چرا نهضت حسینی همچنان زنده است؟

محرم در حافظه تاریخی مسلمانان تنها یک مناسبت آیینی نیست؛ بلکه فرصتی برای بازخوانی یکی از عمیق‌ترین رخدادهای تاریخ اسلام است؛ رخدادی که به باور بسیاری از اندیشمندان، همچنان در شکل‌دهی به هویت دینی و اجتماعی جوامع اسلامی نقش‌آفرین است.

سید مهدی کاظمی ریابی، استاد حوزه و دانشگاه و از اساتید دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در گفت‌وگو با خبرنگار آستان نیوز با اشاره به ابعاد فراتاریخی واقعه عاشورا اظهار کرد: محرم صرفاً یادآور یک حادثه در سال ۶۱ هجری نیست، بلکه یادآور یک حقیقت ماندگار در زندگی بشر است؛ حقیقتی که انسان را در برابر یک انتخاب بزرگ قرار می‌دهد؛ انتخاب میان عزت و ذلت، حق و باطل و حقیقت و تحریف.

وی با تأکید بر اینکه یکی از بنیادی‌ترین پیام‌های نهضت حسینی، صیانت از کرامت انسانی است، افزود: امام حسین(ع) در شرایطی قیام کردند که فضای عمومی جامعه به سمت سازش با انحراف حرکت می‌کرد. بسیاری برای حفظ امنیت ظاهری و منافع کوتاه‌مدت، سکوت را ترجیح می‌دادند اما آن حضرت نشان دادند که زندگی بدون عزت، با معیارهای اسلامی سازگار نیست.

هیهات منا الذله؛ یک مکتب فکری

کاظمی ریابی با اشاره به شعار تاریخی «هیهات منا الذله» تصریح کرد: این عبارت تنها یک شعار حماسی مربوط به گذشته نیست، بلکه بیانگر یک منطق تمدنی است. منطق عزت به این معناست که جامعه مؤمن، هویت و استقلال خود را معامله نمی‌کند؛ حتی اگر هزینه داشته باشد.

این استاد حوزه و دانشگاه با تطبیق این منطق بر شرایط معاصر ادامه داد: امروز نیز ملت‌ها در معرض انتخاب‌های مشابهی قرار دارند. جوامعی که عزت خود را به اراده قدرت‌های بیرونی گره می‌زنند، در بلندمدت استقلال و هویت فرهنگی خود را از دست می‌دهند. در مقابل، ملت‌هایی که بر ارزش‌ها و باورهای اصیل خود تکیه می‌کنند، حتی در شرایط دشوار نیز امکان پیشرفت و پایداری دارند.

بازخوانی مفهوم پیروزی در عاشورا

وی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به مسئله «پیروزی» در نگاه عاشورایی پرداخت و گفت: اگر صرفاً با معیارهای ظاهری و نظامی به واقعه کربلا نگاه کنیم، ممکن است نتیجه را به گونه‌ای دیگر تفسیر کنیم؛ اما تاریخ نشان داد آنچه ماندگار شد، نام و پیام امام حسین(ع) بود، نه قدرت سیاسی یزید.

کاظمی ریابی افزود: این مسئله به ما می‌آموزد که در تحلیل رویدادهای اجتماعی و سیاسی، نباید تنها به ظواهر قدرت توجه کنیم. پیروزی حقیقی، پیروزی حقیقت بر تحریف و ارزش‌ها بر منافع زودگذر است.

محرم؛ فراتر از آیین‌های عزاداری

این استاد دانشگاه علوم اسلامی رضوی با تأکید بر کارکرد تربیتی و اجتماعی محرم اظهار کرد: پاسداشت محرم تنها در برگزاری مراسم سوگواری خلاصه نمی‌شود. مهم‌تر از آن، فهم عمیق پیام عاشورا و تلاش برای تحقق آن در زندگی فردی و اجتماعی است.

وی ادامه داد: جامعه‌ای که فرهنگ عزت، مسئولیت‌پذیری، عدالت‌خواهی و ایستادگی در برابر ظلم را تقویت کند، در واقع در مسیر آرمان‌های نهضت حسینی حرکت کرده است. عاشورا متعلق به یک نسل یا یک جغرافیا نیست؛ بلکه پیامی جهانی درباره کرامت انسان دارد.

کاظمی ریابی در پایان خاطرنشان کرد: راز ماندگاری عاشورا در همین پیوند میان ایمان، آگاهی و مسئولیت اجتماعی نهفته است. هر زمان که این سه عنصر در کنار هم قرار گیرند، پیام امام حسین(ع) دوباره در جامعه زنده می‌شود.