسم پاینده، حدیث ۱۳۵۵.

۲. وسائل الشیعه، ج ۱۶، ص ۱۷۹،

۳. اثباه الهداه، شیخ حرّ عاملى، ج ۷، ص ۴۴۶- ۴۴۵.

۴. عیون اخبار الرضا، باب ۳۴، حدیث ۱،

۵. وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۹۲.

حسینعلی پورافضلی کارشناس مسئول آموزش معاونت منابع انسانی آستان قدس رضوی