ذی‌القعده، ماهِ تجلی نور و پیوند ابدی با خورشید رضوی

از تولد خواهر باسعادت ایشان تا شهادت فرزند دلبندشان، این ماه گویی تابلویی است که حیات پرفرازونشیب و درعین‌حال پرنور امام هشتم (ع) را، به نمایش می‌گذارد.

در تبیین جایگاه معنوی این ماه معتقدیم که ذی‌القعده به دلیل پیوند ناگسستنی با زندگی امام رضا (ع)، ماه این امام همام نامیده می‌شود. با نگاهی دقیق به وقایع این ماه، پنج اتفاق مهم را می‌توان بررسی کرد.

نخست، آغاز این ماه با شادیِ ولادت حضرت فاطمه معصومه (س)، تنها خواهر نسبی امام رضا (ع) است که هم از سوی مادر و هم از سوی پدر، خواهر آن حضرت‌اند. خواهری که جدش امام صادق (ع) ده‌ها سال پیش‌تر، به تولد آن بانو بشارت داده بود که سرانجام، این بشارت در روز اول ماه ذیقعده سال ۱۷۳ تحقق یافت، روزی که برای امام رضا (ع) و برای پدر و مادرش شادی وصف‌ناپذیری را به ارمغان آورد؛ چراکه آن نوزاد با ولادتش، کانون گرم و مقدس امام کاظم (ع) و همسرش نجمه را گرم‌تر کرد و قلب‌های پیروان ولایت را جلا و صفایی دیگر بخشید.

سپس در روز ششم، یاد برادر بزرگوار ایشان، جناب احمد بن موسی (ع) که به سیدالسادات و شاه‌چراغ شهرت دارد، گرامی داشته می‌شود.

اما اوج پیوند این ماه با امام هشتم (ع)، در روز یازدهم ذی‌القعده نهفته است؛ روزی که خورشید وجود آن حضرت در سال ۱۴۸ هجری در خانه پدرش طلوع کرد. همچنین، بیست و سوم ذی‌القعده، روزی است که بزرگان شیعه از جمله سید بن طاووس، زیارت آن حضرت را در این تاریخ مستحب دانسته و در خصوص زیارت آن حضرت در این روز می‌گوید: یَستَحِبّ أن یُزارَ مولانا الرضا - علیه‌السلام - یوم ثالث و عشرین مِن ذی القعده من قُربٍ او بعیدٍ ببعض زیارتِه المعروفه، مستحب است مولای ما امام رضا (ع) در روز بیست و سوم ذیقعده با قرائت برخی زیارت‌نامه‌های معروف، از دور یا نزدیک، زیارت شود.

همچنین یکی از سرنوشت‌سازترین وقایع این ماه، آغاز حرکت سیاسی امام رضا (ع) از مدینه به‌سوی مرو در بیست و پنجم ذی‌القعده سال ۲۰۰ هجری بود؛ واقعه‌ای که جغرافیای تشیع را از مدینه به ایران منتقل کرد.

در نهایت این ماه با حادثه‌ای تلخ به پایان می‌رسد، شهادت فرزند دلبند امام هشتم (ع)، امام جواد (ع) که تنها ۲۵ بهار از عمر شریفش سپری شده بود با سفارش معتصم خلیفة وقت عباسی و توسط دختر مأمون‌ام‌الفضل مسموم شد و سر انجام در آخرین روز ماه ذیقعدة سال ۲۲۰ ق به شهادت رسید و در کنار قبر جد گرامش امام موسی بن جعفر (ع) واقع در کاظمین به خاک سپرده شد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین رضا وطن‌دوست، عضو هیئت‌علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی