تشییع میلیونی رهبر شهید؛ نقطه تلاقی دیپلماسی، رسانه و قدرت نرم

دکتر ابراهیم داوودی، مدیر امور بین‌الملل دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) در این یادداشت با نگاهی از منظر روابط بین‌الملل، به ظرفیت‌های فراتر از ابعاد آیینی تشییع رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) پرداخته است. مشروح این یادداشت را در ادامه می‌خوانید:

در دنیای امروز، همه رویداد‌های بزرگ در سالن‌های اجلاس، نشست‌های دیپلماتیک یا اتاق‌های مذاکره رقم نمی‌خورند. گاه یک آیین تشییع، به‌اندازه یک اجلاس بین‌المللی، نگاه دولت‌ها، رسانه‌ها و افکار عمومی جهان را به خود معطوف می‌کند. آیین تشییع رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) نیز در آستانه تبدیل‌شدن به یکی از کم‌نظیرترین رویداد‌های بین‌المللی سال قرار دارد؛ مراسمی که اگرچه در ایران برگزار خواهد شد؛ اما مخاطبان و پیام‌های آن، مرز‌های جغرافیایی را درخواهد نوردید.

بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، هیئت‌ها و مقام‌هایی از بیش از یک‌صد کشور جهان در مجموع در این آیین حضور خواهند یافت. این حضور گسترده، صرفاً یک تشریفات دیپلماتیک نیست؛ بلکه نشانه‌ای از اهمیت شخصیتی است که قرار است بدرقه شود و نیز بیانگر جایگاه این رخداد در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی است.

کمتر آیینی را در سال‌های اخیر می‌توان سراغ گرفت که چنین طیف متنوعی از مقامات، شخصیت‌های سیاسی، مذهبی و فرهنگی از قاره‌های مختلف را در یک‌زمان و یک مکان گرد هم آورد.

در ادبیات روابط بین‌الملل، از «قدرت نرم» به‌عنوان توانایی یک کشور برای اثرگذاری از مسیر فرهنگ، ارزش‌ها، سرمایه اجتماعی و افکار عمومی یاد می‌شود. برخی رویدادها، بدون آنکه ماهیتی سیاسی داشته باشند، به نمایشگاهی از این قدرت نرم تبدیل می‌شوند. تشییع رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) نیز می‌تواند یکی از همان لحظه‌های تاریخی باشد؛ لحظه‌ای که جهان، افزون بر یک آیین سوگواری، با تصویری از همبستگی ملی، فرهنگ تکریم شهید و ظرفیت اجتماعی ایران روبه‌رو خواهد شد.

در کنار حضور هیئت‌های خارجی، رسانه‌های بین‌المللی نیز این مراسم را بادقت دنبال خواهند کرد. برای بسیاری از آنان، این رویداد تنها یک خبر نیست؛ بلکه پنجره‌ای برای تحلیل تحولات منطقه، بررسی جایگاه ایران در نظم در حال تغییر جهانی و ارزیابی روابط تهران با کشور‌های مختلف خواهد بود.

از این منظر، هر تصویر، هر سخن و هر صحنه از این آیین، بخشی از روایتی خواهد شد که میلیون‌ها مخاطب در سراسر جهان آن را خواهند دید و درباره آن قضاوت خواهند کرد.

اهمیت این مراسم تنها در شمار مهمانان خارجی خلاصه نمی‌شود. حضور نمایندگان بیش از ۱۰۰ کشور، به معنای شکل‌گیری یکی از متنوع‌ترین گردهمایی‌های دیپلماتیک در ایران طی سال‌های اخیر است؛ فرصتی که در آن، دیپلماسی رسمی در کنار دیپلماسی عمومی معنا پیدا خواهد کرد. گاه زبان حضور، رساتر از بیانیه‌هاست و گاه یک آیین، پیام‌هایی را منتقل می‌کند که در هیچ متن سیاسی قابل‌بیان نیست.

در عصر رسانه‌های دیجیتال نیز این مراسم تنها به حاضران در محل محدود نخواهد ماند. شبکه‌های تلویزیونی، خبرگزاری‌ها و میلیون‌ها کاربر در فضای مجازی، تصاویر و روایت‌های آن را در لحظه منتشر خواهند کرد.

بدین ترتیب، آیینی که در ایران برگزار می‌شود، هم‌زمان در خانه‌های میلیون‌ها نفر در آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکای لاتین نیز دیده خواهد شد. این همان ویژگی عصر ارتباطات است؛ جایی که یک رخداد ملی می‌تواند در زمانی کوتاه به رویدادی جهانی تبدیل شود.

شاید از همین روست که عنوان «آیینی به وسعت جهان» برای این مراسم، تنها یک تعبیر ادبی نیست. هنگامی که نمایندگان بیش از یکصد کشور در کنار میلیون‌ها مخاطب رسانه‌ای، نگاه خود را به یک نقطه معطوف می‌کنند، با رخدادی روبه‌رو هستیم که ابعاد آن فراتر از یک مراسم تشییع است.

این آیین، عرصه‌ای برای نمایش سرمایه اجتماعی، قدرت نرم، ظرفیت دیپلماسی عمومی و جایگاه ایران در تعاملات بین‌المللی خواهد بود؛ رویدادی که بی‌تردید در حافظه رسانه‌ای و سیاسی سال ۲۰۲۶ جایگاهی ویژه خواهد یافت و نشان خواهد داد که گاهی یک بدرقه، می‌تواند به زبانی جهانی برای روایت یک ملت تبدیل شود.