آثاری که به‌واسطه مهربانی مقیم بهشت می‌شوند

به گزارش آستان نیوز، مهدی قیصری‌نیک، معاون موزه‌ها و گنجینه‌های فرهنگی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، با اشاره به این‌که اساس شکل‌گیری موزه در این آستان مقدس بر دو دسته آثار استوار بوده است، بیان می‌کند: بخش نخست، آثار کاربردی و دارای قداست‌ است که سال‌ها در مخازن آستان قدس رضوی حفاظت و نگهداری شده و امروز به‌عنوان آثار تاریخی و فرهنگی در موزه‌ها به نمایش درآمده‌اند که می‌توان به آثاری همچون ضریح‌ها، درها، پنجره‌ها، وسایل شست‌وشو و دیگر متعلقات حرم مطهر رضوی اشاره کرد.

به گفته وی، بخش دوم شامل آثار اهدایی و وقفی ارادت‌مندان امام‌رضا(ع) همچون قرآن‌های نفیس، سکه‌ها، مدال‌ها، فرش‌ها و دیگر نفایس است که به‌دلیل موقوفه بودن، سال‌ها در خزانه نگهداری شده و به‌سبب نفاست و ارزش هنری، فرهنگی و تاریخی آن‌ها، اکنون در موزه آستان قدس رضوی در معرض دید عموم قرار گرفته‌ است.

قیصری‌نیک در ادامه، آثار و منابع اهدایی و وقفی موزه آستان قدس رضوی را به سه دسته تقسیم می‌کند و توضیح می‌دهد: دسته نخست، میراث‌های خانوادگی است؛ مانند بسیاری از قرآن‌ها و آثار تاریخی که نسل به نسل حفظ شده‌ است. دسته دوم، آثاری است که توسط هنرمندان برجسته خلق و بهترین اثر آن‌ها به حرم مطهر رضوی وقف یا اهدا شده است؛ همچون آثار زنده‌یاد استاد محمود فرشچیان در حوزه هنرهای تجسمی یا آثار خانواده صفدرزاده حقیقی در حوزه فرش و دسته سوم نیز شامل آثاری است که توسط نام‌آوران کشور در حوزه‌های علمی و ورزشی کسب شده و به‌دلیل نذر یا نیت خاص، به موزه حرم مطهر رضوی اهدا شده‌ است.

تنوع اشیاء و گنجینه‌های موزه

این مقام مسئول با بیان این‌که بررسی روند وقف و نذر آثار تاریخی، فرهنگی و هنری به موزه‌های حرم مطهر رضوی در چند دهه گذشته، نقش پررنگ سنت‌های حسنه نذر و اهداء را در گردآوری این مجموعه‌ها نشان می‌دهد، عنوان می‌کند: این آثار، دامنه گسترده‌ای از تمبر و اقلام پستی شامل پاکت مُهرروز، پاکت‌نامه و کارت‌پستال گرفته تا اسکناس‌ها، انواع سکه‌های تاریخی، مدال‌ها، نشان‌ها، کاپ‌ها، جام‌ها، تندیس‌ها، انواع دست‌بافته‌ها، نسخه‌های خطی، تابلوهای خط و نقاشی و نیز انواع سلاح‌های سرد و گرم را دربرمی‌گیرند.

وی ادامه می‌دهد: در حال حاضر، منتخبی از نفایس اهدایی به این آستان مقدس، در قالب ۱۷ گنجینه تخصصی و در چهار ساختمان مجزا، در فضایی به مساحت نزدیک به ۱۸ هزار مترمربع، در معرض دید زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی قرار دارد. همچنین بنای تاریخی مقبره امیرملکشاه، معروف به «مسجد 72 تن»، با قدمتی حدود ۶۰۰ سال، به‌زودی پس از تغییر کاربری، به‌عنوان موزه آرایه‌های معماری حرم مطهر و هجدهمین گنجینه مجموعه موزه‌های رضوی افتتاح خواهد شد.

قیصری‌نیک با اشاره به نقش کارشناسان موزه آستان قدس رضوی در جذب آثار، می‌گوید: کارشناسان این مجموعه با شناسایی و ارتباط‌گیری با مجموعه‌داران داخل و خارج از کشور، از طریق اعتمادسازی، ارائه مشوق‌های مناسب و ایجاد روابط صمیمانه و حرفه‌ای، توانسته‌اند نقش مهمی در حفظ و ارتقای میراث تاریخی، فرهنگی و هنری کشور، ایفا کنند.

معاون موزه‌ها و گنجینه‌های فرهنگی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در این‌باره می‌افزاید: سال گذشته، بیش از ۱۱ هزار اثر شامل انواع سکه، اسکناس، تمبر، فرش، مدال و دیگر اقلام، به این آستان مقدس اهداء شده است.

مراحل جذب و نمایش آثار

وی هم‌چنین درباره چگونگی جذب این‌گونه آثار توضیح می‌دهد: برای پذیرش آثار، معیارهای مشخصی در نظر گرفته شده است. برای مثال، در حوزه مدال‌ها، تنها مدال‌های طلا، نقره و برنز مسابقات المپیک و جهانی یا مدال طلای رقابت‌های آسیایی پذیرش می‌شوند. با توجه به محدودیت فضای نگهداری و نمایش، مدال‌های کشوری یا مدال‌های نقره و برنز آسیایی امکان پذیرش ندارند.

قیصری‌نیک می‌گوید: آثار پیش از اهداء توسط کارشناسان بررسی شده و در صورت دارا بودن نفاست و معیارهای لازم، پذیرفته می‌شوند. پس از ثبت اثر در دفاتر نذورات، آن اثر برای نگهداری به اداره ذخایر و نفایس اداره‌ کل نذورات آستان قدس رضوی تحویل داده می‌شود و سپس بر اساس برنامه‌ریزی‌های معاونت موزه‌ها و گنجینه‌های فرهنگی، برای نمایش در یکی از گنجینه‌ها آماده خواهد شد.

وی ادامه می‌دهد: فرآیند آماده‌سازی آثار شامل مرمت در صورت نیاز، تهیه شناسنامه تخصصی، مستندنگاری، تنظیم اتیکت معرفی اثر و درنهایت جانمایی و قرار دادن آن در ویترین مربوطه است که تمامی این مراحل توسط کارشناسان خبره، انجام می‌شود.

قیصری‌نیک در پایان تأکید می‌کند: نمایش آثار با ذکر نام اهداکنندگان، برپایی نمایشگاه‌های ویژه یا برگزاری مراسم رونمایی از آثار اهدایی و تولید محتوای فرهنگی، از جمله اقدامات این معاونت در راستای ترویج و اشاعه فرهنگ نذر و اهدا در جامعه است.