نگهداری از نسخه‌های خطی عیون اخبار الرضا (ع) در کتابخانه ملی ملک

به گزارش آستان‌نیوز، در میان نسخه‌های خطی کتابخانه و موزه ملی ملک، ۷ نسخه از کتاب عیون اخبار الرضا (ع) یا عیون الأخبار، قابل بررسی است که تمامی یا بخش‌های منتخبی از این رساله و یا ترجمه فارسی آن را در خود جای داده‌اند.

از جمله این آثار می‌توان به نسخه شماره ۸۸۸ موجود در این کتابخانه اشاره کرد که در دوره صفویه به‌خط نسخ بر روی کاغذ ترمه سمرقندی، نوشته و با میشن مشکی نو، مجلد شده است. این نسخه دارای سرلوح مذهب است و عیون اخبار الرضا (ع) به‌عنوان دومین رساله در آن، ذکر شده است.

همچنین از نسخه دیگری از کتاب عیون الاخبارالرضا (ع) می‌توان نام برد که در سال ۱۰۷۹ هجری قمری، به همت نظام‌الدین بن محمدصادق، به‌خط نسخ بر روی کاغذ ترمه، نگاشته شده است. این اثر دارای جلد تیماج قهوه‌ای ضربی طلاپوش است و با شماره ۱۹۰۸، در کتابخانه و موزه ملی ملک، نگهداری می‌شود.

نسخه عیون الاخبار الرضا (ع) شماره ۱۹۳۴ موجود در این مجموعه نیز در سال ۱۰۹۶ قمری، به‌خط نسخ بر روی کاغذ ترمه سمرقندی کتابت و با تیماج آلبالویی، تجلید شده است.

معرفی کتاب و مؤلف آن

عیون اخبار الرضا (ع)، کتابی حدیثی است که به ذکر حالات، مناقب، فضایل، مباحث، مناظرات، احادیث و روایات نقل شده از حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع) پرداخته است. همچنین این اثر در موضوعاتی نظیر فقه، اخلاق، سیره و علم کلام، از منابع مهم شیعه به شمار می‌رود.

احادیث این کتاب در ۶۹ باب تنظیم شده که بخشی از آن، سخنان امام رضا (ع) بوده و بخش دیگر اثر، احادیثی است که آن حضرت از امامان پیش از خود، روایت کرده است.

عیون اخبار الرضا (ع)، در ۱۵ کتاب شرح و در بیش از ۱۰ کتاب نیز ترجمه شده و بار‌ها در کشور‌های مختلف اسلامی چاپ شده است.

 این کتاب گرانسنگ توسط رئیس المحدثین، ابو جعفر محمد بن علی بن الحسین بن بابویه قمی معروف به «شیخ صدوق (متوفای ۳۸۱ قمری در ری)»، نوشته شده است.

شیخ صدوق، عالم بزرگ شیعی قرن چهارم هجری قمری را بزرگ‌ترین محدث و فقیه مکتب حدیثی قم می‌شمارند و حدود ۳۰۰ اثر علمی را به او نسبت داده‌اند که بسیاری از آنها مفقود شده است.

انگیزه مؤلف از خلق اثر

مرحوم صدوق در مقدمه کتاب عیون اخبار الرضا (ع)، انگیزه تألیف این اثر را ارج نهادن زحمات صاحب بن عباد (۳۸۵-۳۲۶قمری)، از عالمان شیعه و کاتب دولت آل بویه ذکر کرده و کتاب را به او هدیه کرده است.

 صاحب بن عباد یکی از نوادر عصر خود و از خواص شیعیان به شمار می‌رفته و در سخاوت و تقوا، کرم و احسان، فضل و ادب شهره زمان خویش بوده است. موقعیت علمی، ادبی و ارادت صاحب بن عباد به اهل بیت (ع) را می‌توان از مضمون دو قصیده که از وی در آغاز کتاب عیون اخبار الرضا (ع) نقل شده است، به خوبی ارزیابی کرد.

 در واقع، بنا به گفته شیخ صدوق در مقدمه این کتاب، زمانی که صاحب بن عباد، وزیر وقت و حاکم شیعی آن دوران، در مدح و ستایش امام رضا (ع) شعر‌هایی را می‌سراید و آن را به او هدیه می‌دهد، وی نیز کتاب عیون اخبار الرضا (ع) را به پاس زحمات صاحب بن عباد نگاشته، به او اهدا می‌کند. شیخ می‌نویسد: «هدیه‌ای بهتر از این کتاب که از معارف بیکران امام رضا (ع) تألیف شده، نیافتم تا در پاسخ دو قصیده ابن عباد بفرستم.»

همچنین از آنجایی‌که شیخ صدوق، انگیزه‌اش در تألیف این اثر، قدردانی از قصیده‌های صاحب بن عباد در مدح امام رضا (ع) بوده، پیش از شروع کتاب در مقدمه آن، سه روایت از امام صادق (ع) و امام رضا (ع) درباره ارزش و پاداش شعر گفتن درباره اهل‌بیت (ع) نقل کرده است که مضمون‌شان تأیید شدن شاعر با روح القدس و بهره‌مندی از خانه‌های اختصاصی در بهشت است. 

بر اساس روایت امام رضا (ع)، خداوند برای سراینده با ایمانی که در مدح اهل بیت (ع) شعری بسراید، شهری بزرگ‌تر از دنیا بنا خواهد کرد که تمام فرشتگان مقرب الهی و پیامبران او را در آن خانه، زیارت می‌کنند.

گفتنی است، کتابخانه و موزه ملی ملک واقع در «تهران، خیابان امام خمینی (ره)، خیابان سی‌تیر، خیابان یارجانی، خیابان ملل متحد (میدان مشق)»، در سال ۱۳۱۶ شمسی، توسط حاج حسین آقا ملک وقف حرم مطهر رضوی شده است.