نگاهی نو به تبیین مفهوم «قوه» در قرآن کریم

به گزارش آستان‌نیوز، دکتر سید مصطفی احمدزاده، دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در نشست مجازی «سحرگاه سرخ» و نیز با اشاره به آیه ۶۰ سوره انفال، به تبیین مفهوم «قوه» در قرآن کریم و مصادیق آن در عرصه‌های مختلف پرداخت.

وی با بیان اینکه در فهم آیات قرآن باید میان «مفهوم»، «معنا» و «مصداق» تفاوت قائل شد، اظهار کرد: مفهوم همان صورتی است که در ذهن شکل می‌گیرد و زمانی که از طریق لفظ یا نوشتار به دیگران منتقل شود، به «معنا» تبدیل می‌شود. مصداق نیز نمونه عینی و خارجی آن مفهوم است.

احمدزاده با اشاره به اینکه واژه «قوه» در قرآن کریم در موارد متعددی به کار رفته و مفسران، معانی مختلفی برای آن ذکر کرده‌اند، افزود: در آیه «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ» خداوند مؤمنان را به فراهم کردن هر نوع توان و قدرت برای مقابله با دشمنان فرامی‌خواند.

وی با مقایسه مفهوم قرآنی «قوه» با نظریه‌های رایج در ادبیات روابط بین‌الملل گفت: در نظریه‌های جدید، قدرت به سه نوع «قدرت سخت»، «قدرت نرم» و «قدرت هوشمند» تقسیم می‌شود. قدرت سخت شامل توان نظامی، تجهیزات، منابع طبیعی و امکانات فیزیکی است، در حالی‌که قدرت نرم به مؤلفه‌هایی مانند فرهنگ، هویت، رسانه، تبلیغات، باور‌ها و توان اقناع افکار عمومی مربوط می‌شود.

این پژوهشگر علوم قرآنی ادامه داد: زمانی که قدرت سخت و قدرت نرم به صورت ترکیبی مورد استفاده قرار گیرد، «قدرت هوشمند» شکل می‌گیرد؛ مفهومی که در بسیاری از عرصه‌های مدیریتی و سیاسی جهان امروز مورد توجه قرار گرفته است.

وی با اشاره به نمونه‌هایی از آیات قرآن تصریح کرد: قرآن کریم نیز به ابعاد مختلف قدرت اشاره دارد؛ از جمله در برخی آیات به قدرت سخت و در آیاتی دیگر به مؤلفه‌هایی مانند وحدت، انسجام و تأثیرگذاری فرهنگی اشاره شده که می‌توان آن را در قالب قدرت نرم تحلیل کرد.

احمدزاده همچنین با اشاره به داستان انتخاب طالوت به فرماندهی بنی‌اسرائیل گفت: در قرآن علت انتخاب طالوت «گستردگی در علم» و «توان جسمی» مفاهیمی هستند که عنوان شده است و نشان‌دهنده ترکیب قدرت نرم و سخت و نمونه‌ای از قدرت هوشمند در نگاه قرآنی است.

وی در ادامه تأکید کرد: تفاوت مهم نگاه قرآن با نظریه‌های رایج قدرت در این است که در قرآن منشأ همه قدرت‌ها خداوند متعال معرفی می‌شود و هیچ قدرت مستقلی خارج از اراده الهی وجود ندارد.

دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به ادامه آیه ۶۰ سوره انفال اظهار کرد: هدف از آماده‌سازی قدرت در جامعه اسلامی ایجاد بازدارندگی است؛ به‌گونه‌ای که دشمنان خدا و دشمنان مسلمانان از اقدام علیه آنان دچار ترس و هراس شوند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: تحقق چنین قدرتی نیازمند مشارکت عمومی در جامعه اسلامی است و قرآن کریم نیز با تأکید بر انفاق در راه خدا، زمینه مشارکت مالی، جانی و فکری مردم در تقویت قدرت جامعه اسلامی را مورد توجه قرار داده است.