مبانی علوم قرآنی در «تفسیر تبیان» بازخوانی شد

به گزارش آستان‌نیوز، روابط عمومی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در تازه‌ترین معرفی آثار این مجموعه، کتاب «علوم قرآنی در تفسیر تبیان شیخ طوسی» نوشته دکتر علی‌اصغر آخوندی را به مخاطبان حوزه مطالعات قرآنی معرفی کرده است.

این کتاب، پژوهشی علمی و مستند درباره مبانی علوم قرآنی در «التبیان فی تفسیر القرآن»، اثر ماندگار شیخ‌الطائفه محمد بن حسن طوسی است و نویسنده در آن، با مراجعه مستقیم به متن تفسیر تبیان، دیدگاه‌های شیخ طوسی را استخراج، دسته‌بندی و تحلیل کرده است.

تفسیر «التبیان» از نخستین تفاسیر جامع شیعه و از آثار اثرگذار در تاریخ تفسیر قرآن کریم به شمار می‌رود. شیخ طوسی در این اثر، با بهره‌گیری هم‌زمان از قرآن، روایات، عقل، ادبیات عرب و استدلال‌های کلامی، روشی جامع در فهم آیات ارائه کرده که بر مفسران پس از او، به‌ویژه امین‌الاسلام طبرسی در نگارش «مجمع‌البیان»، تأثیر گذاشته است.

نگاهی اجتهادی و نقادانه به آیات قرآن

از ویژگی‌های برجسته تفسیر تبیان، پرهیز از بسنده‌کردن به نقل روایات و توجه به تحلیل و ارزیابی دیدگاه‌های تفسیری است. شیخ طوسی در این تفسیر، اختلاف قرائات را بررسی می‌کند، به مباحث ادبی و بلاغی می‌پردازد، شأن نزول آیات را توضیح می‌دهد و آرای مفسران و دانشمندان مسلمان را مورد نقد قرار می‌دهد.

وی همچنین در موضوعات اعتقادی و فقهی، دیدگاه خود را با استناد به قرآن، سنت و استدلال عقلی بیان می‌کند؛ رویکردی که «التبیان» را به یکی از منابع مهم و قابل استناد مطالعات تفسیری در جهان اسلام تبدیل کرده است.

بررسی مهم‌ترین مباحث علوم قرآن

اعجاز قرآن، قرائات، محکم و متشابه، ناسخ و منسوخ، اسباب نزول، جمع و تدوین قرآن، مصونیت قرآن از تحریف، تفسیر به رأی، جایگاه عقل و روایت در تفسیر و روش صحیح فهم آیات الهی، از جمله موضوعاتی است که در کتاب «علوم قرآنی در تفسیر تبیان شیخ طوسی» بررسی شده است.

نویسنده در تحلیل این مباحث نشان می‌دهد که شیخ طوسی با نگاهی روشمند و علمی، بسیاری از مبانی علوم قرآنی را حدود هزار سال پیش تبیین کرده و زمینه شکل‌گیری و گسترش رویکردهای اجتهادی در مدرسه تفسیری شیعه را فراهم آورده است.

این اثر افزون بر تبیین آرای شیخ طوسی، مخاطب را با روند تحول علوم قرآنی در سنت تفسیری شیعه آشنا می‌کند و دلایل ماندگاری و اعتبار تفسیر تبیان در پژوهش‌های قرآنی معاصر را مورد توجه قرار می‌دهد.

گفتنی است، کتاب «علوم قرآنی در تفسیر تبیان شیخ طوسی» می‌تواند منبعی کاربردی برای استادان، پژوهشگران، دانشجویان، طلاب و علاقه‌مندان به مطالعات علوم قرآن و تفسیر، باشد.