نشست تخصصی روایت بدرقه؛ روایتی ماندگار از یک وداع تاریخی با ثبت تجربه‌های زیسته

به گزارش آستان‌نیوز، در این نشست تخصصی، مسعود نبی‌دوست، نویسنده و مدرس داستان، با اشاره به یکی از آسیب‌های رایج در روایت‌نویسی گفت: بسیاری از متن‌ها تنها به توصیف اتفاقات بسنده می‌کنند و به همین دلیل شبیه یکدیگر می‌شوند، در حالی که روایت زمانی جان می‌گیرد که نویسنده احساس و تجربه زیسته خود را هم‌زمان با وقوع واقعه ثبت کند.

وی با بیان اینکه عمق احساس انسان‌ها با یکدیگر متفاوت است، افزود: اگر میان خیال، کلمات و آنچه مشاهده می‌کنیم تعادل برقرار شود، روایت نیز صادقانه‌تر و اثرگذارتر خواهد بود و مخاطب تجربه‌ای نزدیک به تجربه نویسنده پیدا می‌کند.

این مدرس داستان، تفاوت میان موضوع و سوژه را از مهم‌ترین مباحث روایت‌نویسی دانست و توضیح داد: موضوع، هدف روایت است، اما سوژه ابزاری است که روایت را پیش می‌برد. سوژه می‌تواند یک انسان، یک شیء یا حتی مفهومی انتزاعی مانند غم، مرگ یا امید باشد و حتی از حاشیه یک رویداد، اصل ماجرا را روایت کند.

نبی‌دوست همچنین تأکید کرد: زاویه نگاه شخصی نویسنده، میزان نزدیکی یا فاصله او با رویداد، جایگاهی که برای مشاهده انتخاب می‌کند و نوع مواجهه‌اش با سوژه، از عوامل اصلی شکل‌گیری روایت‌های متفاوت هستند.

به گفته وی، مشاهده‌گری دقیق و توجه به جزئیات، سبب می‌شود حتی روایت چند نفر از یک واقعه نیز شبیه یکدیگر نباشد.

وی استفاده از عنصر تضاد را یکی دیگر از مؤلفه‌های مهم روایت دانست و گفت: روایت زمانی جان می‌گیرد که نویسنده بتواند تضاد‌ها را کشف کند؛ برای مثال، در میان جمعیتی پرجنب‌وجوش، فردی که آرام ایستاده و فقط نظاره می‌کند، می‌تواند آغاز یک روایت باشد. هر سوژه «آنِ» ویژه‌ای دارد و هنر روایت‌نویس، یافتن همان لحظه است.

این نویسنده با توصیه به روایت‌نویسان برای حضور میدانی در رویدادها، اظهار کرد: پیش از آغاز نوشتن، باید زمانی را صرف یافتن جای مناسب برای ایستادن و مشاهده کرد؛ زیرا جایگاه ناظر، نوع روایت را تغییر می‌دهد. همچنین ثبت هم‌زمان اتفاقات بیرونی و واکنش‌های درونی، به خلق روایت‌های زنده و ماندگار کمک می‌کند.

نبی‌دوست در پایان با اشاره به اینکه روایت، صرفاً شرح یک اتفاق نیست، خاطرنشان کرد: روایت، تعریف دست‌کم دو رویداد مرتبط با یکدیگر است؛ رویداد‌هایی که مخاطب را تا پایان با خود همراه می‌کنند. روایت‌نویس باید با جابه‌جایی میان نگاه کلی و جزئیات، یا همان «لانگ‌شات» و «کلوزآپ»، ریتم و کشش روایت را حفظ کند.

گفتنی است، یکصد و چهل‌وهفتمین نشست انجمن عصر داستان با عنوان «روایت بدرقه» در مدرسه عالی هنر رضوی و با حضور جمعی از نویسندگان، فعالان فرهنگی و علاقه‌مندان به داستان‌نویسی برگزار شد؛ نشستی که تلاش داشت هم‌زمان با یکی از مهم‌ترین رویداد‌های تاریخ معاصر ایران، زمینه خلق روایت‌هایی ماندگار و چندصدایی از این وداع تاریخی را فراهم کند.