تبیین راهبرد‌های امام رضا (ع) در مواجهه با خلافت مأمون

به گزارش آستان‌نیوز، در این نشست علمی ـ پژوهشی با موضوع «نقش امام رضا (ع) در تبیین مشروعیت سیاسی»، حجت‌الاسلام والمسلمین سید علیرضا سبزواری با تحلیل شرایط تاریخی عصر خلافت عباسی، به تبیین راهبرد‌های حضرت رضا (ع) در مواجهه با مسئله ولایت‌عهدی پرداخت.

وی با اشاره به فضای سیاسی دوران مأمون عباسی تصریح کرد: پذیرش ولایت‌عهدی از سوی امام رضا (ع)، اقدامی مشروط و مبتنی بر تدبیر راهبردی بود که نه‌تنها به معنای تأیید خلافت عباسی نبود، بلکه فرصتی برای تبیین مبانی اصیل امامت و مشروعیت الهی در بستر افکار عمومی و نخبگانی فراهم آورد.

سه محور راهبردی امام رضا (ع)

استاد سطح عالی حوزه در تشریح این راهبردها، سه محور اساسی را برشمرد و گفت: نخست، تثبیت مرجعیت علمی از طریق برگزاری مناظرات رسمی و علنی با متکلمان و رهبران ادیان و مذاهب مختلف که جایگاه علمی و الهی امام رضا (ع) را به عنوان محور اساسی حجت الهی آشکار ساخت. دوم، تحول در نگرش جامعه و نخبگان؛ بدین معنا که امام (ع) با تبیین مبانی نظری امامت هم‌چون اصطفاء و عصمت، به‌ویژه در میان نخبگان دربار عباسی، مشروعیت خلافت مأمون را به چالش کشیدند.

وی ادامه داد: سوم، مرزبندی عملی با خلافت؛ که در قالب پذیرش مشروط ولایت‌عهدی با شرط عدم مداخله در امور اجرایی حکومت و اتخاذ مواضع مستقل و روشن‌گرانه، تمایز روشنی میان دستگاه امامت الهی و خلافت عباسی ایجاد شد.

تبیین دوگانه «مشروعیت» و «مقبولیت»

مدیر مرکز تخصصی امامت اهل‌بیت (ع) در ادامه با واکاوی دوگانه «مشروعیت» و «مقبولیت» در اندیشه سیاسی اسلام، تفاوت مبنایی دیدگاه شیعه و اهل سنت را تشریح کرد و گفت: در نگاه شیعی، مشروعیت امری تأسیسی و مبتنی بر نصب الهی است؛ در حالی‌که در دیدگاه اهل سنت، مشروعیت ماهیتی امضایی دارد و بر سازوکار‌های انسانی مورد تأیید شرع استوار است.

وی تأکید کرد: بدون درک این تمایز نظری، تحلیل اقدامات امام رضا (ع) در ماجرای ولایت‌عهدی با خطای تاریخی همراه خواهد بود.

پاسخ به شبهات مستشرقین

در بخش پایانی نشست، دیدگاه‌های برخی مستشرقین درباره پذیرش ولایت‌عهدی از سوی امام رضا (ع) مورد نقد قرار گرفت. سخنران نشست با رد این تلقی که این اقدام به معنای مشروعیت‌بخشی به خلافت مأمون بوده است، تصریح کرد: راهبرد‌های سه‌گانه امام (ع) در عمل به تضعیف بنیان‌های فکری خلافت عباسی انجامید و زمینه تثبیت و توسعه اندیشه الهی امامت را در جامعه شیعی فراهم ساخت.

گفتنی است، سلسله پیش‌نشست‌های «ششمین کنگره جهانی حضرت رضا (ع)» به همت دبیرخانه کنگره جهانی حضرت رضا (ع) در شهر‌های مختلف کشور در حال برگزاری است. علاقه‌مندان برای اطلاع از برنامه‌ها و اخبار این رویداد می‌توانند به پایگاه اطلاع‌رسانی کنگره به نشانی 🌐 https://gcir.razavi.ir و نیز کانال رسمی کنگره در پیام‌رسان‌ها با شناسه 🆔 @Imam_Reza_Global_Congress مراجعه کنند.