روایتی هنرمندانه از بندگی و ولایت در حرم رضوی

به گزارش آستان نیوز، صحن پیامبر اعظم (ص) حرم مطهر رضوی در شب مباهله مملو از زائران و مجاورانی بود که در کنار یکدیگر برای تماشای نمایش آیینی این مناسبت گرد هم آمده بودند. خانواده‌ها، جوانان و کودکان پس از زیارت و دعا، دقایقی را در فضای معنوی این برنامه سپری می‌کردند؛ نمایشی که با روایت هنرمندانه واقعه مباهله، عمق و پیام‌های این شب بزرگ را به تصویر می‌کشید. در کنار برنامه‌های فرهنگی و هنری، حاضران لحظاتی متفاوت را در جوار بارگاه منور رضوی تجربه کردند.

در متون تاریخی اسلامی، واقعه مباهله به دیدار پیامبر اسلام (ص) با هیئتی از مسیحیان نجران بازمی‌گردد؛ جایی که برای روشن‌شدن حقانیت دعوت پیامبر (ص)، قرار شد دو طرف با نزدیک‌ترین افراد خود برای دعا و طلب داوری الهی حاضر شوند. حضور پیامبر (ص) همراه با حضرت علی (ع)، حضرت فاطمه (س)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) در این واقعه، در منابع اسلامی به‌عنوان نشانه‌ای از جایگاه ویژه اهل‌بیت (ع) یاد شده است و به همین دلیل این روز در فرهنگ دینی مسلمانان اهمیت خاصی دارد.

بازتاب اجرای نمایش مباهله در میان زائران

زهرا صبوری، یکی از زائران حرم رضوی، پس از تماشای این اجرا گفت: درباره مباهله فقط اسمش را شنیده بودیم، اما وقتی داستانش در قالب نمایش روایت شد، فهمش برای ما و حتی بچه‌ها ساده‌تر شد. به نظرم اجرای این برنامه‌ها کمک می‌کند آدم بامعنا و پیام این مناسبت‌ها بیشتر آشنا شود.

محمدرضایی، زائر اهل اهواز، نیز گفت: فضای حرم خودش حال‌وهوای خاصی دارد. وقتی در چنین فضایی واقعه مباهله با زبان هنر روایت می‌شود، تأثیرش بیشتر است. برای من جالب بود که این ماجرا و نقش اهل‌بیت (ع) به شکل ساده و قابل‌فهم برای مردم بیان شد.

سابقه اجرای نمایش‌های آیینی در حرم رضوی

پس از استقبال زائران از این اجراها، محمد جهان‌ها، هنرمند و کارگردان مشهدی که هدایت این نمایش‌های آیینی را برعهده دارد، درباره پیشینه اجرای چنین برنامه‌هایی در حرم مطهر رضوی گفت: حضور گروه اجرایی نمایش در حرم مطهر رضوی به دوران تولیت سابق آستان قدس رضوی، شهید آیت‌الله رئیسی، بازمی‌گردد. در آن زمان برای نخستین‌بار توانستیم «پرده رضوی» را با الهام از شیوه پرده‌خوانی‌های سنتی و بر اساس کتاب «عیون اخبار الرضا (ع)» طراحی کنیم و در دهه پایانی صفر در صحن‌های مختلف حرم مطهر از جمله صحن قدس، صحن پیامبر اعظم (ص) و صحن امام خمینی (ره) به اجرا درآوریم.

وی افزود: پس از آن زمان تاکنون، معاونت تبلیغات اسلامی حرم مطهر رضوی سعی داشته است از این ظرفیت هنری در حوزه تبلیغ و ترویج معارف رضوی بهره ببرد. به همین دلیل آثاری برای مناسبت‌هایی مانند سال‌تحویل، عید قربان، عید غدیر و مباهله سفارش داده شد که پس از تولید و تایید، در حرم مطهر رضوی به اجرا درآمد.

این کارگردان ادامه داد: امسال نیز پانزده شب در ایام عید قربان، غدیر و در ایام مباهله در صحن پیامبر اعظم (ص) حرم مطهر رضوی میزبان زائران و مجاوران بودیم. استقبال مخاطبان از این برنامه‌ها بسیار قابل‌توجه بوده و بسیاری از زائران خواستار افزایش اجرای نمایش‌های آیینی و دینی در حرم مطهر هستند.

جهان‌ها با اشاره به اهمیت تولید آثار مستند و متناسب با فضای زیارت اظهار کرد: دستور و تأکید تولیت آستان قدس رضوی بر تداوم اجرای برنامه‌های معرفتی و فرهنگی است. البته تولید این آثار اقتضائات خاص خود را دارد؛ نمایشنامه‌ها باید از نظر تاریخی و روایی دارای سندیت معتبر باشند و درعین‌حال به‌گونه‌ای طراحی شوند که خللی در آرامش زائران ایجاد نکنند و در زمانی کوتاه، جذاب و اثرگذار باشند.

وی افزود: حاصل سال‌ها تجربه و تلاش همکاران ما در حوزه تبلیغات، استفاده دقیق و هدفمند از هنرنمایش برای انتقال مفاهیم دینی است. امروز گونه‌های مختلف نمایش آیینی، از پرده‌خوانی تا تعزیه‌های رضوی، در حرم مطهر اجرا می‌شود و این موضوع ظرفیت ارزشمندی برای آشنایی بیشتر مخاطبان با سیره و معارف اهل‌بیت (ع) فراهم کرده است.

این هنرمند مشهدی همچنین به تجربه اجرای نمایش در موزه آستان قدس رضوی اشاره کرد و گفت: برای نخستین‌بار در کشور بر اساس برخی اشیای تاریخی موجود در موزه، نمایش‌هایی تولید و اجرا شد؛ آثاری که به معرفی پیشینه تاریخی حرم مطهر و آثار ارزشمند آن می‌پرداخت و موردتوجه مخاطبان قرار گرفت.

وی تأکید کرد: زائر حضرت رضا (ع) باید در کنار شور زیارت، از شعور و معرفت رضوی نیز بهره‌مند شود.

امام رضا (ع) تنها پناهگاه حاجتمندان نیستند، بلکه شخصیتی بزرگ با ابعاد اجتماعی، فرهنگی و تربیتی هستند و هنر نمایش می‌تواند این ابعاد را برای نسل جوان به شکلی جذاب و اثرگذار تبیین کند.

کارگردان نمایش آیینی با اشاره به بازخوردهای مردمی گفت: بارها شاهد بوده‌ایم که زائران پس از پایان اجرا خود را به پشت‌صحنه رسانده و از عوامل برنامه قدردانی کرده‌اند. این استقبال نشان می‌دهد نمایش‌های آیینی به‌ویژه برای نوجوانان و جوانان می‌تواند نقش مهمی در انتقال مفاهیم دینی و معرفتی ایفا کند و شایسته است بیش از گذشته موردتوجه قرار گیرد.

«از قربان تا ولایت»؛ روایتی هنری از سه مناسبت دینی

در ادامه، محمد عباسی حاجی‌آبادی، کارشناس مسئول هنرهای تبلیغی اداره مراسم و آیین‌های معاونت تبلیغات اسلامی حرم مطهر رضوی، درباره جزئیات این ویژه‌برنامه گفت: عنوان کلی این مجموعه برنامه‌ها «از قربان تا ولایت» انتخاب شد تا پیوند مفهومی میان عید قربان، عید غدیر و واقعه مباهله برای مخاطبان تبیین شود.

وی افزود: در این ایام سه نمایش آیینی با موضوعات عید قربان، واقعه غدیر و مباهله اجرا شد. پنج شب نخست به واقعه قربان و مفهوم بندگی اختصاص داشت، سپس نمایش غدیر با محوریت پیام وحدت و دوری از نفاق روی صحنه رفت و در شب‌های پایانی نیز نمایش آیینی مباهله برای زائران اجرا شد.

عباسی حاجی‌آبادی با اشاره به سایر بخش‌های این ویژه‌برنامه گفت: باتوجه‌به کوتاه‌بودن زمان اجرا، یک بسته کامل هنری شامل گروه‌های سرود، دکلمه‌خوانی، اجرای مجریان حرم، محافل شعر علوی و برنامه‌های مشاعره تدارک دیده شد. گروه‌هایی از مشهد و دیگر شهرها از جمله گروه سرود «ثقلین» از ساوه نیز در این برنامه‌ها حضور داشتند.

وی ادامه داد: در طول این شب‌ها محفل شعر علوی با حضور شاعران آیینی مشهد، برنامه‌های دکلمه‌خوانی و مشاعره نوجوانان نیز برگزار شد و تلاش کردیم مفاهیم مرتبط با ولایت و اهل‌بیت (ع) را در قالب هنر به مخاطبان منتقل کنیم.

کارشناس مسئول هنرهای تبلیغی اداره مراسم و آیین‌های معاونت تبلیغات اسلامی حرم مطهر رضوی درباره استقبال مخاطبان گفت: برخی شب‌ها بیش از دو هزار نفر مخاطب داشتیم و در شب عید سعید غدیر نیز بر اساس برآوردها حدود شش هزار نفر از زائران و مجاوران از این برنامه‌ها بهره‌مند شدند.

وی تصریح کرد: این برنامه‌ها در فاصله زمانی حدود ۴۰ دقیقه تا یک ساعت در حرم مطهر رضوی برگزار شد تا زائران بتوانند از هر دو بخش معنوی و هنری بهره‌مند شوند.

عباسی حاجی‌آبادی در پایان خاطرنشان کرد: هدف اصلی این برنامه‌ها تبیین جایگاه امیرالمؤمنین (ع)، نمایش مقام بندگی در عید قربان و معرفی شأن و منزلت اهل‌بیت (ع) در واقعه مباهله بود؛ زیرا هنر می‌تواند مفاهیم عمیق دینی را در قالبی اثرگذارتر و ماندگارتر به مخاطب منتقل کند.

پیوند هنر و معنویت در حرم مطهر رضوی

ویژه‌برنامه «از قربان تا ولایت» در پانزده شب، هنر و معنویت را در صحن پیامبر اعظم (ص) حرم مطهر رضوی چنان در هم آمیخت که زائران و مجاوران، در کنار زیارت، با زبان نمایش، شعر و سرود با مفاهیم بندگی، ولایت و اهل‌بیت (ع) آشنا شدند. استقبال پرشور مخاطبان، به‌ویژه نوجوانان و جوانان، و تأکید کارگردان و مسئولان فرهنگی حرم بر تداوم این مسیر، نشان می‌دهد که هنرنمایش می‌تواند نقشی بی‌بدیل در تبیین معارف رضوی و انتقال آن به نسل‌های آینده ایفا کند.