چگونه در غوغای فتنه‌ها صفوف حق و باطل جدا می‌شوند؟

در یادداشتی به قلم حجت‌الاسلام دکتر سیدمجتبی عصیری، موضوع تمحیص یا همان غربالگری الهی در آستانه واقعه عاشورا مورد واکاوی قرار گرفته است.در متن این نوشتار می‌خوانیم:

واقعه عاشورا فراتر از یک حادثه تاریخی، یک مکتب فکری و الهیات کاربردی برای زندگی انسان در تمامی اعصار است. نامگذاری روزهای دهه اول محرم، سنتی هوشمندانه از سوی ذاکران اهل‌بیت(ع) است تا هر روز، دریچه‌ای خاص به سوی معرفت حسینی گشوده شود.

روز اول که به نام حضرت مسلم بن‌عقیل(ع) مزین شده، در واقع فصل سنت تمحیص یا همان غربالگری است.

در ادامه به بررسی این موضوع خواهیم پرداخت که چرا در منطق قرآن و کربلا، جنگ و فتنه، بستری برای جداسازی سره از ناسره است و چگونه اراده‌های انسانی در بزنگاه‌های سخت، ماهیت واقعی خود را فاش می‌کنند.

‏سنت تمحیص؛ جدا شدن صفوف در تلاطم فتنه‌ها

در الهیات جنگ، یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم، تمحیص یا خالص‌سازی است. طبق آیه ۱۴۱ سوره آل‌عمران، خداوند ابتلائات و جنگ‌ها را وسیله‌ای قرار می‌دهد تا مؤمنان را از ناخالصی‌ها پاک کرده و صف آنان را از کافران و منافقان جدا سازد. کربلا دقیق‌ترین تجلی این آیه است.

پیش از آنکه شمشیرها از نیام برکشیده شوند، این اراده‌ها بودند که در کوفه به مسلخ رفتند. حضرت مسلم(ع) به عنوان سفیر امام، معیار این سنجش بود.

در ابتدای حرکت، هزاران نفر با او بیعت کردند، اما به محض آنکه سایه تهدید و تطمیع ابن‌زیاد بر شهر سنگینی کرد، ریزش‌ها آغاز شد. این ریزش‌ها اتفاقی نبود؛ بلکه نتیجه منطقی وابستگی‌های دنیوی بود.

جنگ، پیش از آنکه در میدان نظامی رخ دهد، در قلب انسان‌ها به وقوع می‌پیوندد. کسی که در صلح، خود را حسینی می‌نامد، در تلاطم فتنه است که عیار واقعی‌اش مشخص می‌شود. همان‌طور که در متن مقتل آمده، با فرارسیدن شب، یاران مسلم یکی‌یکی پراکنده شدند تا جایی که او در کوچه‌های کوفه تنها ماند.

این تنهایی، نه شکست مسلم، بلکه پیروزی منطق خالص‌سازی بود تا تنها کسانی به کربلا برسند که از آزمون تمحیص سربلند بیرون آمده‌اند.

‏کوفه؛ آزمون‌گاهی برای اراده‌های سست و استوار

تاریخ کربلا نشان می‌دهد که دشمن همواره بر ترس و طمع سرمایه‌گذاری می‌کند. در شب اول محرم، ما با پدیده‌ای مواجهیم که می‌توان آن را جنگ روانی نامید. عبیدالله بن زیاد با استفاده از شایعه حضور لشکر شام، اراده مردم کوفه را در هم شکست. در اینجا الهیات جنگ به ما می‌آموزد که قدرت واقعی نه در تعداد نفرات، بلکه در ثبات قدم است. افرادی مانند حارث بن امرءالقیس که ابتدا در سپاه دشمن بودند اما با دیدن حقیقت به امام پیوستند، نشان‌دهنده رویش‌های کربلا هستند. در مقابل، کسانی که نامه نوشتند و دعوت کردند اما در شب حادثه در خانه‌های خود خزیدند، بازندگان سنت تمحیص بودند.

این غربالگری در هر عصری تکرار می‌شود. امروز نیز در مواجهه با استکبار و فشارهای بین‌المللی، جامعه با آزمون اراده‌ها روبروست. کسانی که از هیبت پوشالی دشمن می‌ترسند و آیه « مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُورًا» (احزاب، ۱۲) را زمزمه می‌کنند، همان‌هایی هستند که در کوفه مسلم را تنها گذاشتند. اما مؤمن واقعی، با دیدن سختی‌ها، بر ایمان و تسلیمش افزوده می‌شود. الهیات جنگ در شب اول به ما می‌گوید که برای حسینی شدن، باید ابتدا از حصار ترس‌های شخصی و وابستگی‌های مادی عبور کرد.

مسلم بن عقیل، دروازه ورود به کربلاست؛ چرا که او اولین کسی بود که بهای صداقت در بیعت را با خون خود پرداخت.

‏پیوند رفاقت و ولایت‌مداری در مسیر حق

یکی از درس‌های بزرگ شب اول، نقش جماعت مؤمنین در حفظ اراده است. در متن اشاره شد که افرادی مانند حبیب بن مظاهر و مسلم بن عوسجه با هم هم‌پیمان شدند تا به امام برسند. این نشان می‌دهد که در کوران فتنه‌ها، پیوند میان مؤمنان و حضور در جمع‌های ولایی، مانع از لغزش می‌شود.

تنهایی مسلم در کوفه، نتیجه گسست اجتماعی و غلبه فردگرایی ناشی از ترس بود. وقتی هر کس تنها به فکر نجات جان و مال خویش باشد، سفیر حق تنها می‌ماند.

در مقابل، الهیات مقاومت بر عزم جمعی تأکید دارد. مسجد و هیئت، تنها مکان عزاداری نیستند، بلکه سنگرهای تقویت اراده‌اند. ما در این شب‌ها گرد هم می‌آییم تا به یکدیگر یادآوری کنیم که در مسیر حق، نباید از کمی نفرات هراسید. حضرت مسلم(ع) با ایستادگی خود تا آخرین لحظه، ثابت کرد که حتی در اوج تنهایی، اگر اراده انسان به اراده الهی متصل باشد، او پیروز تاریخ است. او به ما آموخت که وفای به عهد مرز میان عزت و ذلت است.

بازخوانی عیار بندگی در مکتب سفیر

روز اول محرم با محوریت حضرت مسلم(ع)، ما را با این حقیقت روبرو می‌کند که کربلا پیش از آنکه صحنه نبرد نظامی باشد، صحنه نبرد اراده‌هاست.

سنت تمحیص یا غربالگری، قانونی الهی است که در آن، مدعیان از صادقان جدا می‌شوند.

مسلم بن عقیل(ع) به ما یاد داد که شرط همراهی با امام، عبور از خودخواهی و ایستادگی در برابر جنگ روانی دشمن است.

اگر امروز می‌خواهیم در صف حسینیان زمان باقی بمانیم، باید عیار ایمان خود را در تلاطم‌های سیاسی و اجتماعی بسنجیم و مراقب باشیم که وابستگی‌های دنیوی، ما را به سرنوشت کوفیان دچار نکند.