مقاومت؛ هویت تازه ایرانیان است

ریحانه سادات گرامی، دانشجوی دکتری علوم اجتماعی در گرایش دانش اجتماعی مسلمین دانشگاه تهران، در نشست علمی سحرگاه سرخ با بررسی جامعه‌شناختی شرایط جنگی اخیر گفت: مقاومت به یکی از مؤلفه‌های مهم در تعریف هویت ایرانی تبدیل شده است.

به گزارش آستان نیوز، در نشست علمی سحرگاه سرخ که در مشارکت دانشگاه علوم اسلامی رضوی با دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی و انجمن بین‌المللی علوم اجتماعی ایران برگزار شد، گرامی در ابتدای سخنان خود با اشاره به ماهیت اجتماعی هویت گفت: هویت یک امر ثابت و ذاتی نیست بلکه در بستر جامعه شکل می‌گیرد و تغییر می‌کند. به گفته او در نظریه‌های هویت اجتماعی افراد خود را در نسبت با مرزبندی میان «ما» و «دیگری» تعریف می‌کنند و همین مرزبندی نقش مهمی در شکل‌گیری احساس تعلق جمعی دارد.او با اشاره به شرایط جنگی اخیر توضیح داد: در چنین موقعیتی «دیگری» جامعه ایرانی آشکارتر می‌شود و این مسئله به تقویت مرزهای هویتی کمک می‌کند.
گرامی تأکید کرد: تقویت هویت ملی تنها نتیجه پررنگ شدن دشمن نیست و در کنار آن شکل‌گیری یک «مای جمعی» فعال نیز اهمیت دارد.

مقاومت به عنوان مؤلفه هویت

این پژوهشگر علوم اجتماعی در ادامه مقاومت را یکی از عناصر مهم در بازتعریف هویت ملی دانست و گفت: آنچه مقاومت را به یک مؤلفه هویتی تبدیل می‌کند صرفاً اقدامات رسمی یا نظامی نیست بلکه عاملیت و کنشگری مردم در عرصه‌های مختلف اجتماعی است.به گفته او، زمانی که مردم در زندگی اجتماعی خود را در نسبت با مقاومت تعریف می‌کنند، این مفهوم از سطح یک واکنش سیاسی فراتر می‌رود و به بخشی از تعریف هویت جمعی تبدیل می‌شود.
گرامی در ادامه به نظریه هویت مقاومت در آثار جامعه‌شناس اسپانیایی مانوئل کاستلز اشاره کرد و گفت: در بسیاری از جوامع زمانی که گروه‌ها با فشار و تهدید روبه‌رو می‌شوند، نوعی هویت مبتنی بر ایستادگی در برابر سلطه شکل می‌گیرد. در شرایط کنونی نیز نشانه‌هایی از شکل‌گیری چنین هویتی در جامعه ایران دیده می‌شود.

نقش حافظه تاریخی در هویت ملی

گرامی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش تاریخ و حافظه جمعی اشاره کرد و گفت: جامعه انسانی تاریخ خود را منفعلانه حفظ نمی‌کند بلکه بخش‌هایی از گذشته را برجسته می‌کند که با وضعیت امروز ارتباط پیدا می‌کند.
او افزود: توجه گسترده این روزها به روایت‌های شاهنامه و شخصیت‌هایی مانند رستم را می‌توان در همین چارچوب تحلیل کرد.
به گفته او، این ارجاعات نشان می‌دهد حافظه تاریخی در پیوند با شرایط امروز جامعه فعال می‌شود.
گرامی در پایان به مسئله دوران پساجنگ اشاره کرد و گفت: برای تداوم هویت ملی لازم است «ما» و «دیگری» متناسب با شرایط جدید بازتعریف شوند. ماندگاری هویت مقاومت به تجربه واقعی مردم از نتایج آن وابسته است و اگر مردم ثمره آن را در قالب ثبات امنیت و بهبود شرایط زندگی احساس کنند، این تجربه می‌تواند به بخشی پایدار از هویت ملی تبدیل شود.