رنگ و بوی هنر عاشورایی در موزه حرم رضوی

به گزارش آستان‌نیوز، گنجینه‌های آستان قدس رضوی با تکیه بر سنت‌های دیرینه وقف و اهدا، گزیده‌ای از نفیس‌ترین آثار هنرمندان حسینی را در خود جای داده‌اند؛ در این آثار، هنرهای نقاشی، نگارگری، معرق، فرش‌بافی و خوشنویسی هم‌صدا شده‌اند تا فرهنگ عاشورایی را زنده نگه دارند و تابلوهای بی‌نظیری از واقعه عاشورا خلق کنند. به مناسبت فرارسیدن تاسوعا و عاشورای حسینی، در ادامه به معرفی منتخبی از این شاهکارهای هنری می‌پردازیم.

قدیمی‌ترین تابلوهای عاشورایی

حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدجلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در این خصوص، عنوان می‌کند: تابلوی قهوه‌خانه‌ای «تعزیه‌خوانی وقایع روزِ عاشورا»، از جمله قدیمی‌ترین آثار هنری موجود در موزه‌های این آستان مقدس رضوی به این مناسبت است.

وی می‌افزاید: این اثر با حاشیه ترجیع‌بند محتشم کاشانی به‌خط نستعلیق، در اوايل دوره قاجار با تکنیک رنگ و روغن روی بوم پارچه‌ای در ابعاد 733 در 210 سانتی‌متر خلق شده و بزرگ‌ترین نقاشی قهوه‌خانه‌ای در دوره خود محسوب می‌شده است.

رئیس سازمان از تابلوی «وقایع روز عاشورا و روز بعد از عاشورا»، به‌عنوان یکی دیگر آثار نقاشی قهوه‌خانه‌ای محرمی موجود در موزه حرم مطهر حضرت رضا(ع) نام برده و می‌گوید: این اثر در سال 1306، توسط استاد شمس در ابعاد 76/5 در 79 سانتی‌متر، بر روی بوم پارچه‌ای کشیده شده و با قابی چوبی فرنگی طلایی در سال 1357 نیز به موزه‌ اهدا شده است.

معرفی 5 یادگار استاد نگارگر

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی ادامه می‌دهد: علاوه‌بر آثار هنرمندان دوره‌های تاریخی گذشته، این موزه دارای تابلوهای نفیسی از هنرمندان معاصر است چنان‌که ۵ تابلوی ارزشمند از مجموعه تابلوهای اهدایی زنده‌یاد استاد محمود فرشچیان، هنرمند برجسته نگارگری کشور به موزه این آستان مقدس، روایت‌گر واقعه عاشوراست.

وی می‌گوید: از جمله این آثار نگارگری می‌توان به عناوین «تابلوی عصر عاشورا»، «تابلو هدیه عشق(حضرت علی اصغر علیه‌السلام)»، «تابلوی پرچمدارحق(حضرت ابوالفضل علیه‌السلام)»، «تابلوی شام غریبان» و «تابلوی عرش بر زمین(گودی قتلگاه)»، نام برد.

وی در معرفی تابلوی عصر عاشورا، بیان می‌کند: استاد فرشچیان در سال 1355، با به‌کارگیری سبک نگارگری و تکنیک اکریلیک، ‎صحنه غمبار بازگشت مرکب بی‌سوار امام حسین(ع) به سوی خیمه‌ها در عصر عاشورا در کربلا را در این اثر در ابعاد 73 در 98 سانتی‌متر، ترسیم کرده است. این تابلو در سال 1369، به موزه حرم رضوی اهدا شده است.

رئیس این سازمان می‌افزاید: این هنرمند فقید در تابلوی شام غریبان خود نیز این روایت عاشورایی را ادامه داده است؛ چنان‌که این اثر نگارگری، تصویرگر مصیبت کربلا در شبِ غم‌بار عاشوراست.

وی ادامه می‌دهد: زنده‌یاد استاد فرشچیان در سال 1394 در این تابلو در ابعاد 123 در 143 سانتی‌متر، اهل بیت(ع) و بازماندگان حادثه کربلا را در فضایی غم‌بار و در حالی که در ماتم شهیدان خود گریه می‌کنند، به تصویر کشیده و همان سال نیز این اثر را به موزه آستان قدس رضوی، تقدیم کرده است.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی می‌گوید: تابلوی عرش بر زمین نیز بازگوکننده واقعه عاشورا و صحنه تأثرانگیز وداع حضرت زینب(س) با پیکر مطهر برادرشان، امام حسین(ع) در گودی قتلگاه است. سوگواری فرشتگان همراه با حضرت زینب(س)، محیطی غم‌بار را در این اثر نشان می‌دهد. در این تابلو، فقط دو پای مبارک امام حسین(ع) دیده می‌شود و پیکر مطهر حضرت با ظرافت خاصی در پشت تل خاک، قرار گرفته است.

وی می‌افزاید: استاد فرشچیان این اثر نگارگری را در سال 1395 در ابعاد 82 در 101/5 سانتی‌متر ترسیم کرده و یک سال بعد به موزه حرم مطهر رضوی اهدا کرده است.

تبلور هنر معرق در اثری عاشورایی

رئیس این سازمان عنوان می‌کند: تابلوی شاهکار عصر عاشورای استاد فرشچیان، مورد اقتباس دیگر هنرمندان نیز قرار گرفته تا جایی که شاهد خلق تابلوی معرق «عاشورا» به همت محمد توانا و با همکاری ابوالفضل بهرامی، عليرضا سپهری، سيد حجت‌الله رئيسی و مصطفی توانا در سال‌های 1381 و 1382، هستیم.

وی ادامه می‌دهد: این اثر ارزشمند موزه آستان قدس رضوی در ابعاد 4 در 6 مترمربع، به شیوه منبت، معرق و خاتم‌کاری ساخته‌شده و زیارت عاشورا نیز در حاشیه آن به شیوه معرق برجسته، چشم‌نوازی می‌کند.

وی می‌افزاید: تابلوی معرق عاشورا مشتمل بر 6 قسمت مجزای قابل اتصال به يك‌ديگر است كه در ساخت آن از 30 نوع چوب اعم از 101 هزار و 250 قطعه و همچنین مقدار کمی صدف طبیعی، خاتم، مس، برنج و آلومینیوم استفاده شده است. دور آن نیز با نوار برنجی کار شده است. این اثر اهدایی ناحیه مقاومت بسيج شهرستان كرج در سال 1382 است.

از شعر حافظ تا تابلوهای خوشنویسی

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسینی از علی‌رضا کدخدایی، به‌عنوان یکی دیگر از هنرمندانی نام می‌برد که ارادت خالصانه خود به اباعبدالله الحسین(ع) را در خلق اثری عاشورایی، نشان داده است؛ اثری که در قالب دو تابلوی خوشنویسی، روایت‌گر دل‌دادگی حافظ شیرازی به فرهنگ عاشوراست.

وی در این باره بیان می‌کند: این دو تابلو در ابعاد 69 در 113 سانتی‌متر، هرکدام مزین به یک مصراع بیت شعر «در زلف چون کمندش ای ‌دل مپیچ کان‌جا /// سرها بریده بینی بی‌جرم و بی‌جنایت»، به‌خط نستعلیق کدخدایی در سال 1389 است. این آثار طلااندازی و با نقش شمسه شرفه‌دار هشت پر تزیین شده و توسط این خوشنویس در همان سال به موزه تقدیم شده است.

قالیچه تصویری عصر عاشورا

رئیس این سازمان همچنین خاطرنشان می‌کند: «قالیچه تصویری عصر عاشورا» موجود در موزه آستان قدس رضوی روایت‌گر ارادت هنرمندانه استاد یزدچی به شهدای دشت کربلاست.

وی می‌افزاید: این اثر در سال 1372، در ابعاد 140 در 197 سانتی‌متر در تبریز بافته و در سال 1372، به همت استانداری آذربایجان شرقی به قائد شهید(رضوان‌الله تعالی علیه) تقدیم شده بود. به این ترتیب، از جمله آثار اهدایی حضرت آیت‌الله‌العظمی امام خامنه‌ای(رضوان‌الله تعالی علیه) به موزه حرم رضوی محسوب می‌شود.

گفتنی است، در حال حاضر، موزه رضوی(موزه مرکزی)، همه‌روزه، از ساعت 8 تا 17:45، در صحن کوثر حرم مطهر رضوی، آماده میزبانی از بازدیدکنندگان است. موزه قرآن و هدايای رهبر شهيد امام خامنه‌ای(رضوان‌الله تعالی عليه) این آستان ملکوتی همچنان به‌دلایل شرایط کشور، تعطیل است.