ترجمه آثار علمی آستان قدس؛ حلقه مفقوده دیپلماسی فرهنگی ایران
یادداشت| در عصر رقابت روایتها و گسترش دیپلماسی علمی، دیگر صرف برخورداری از پیشینه تمدنی و فرهنگی برای اثرگذاری جهانی کافی نیست؛ آنچه اهمیت دارد، توانایی کشورها در تولید، بازآفرینی و انتشار محتوای علمی به زبان قابلفهم برای جهان است.
در این میان، آستان قدس رضوی با در اختیار داشتن گنجینهای کمنظیر از آثار پژوهشی، اسناد تاریخی، مطالعات فرهنگی و میراث تمدنی، ظرفیتی فراتر از یک نهاد مذهبی و زیارتی به شمار میرود؛ ظرفیتی که میتواند به یکی از کانونهای مهم دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شود، مشروط بر آنکه تولیدات علمی آن از حصار زبان فارسی خارج شده و وارد جریان علمی و دانشگاهی بینالمللی شود.
به گزارش آستان نیوز، پدرام رفیعی، دکترای زمینشناسی، مدرس دانشگاه و پژوهشگر همکار با دبیرخانه خدمت علمی، در یادداشتی با عنوان «ترجمه و نشر آثار علمی درباره آستانها به زبانهای زنده دنیا؛ دیپلماسی علمی و فرهنگی از مسیر تولید محتوای بینالمللی» به بررسی ابعاد مغفولمانده بینالمللیسازی آثار علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی پرداخته است.
وی در این یادداشت، ترجمه آثار علمی را صرفاً یک اقدام فرهنگی نمیداند، بلکه آن را بخشی از فرایند قدرتسازی نرم، روایتپردازی تمدنی و توسعه نفوذ علمی ایران در جهان توصیف میکند؛ مسیری که به باور او، نیازمند تولید محتوای حرفهای، بازنویسی علمی برای مخاطب جهانی و ایجاد بسترهای چندزبانه دیجیتال است.
متن کامل یادداشت را در ادامه میخوانید:
در دنیای امروز، صرف برخورداری از پیشینه تاریخی و فرهنگی، جایگاه بینالمللی کشورها را تضمین نمیکند. آنچه بیش از هر چیز دیده میشود، توانایی کشورها در معرفی، تبیین و عرضه این ظرفیتها برای مخاطبان جهانی است. به بیان دیگر، بخش مهمی از قدرت فرهنگی در جهان معاصر، به میزان توان تولید و انتشار محتوای علمی و فرهنگی در سطح بینالمللی وابسته است.
کشورهایی که آثار علمی و فرهنگی خود را تنها در محدوده زبانی داخلی نگه میدارند، بخش مهمی از ظرفیت اثرگذاری جهانی خود را از دست میدهند؛ حتی اگر از پشتوانه تمدنی و محتوایی ارزشمندی برخوردار باشند.
آستان قدس رضوی؛ ظرفیتی فراتر از یک مجموعه زیارتی
آستان قدس رضوی صرفاً یک مجموعه مذهبی یا زیارتی نیست، بلکه در کنار کارکرد معنوی خود، طی سالهای گذشته به یکی از مهمترین کانونهای فرهنگی، پژوهشی و مستندسازی کشور تبدیل شده است. حجم گستردهای از آثار علمی در حوزههایی همچون تاریخ، هنر اسلامی، معماری، وقف، نسخههای خطی، اسناد تاریخی و خدمات اجتماعی در این مجموعه تولید و گردآوری شده است.
وجود کتابخانههای تخصصی، موزهها و مراکز پژوهشی فعال، آستان قدس رضوی را به یکی از منابع مهم مطالعات تمدن اسلامی و فرهنگ ایرانی تبدیل کرده؛ ظرفیتی که میتواند برای پژوهشگران و دانشگاههای خارج از ایران نیز جذاب، کاربردی و حتی مرجع باشد.
فاصله میان تولید دانش و مخاطب جهانی
باوجوداین ظرفیت گسترده، بخش قابلتوجهی از این تولیدات همچنان تنها به زبان فارسی منتشر میشوند و همین مسئله موجب شده سهم مهمی از محتوای علمی کشور در فضای بینالمللی دیده نشود.
در عمل، پژوهشگری که در اروپا، جهان عرب یا آسیای جنوبی درباره فرهنگ اسلامی، تاریخ ایران یا نهادهای مذهبی تحقیق میکند، دسترسی مستقیمی به این منابع ندارد. این مسئله نوعی شکاف میان تولید دانش و مصرف جهانی دانش ایجاد کرده است؛ شکافی که بدون حضور حرفهای در عرصه نشر بینالمللی، همچنان باقی خواهد ماند.
ترجمه؛ فراتر از جابهجایی واژهها
بینالمللیسازی محتوا صرفاً با ترجمه تحتاللفظی محقق نمیشود. تجربه نشان داده متونی که برای مخاطب داخلی نوشته شدهاند، الزاماً برای مخاطب دانشگاهی و پژوهشی خارج از کشور قابلاستفاده نیستند؛ چراکه ساختار علمی، پیشفرضهای ذهنی، شیوه ارجاعدهی و حتی نوع روایت در فضای علمی بینالمللی متفاوت است.
از همین رو، بخشی از محتوا نیازمند بازنویسی، بازآرایی ساختار علمی و تطبیق با استانداردهای رایج جهانی است تا بتواند در محیطهای علمی و دانشگاهی بینالمللی مورداستفاده قرار گیرد.
ضرورت تنوع زبانی در انتشار آثار
هرچند زبان انگلیسی همچنان مهمترین زبان ارتباطات علمی جهان محسوب میشود، اما محدودشدن به این زبان، دایره مخاطبان را محدود خواهد کرد.
زبان عربی در جهان اسلام جایگاه محوری دارد، اردو در جنوب آسیا جامعه مخاطب گستردهای را پوشش میدهد و زبانهایی مانند ترکی و فرانسوی نیز میتوانند در مناطق مختلف جهان، مسیر ارتباطات فرهنگی و دانشگاهی را هموارتر کنند. انتشار آثار به این زبانها، امکان حضور گستردهتر در شبکه علمی و فرهنگی جهان را فراهم میکند.
الزامات ورود حرفهای به عرصه نشر بینالمللی
حرکت به سمت تولید محتوای بینالمللی، نیازمند ایجاد ساختارهای تخصصی و حرفهای است. شکلگیری واحدهای تخصصی تولید محتوای چندزبانه، بهرهگیری از مترجمان آشنا با ادبیات دانشگاهی جهان، راهاندازی پایگاههای دیجیتال چندزبانه و توسعه همکاریهای علمی با دانشگاهها و مراکز پژوهشی خارجی، از مهمترین اقداماتی است که میتواند این مسیر را عملیاتی کند.
همچنین ارائه نسخههای خلاصهشده، کاربردی و پژوهشمحور از آثار علمی، میتواند ارتباط اولیه مخاطبان خارجی با این منابع را تسهیل کرده و زمینه مراجعه به نسخههای کامل را فراهم سازد.
جمعبندی
اگر ترجمه و نشر آثار علمی آستان قدس رضوی، صرفاً یک فعالیت فرهنگی تلقی نشود و بهعنوان بخشی از یک راهبرد بلندمدت در حوزه دیپلماسی علمی و فرهنگی موردتوجه قرار گیرد، میتواند نقش مهمی در بازتعریف جایگاه فرهنگی و تمدنی ایران در سطح جهانی ایفا کند.
در جهان امروز، همانقدر که خود فرهنگ اهمیت دارد، نحوه روایت و عرضه آن نیز تعیینکننده است. هر کشوری که بتواند روایت علمی و فرهنگی خود را به زبان قابلفهم برای جهان ارائه کند، سهم بیشتری در شکلدهی به افکار عمومی، مناسبات فرهنگی و تعاملات علمی بینالمللی خواهد داشت.
مطالب مرتبط
ارسال نظرات
- پربازدیدترین
- آخرین اخبار
پخش زنده
تلویزیون اینترنتی آستان نیوز
پویش ها
