ابعاد پژوهشی و ویژگی‌های کتاب «امام رضا (ع) و فرقه‌های شیعه»

به گزارش آستان‌نیوز، روابط عمومی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، هم‌زمان با فرا رسیدن دهه کرامت، با هدف آشنایی بیشتر علاقه‌مندان به معارف رضوی، ۱۰ اثر برتر این مرکز در حوزه سیره امام رضا(ع) را معرفی کرده است. کتاب «امام رضا(ع) و فرقه‌های شیعه» اثر دکتر زهرا بختیاری، پژوهشی برگزیده و دقیق است که به واکاوی دوران تلاطم اندیشه‌ها در عصر رضوی می‌پردازد. به همین مناسبت، در گفتگویی با نویسنده این اثر، ابعاد مختلف این پژوهش را بررسی کرده‌ایم.

خانم دکتر، انگیزه اصلی شما از تحقیق و نگارش این اثر چه بود و چرا این مقطع تاریخی را انتخاب کردید؟

علاقه به سیره ائمه(ع) همواره همراه من بود؛ اما وقتی دریافتم موضوع برخورد امام رضا(ع) با فرقه‌های شیعه تقریباً بکر و کم‌پرداخت است، احساس کردم چراغی در ذهنم روشن شد. می‌خواستم بدانم آن حضرت در آن فضای پرالتهابِ فکری و فرقه‌ای، چگونه با روشنگری مانع از انحراف شیعیان می‌شدند. این دغدغه باعث شد برای پایان‌نامه کارشناسی ارشد به سراغ این موضوع بروم و با راهنمایی‌های ارزشمند استادم، دکتر نعمت‌الله صفری، این مسیر را آغاز کنم.

اگر بخواهید ساختار کتاب را برای مخاطبان ما ترسیم کنید، این مسیر پژوهشی از چه فصولی عبور می‌کند؟

کتاب در شش فصل تنظیم شده است. ابتدا فضای کلی و مفاهیم پایه را تبیین کرده‌ام و سپس به روایت شرایط سیاسی و فرهنگی دوران امام رضا(ع) پرداخته‌ام. در ادامه، هر فصل به‌طور اختصاصی به یکی از فرقه‌های مهم آن عصر یعنی زیدیه، اسماعیلیه، فطحیه، واقفیه و غالیان می‌پردازد. تمام تلاش من بر این بود که نشان دهم امام با هر یک از این گروه‌ها چگونه سخن گفتند، با چه منطقی استدلال کردند و چطور حقیقت را برای حق‌جویان روشن ساختند.

مخاطبان اصلی این کتاب چه کسانی هستند؟ آیا صرفاً برای جامعه دانشگاهی تدوین شده است؟

کتاب صبغه‌ای علمی و پژوهشی دارد اما محتوای آن به‌گونه‌ای است که فراتر از دایره پژوهشگران، برای دانشجویان تاریخ و عموم علاقه‌مندان به سیره رضوی نیز خواندنی باشد. یکی از مزیت‌های کتاب این است که پیشینه فرقه‌ها را نیز بررسی می‌کند تا مخاطب بتواند ریشه‌ی اختلاف‌ها را به‌خوبی درک کند. هر کسی که مشتاق دانستن درباره فضای فکری آن دوران است، می‌تواند با این اثر ارتباط برقرار کند.

پیام محوری و اصلی کتاب را در چه جملاتی خلاصه می‌کنید؟

این کتاب تلاشی است برای شفاف کردن گوشه‌ای از زمانه امام رضا(ع)؛ دورانی که فرقه‌های مختلف هر کدام ادعایی داشتند و جامعه نیازمند یک قطب‌نمای هدایت بود. حضرت با آرامش، منطق و گفت‌وگو، بسیاری از این انحراف‌ها را اصلاح و جریان‌های نادرست را تضعیف کردند. در این مسیر، از دانش تاریخ، حدیث، رجال و کلام کمک گرفته‌ام تا تصویری روشن از آن مدیریت حکیمانه ارائه دهم.

کمی از پیشینه علمی خودتان بگویید؛ این مسیر از کجا آغاز شد و به دکتری تاریخ اسلام رسید؟

تحصیلات من از دیپلم تجربی شروع شد، اما مسیر اصلی‌ام را در دانشگاه باقرالعلوم(ع) یافتم. کارشناسی و ارشد را در آنجا گذراندم و سپس دکتری تاریخ اسلام را در دانشگاه الزهرا(س) ادامه دادم. عمده پژوهش‌های من متمرکز بر زندگانی پیامبر اکرم(ص) و امام رضا(ع) بوده است. از دل همین کتاب، چندین مقاله علمی در خصوص واقفیه، زیدیه، غلو و جایگاه شیعیان در عصر رضوی استخراج و در نشریات معتبر چاپ شده است.

این اثر تاکنون چه موفقیت‌هایی در محافل علمی و جشنواره‌ها کسب کرده است؟

خوشبختانه پایان‌نامه‌ای که پایه اصلی این کتاب بود، موفق به کسب رتبه اول جشنواره رضوی شد. همچنین مقاله «تعامل امام رضا(ع) با زیدیه» رتبه دوم جشنواره فرهنگ رضوی را به دست آورد و مقاله «تعامل با واقفیه» نیز در یک همایش بین‌المللی به‌عنوان اثر تشویقی برگزیده شد که همگی لطف حضرت به این کمترین بوده است.

به‌عنوان کلام آخر، آن جمله کلیدی که عصاره کتاب شماست، چیست؟

این کتاب سفری است به دوران امام رضا(ع)؛ سفری برای فهمیدن اینکه ایشان چگونه با حکمت و آرامش، فرقه‌های مختلف را به سوی حقیقت هدایت کردند.